#historia

Nowe:

Queerowe ofiary Auschwitz i II wojny światowej upamiętnione w Bundestagu

27 stycznia obchodzimy Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. W tym roku niemiecki Bundestag podjął decyzję o upamiętnieniu cierpienia osób nieheteronormatywnych prześladowanych w czasie II wojny światowej. Joanna Ostrowska
Fragment okładki książki „Platerówki? Boże broń!". Wydawnictwo Poznańskie.

Platerówki: przemilczana historia żołnierek z armii Berlinga

Platerówki na ćwiczeniach wypadają bardzo dobrze. Ich dowódcy wydają się tym zdziwieni. Szczególnie dobre wyniki osiągają w strzelaniu.

Michał Kalecki i panorama przedwojennej Łodzi. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe, Edmund Uchymiak/PAP, ed. KP

U Kaleckiego dziennikarstwo przyszło pierwsze, a pisma teoretyczne z niego wyrosły

Michał Kalecki uznawany jest dziś za jednego z najbardziej twórczych ekonomistów XX wieku. Jego biografię intelektualną kreśli Jan Toporowski.

Obchody Dnia Flagi w Chersoniu. Fot. President Of Ukraine/flickr.com

Ukraińcy nigdy nie zaakceptowali rządów autorytarnych w rosyjskim stylu [rozmowa z Serhijem Płochim]

Z Serhijem Płochim, ukraińskim historykiem, autorem książki „Wrota Europy. Zrozumieć Ukrainę”, rozmawia Michał Sutowski.

Jakub Gałęziowski. Fot. Maria Gałęziowska, ed. KP

Dzieci urodzone z powodu wojny przestają być niewidoczne [rozmowa]

Z Jakubem Gałęziowskim, autorem książki „Niedopowiedziane biografie. Polskie dzieci urodzone z powodu wojny”, rozmawia Anna Kowalczyk.

Newsletter

Najważniejsze wiadomości o tym, co robimy. W Twojej skrzynce email.

Zuzanna Ginczanka. Fot. Wikimedia Commons CC0

Ginczanka jako pole walki (o znaczenia)

Gdyby miejsce Ginczanki zostało uznane w sercu polskiego kanonu literackiego, musiałby on zdekonstruować swoją tożsamość, kompleksy polskości, nacjonalizm i tradycyjne sposoby kodowania tego, co ważne.

książki polecajki

Nowy rok, nowe plany czytelnicze?

Podpowiadamy, po jaką ze starszych książek Wydawnictwa Krytyki Politycznej warto sięgnąć.

Slavoj Žižek

Žižek: Cokolwiek się zdarzy, będzie nieuniknione

Są dwie odmiany przyszłości: ta, której oczekujemy, bo jest kontynuacją obecnych wydarzeń, i ta, która dopiero nadejdzie.

Uczennice w haitańskiej szkole podstawowej. Fot. Sergi Cámara/Entreculturas

Haiti – krótka historia postkolonialnej tragedii

Rok temu na Haiti zamordowano prezydenta. Dziś parlament i sądy nie działają, a krajem rządzą uzbrojone gangi.

Kadr z serialu „The Crown". Fot. Netflix

Piąty sezon „The Crown”: Seasonus horribilis

W piątym sezonie „The Crown” miejsca na społeczeństwo zabrakło. Brytyjczycy mogą co najwyżej pomachać swoim suwerenom albo zagłosować w nic nieznaczącej telewizyjnej ankiecie na temat monarchii.

Portret Mikołaja Kopernika. Fot. Wikimedia Commons, CC0

Orliński: Wyjątkowość Kopernika wychodzi kompletnie poza skalę

Choć większość z nas jest doskonale zastępowalna w perspektywie historii, to akurat w przypadku Kopernika mamy namacalny argument na rzecz… niezastępowalności. Z Wojciechem Orlińskim, autorem książki „Kopernik. Rewolucje”, rozmawia Michał Sutowski.

Angela Saini i fragment okładki książki „Gorsze. Jak nauka pomyliła się co do kobiet". Fot. Bhaawest/Wikimedia Commons, ed. KP

Jak nauka pomyliła się co do kobiet [rozmowa]

Z Angelą Saini, autorką książki „Gorsze. Jak nauka pomyliła się co do kobiet”, rozmawia Dawid Krawczyk.

Wigilia u ambasadora RP w Paryżu w 1926 roku. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Jak pogodzić święty spokój ze świętami?

Niemożliwa mieszanka oczekiwań uwiera wiele kobiet przez cały rok, ale z całą mocą wybucha w momentach szczególnej mobilizacji, takich jak właśnie święta Bożego Narodzenia.

Narutowicz

Idee zamachowca po latach zwyciężyły – setna rocznica zabójstwa prezydenta RP

Rozmowa z Pawłem Brykczyńskim, autorem książki „Gotowi na przemoc Mord antysemityzm i demokracja w międzywojennej Polsce”.

Demonstracja w 99. rocznicę śmierci Gabriela Narutowicza. Fot: Tomasz Molina

Władza leżała na ulicy, Tuwim szlochał spazmatycznie. Pierwsze reakcje na zabójstwo Narutowicza

Bardzo prawdopodobne, że większość Polaków gotowa byłaby zaakceptować zamach stanu Piłsudskiego 16 grudnia 1922 roku jako w pełni usprawiedliwione „przywrócenie porządku publicznego” i zrozumiałą odpowiedź na „nieznośne prowokacje” prawicy.

Gabriel Narutowicz

Polska prawica niewiele zmieniła się od czasu nagonki na Narutowicza

Tak jak w 1922 roku, gdy zamordowany został prezydent Narutowicz, polityka prawicowa wciąż często przybiera postać nagonki, czy to na określone osoby, czy grupy.

Grzegorz Piątek. Fot. Laura Bielak

Gdynia – mit kapitalistyczno-zamordystyczny czy postępowy? [rozmowa z Grzegorzem Piątkiem]

Z Grzegorzem Piątkiem, autorem książki „Gdynia obiecana. Miasto, modernizm, modernizacja 1920–1939”, rozmawia Michał Sutowski.

Widok ogólny Gdyni pokazanej z rejonu Działek Leśnych. Fot. Zakład Fotograficzny „Mare Nostrum”/archiwum cyfrowe Gdynia w sieci/CC BY-NC-ND 3.0 PL

„Jedno było tu luksusowe – komorne”. Sytuacja mieszkaniowa w młodej Gdyni

Wszystkie bolączki Gdyni w latach 20. – od bezrobocia i sezonowości rynku pracy, przez napięcia klasowe, po niedowład planowania urbanistycznego – skupiały się w jednym, nadrzędnym problemie: mieszkaniowym.

Paulina Kuczalska-Reinschmit i Justyna Budzińska-Tylicka. Fot. Monika Bryk, Wikimedia Commons, ed. KP

Wandalizm sufrażystek, czyli aktywizm działa

Czy morał płynący z historii wywalczenia przez Polki praw wyborczych brzmi: „pokorne ciele dwie matki ssie”?

Robert Lewandowski po zwycięskim meczu polskiej reprezentacji w 2018 roku. Fot. Wikimedia Commons

Lewandowski wyzwolony. Transgresja polskiego cracka

Barcelońskie przygody najpopularniejszego Polaka na świecie otwierają nowe fronty walki o szeroko pojęte przekroczenie granic. W tej walce lewicowa narracja powinna zająć wiodącą pozycję.

Fot. Wikimedia Commons, ed. KP

Od Gierka i Chomejniego do czerwonego Batmana: Polska w spirali nieustających przyspieszeń

Kluczem do świata, który wyłonił się po roku „zimy stulecia”, jest pojęcie przyspieszenia.

Fot. christian buehner/Unsplash

Sex story [o „Pieprzyć wstyd” Ewy Wanat]

Rewolucja seksualna lat 60. i 70. ubiegłego wieku dokonała się przede wszystkim na Zachodzie; Polskę skutecznie oddzieliła od niej wówczas żelazna kurtyna. Konsekwencje tego faktu – przekonuje Ewa Wanat – odczuwamy do dziś.

Fot. Karina Perez/flickr.com

Świat dogonił metal. Dziś metalowcy mogą powiedzieć „a nie mówiliśmy?”

Z Jarkiem Szubrychtem, autorem książki „Skóra i ćwieki na wieki. Moja historia metalu”, rozmawia Jakub Majmurek.

Traumazone

Traumazone, czyli ekonomia polityczna nihilizmu – krótki kurs

„Traumazone” tłumaczy wiele ze współczesnej psychologii zbiorowej Rosjan oraz taktyki i narzędzi rosyjskiej elity władzy. Michał Sutowski ogląda nowy serial dokumentalny Adama Curtisa.

Papież Pius XII. Fot. True Restoration/flickr.com

Nawróceni naziści: od Hitlera do Jezusa

Zbiegli naziści i nazistowscy kolaboranci byli dla Kościoła „antykomunistami” i zgodnie z zasadą, że wróg mojego wroga jest moim przyjacielem, zasługiwali na wsparcie i pomoc.

Józef Piłsudski. Fot. Witold Pikiel/Muzeum Narodowe w Kielcach

11 listopada 1918 roku nic szczególnego w Polsce się nie wydarzyło

Opowieść o odzyskaniu niepodległości przez Polskę akurat 11 listopada 1918 jest wybitnie warszawskocentryczna.

Obraz Pedro Liry  „Pedro de Valdivia zakłada Santiago". Źródło: Wikimedia Commons

Biały zawsze był panem. Dzieje biedy w Ameryce Łacińskiej

Co trzecia osoba w Ameryce Łacińskiej żyje w biedzie. I nie przez nieudolność czy korupcję obecnych rządów.

Plakat z okresu I Wojny Światowej. Źródło: United States Library of Congress/Wikimedia Commons

Wojenna przemoc seksualna

Dopiero w połowie lat 90. XX wieku dano posłuch ocalałym z przemocy seksualnej i uznano, że mogą zeznawać w międzynarodowych procesach przeciw oprawcom.

Krajobraz regionu Minas Gerais w Brazylii. Fot. Jairo/flickr.com

Jak Amerykanie odbierali Brazylii złoża żelaza

Dyktatura Castela Branca po tym, jak znudziło jej się wrzucanie do ognia lub do zatoki Guanabara książek rosyjskich autorów: Dostojewskiego, Tołstoja, Gorkiego, skazawszy na wygnanie, więzienie lub śmierć całe mnóstwo Brazylijczyków, przystąpiła do najważniejszego: przekazała Amerykanom żelazo i wszystko inne.

Jarosław Hrycak. Fot. Wołodymyr F/Wikimedia Commons

Hrycak: Ważne jest tworzenie takiej pamięci historycznej, która by włączała wszystkie regiony Ukrainy

Jeśli macie w planach przeczytać jedną książkę o Ukrainie, niech będzie nią „Zrozumieć Ukrainę. Historia mówiona”, rozmowa Izy Chruślińskiej z ukraińskim historykiem Jarosławem Hrycakiem. Publikujemy fragment książki.

Jason Stanley. Fot. Jakub Szafrański

Stanley: Bardziej niż ustroje faszystowskie interesuje mnie faszystowska kultura

Naziści garściami czerpali inspiracje z amerykańskiego ustawodawstwa. Z Jasonem Stanleyem, autorem książki „Jak działa faszyzm”, rozmawia Michał Sutowski.

Ślub na przedwojennym Śląsku. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe/szukajwarchiwach.gov.pl

Nieporadnik pani domu. O obowiązkach młodej żony w gospodarstwie domowym

Znajomość gospodarstwa domowego miała dobrze wpływać na samopoczucie kobiety (bo praca uszlachetnia), moralność (bo mogła spełniać się w służeniu rodzinie) i postawę obywatelską (bo silna rodzina to silny naród).

Fot. Rafalrvv/youtube.com

Stan Tymiński był Wokulskim transformacji. Warto przemyśleć jego klęskę

Od postępowego przedsiębiorcy do endeka fantazjującego o krzyżowaniu wrogów w Alejach Jerozolimskich – Tymiński nie był ekscesem, ale prorokiem kapitalizmu.

Agnieszka Kościańska i Michał Petryk. Fot. Jakub Szafrański, ed. KP

Rasizm w Polsce nie jest domeną środowisk skrajnych

Myślenie w kategoriach swój–obcy, w kategoriach biały–niebiały, cywilizacja–barbarzyństwo pojawia się też w innych przestrzeniach kultury – mówią Agnieszka Kościańska i Michał Petryk, których książka „Odejdź. Rzecz o polskim rasizmie” ukazała się w Wydawnictwie Krytyki Politycznej.

Obraz Wilhelma Sasnala "Pierwszy stycznia (bok). Dzięki uprzejmości artysty i Fundacji Galerii Foksal.

Backlash: jak negacjonizm Holokaustu trafił do głównego nurtu

Jeśli dzisiaj blisko 40 proc. Polaków opowiada się za karaniem historyków, którzy ujawniają mroczne karty w polskich dziejach, to też nie dzieje się bez przyczyny.

Ania, nie Anna. Fot. Netlfix

Ania, Mary, Pollyanna i feminizm z przypadku, czyli kiedy dziewczyny zaczęły się buntować?

Czy klasyczne powieści, zapisane w polskiej pamięci przez serię wydawnictwa Rytm, stanowią bibliotekę protoplastek emancypacji? Czy historyczna dziewczyńskość jest feministyczna?

Ukraińscy żołnierze i zniszczone, rosyjskie czołgi. Fot. Oles_Navrotskyi/Depositphotos

Bilous: Jestem ukraińskim socjalistą. Dlaczego walczę z rosyjską inwazją?

Część lewicy uważa, że skoro USA napadły na Wietnam i na Irak, to wszelka pomoc wojskowa dla Ukrainy musi być zła. A czy ktoś zapytał Ukraińców?

Fot. Channel 5/YouTube.com, Wikimedia Commons, ed. KP

Zima, po której przyszła Thatcher

Wielkie protesty pracownicze, zalegające na ulicach śmieci, niedziałające szkoły, paraliż ochrony zdrowia, obawy o dostawy żywności – tak wyglądała brytyjska zima niezadowolenia 1979 roku. Będzie powtórka?

Kadr z serialu „Wielka woda”. Fot. Netflix

Państwo przewiązane sznurkiem i sklejone gumą do żucia. „Wielka woda” to historia naszej przyszłości?

Mogło być topornie (nawet jeśli słusznie) i z inteligencką dystynkcją wobec skołtunionego polactwa. Ale nie jest. UWAGA: tekst zawiera spoilery.

Fot. Wikimedia Commons, Wikiimages/Pixabay, ed. KP

Wawel, Powązki, śmierciarka: na jaką pamięć zasłużył Jerzy Urban?

Śmierć Urbana może prowokować do płaskich podsumowań. Odsądzających od czci i wiary lub infantylnie polubownych. Moim zdaniem Urbanowi należy się inny rodzaj pamięci.

Jerzy Urban. Fot. Adrian Grycuk/Wikimedia Commons, ed. KP.

Żywot kontrarianina niepoczciwego

Być może byłoby lepiej dla Polski, gdyby sztandar antyklerykalnego oświecania w latach 90. podniósł nie Urban, ale ktoś z piękną opozycyjną kartą. Chętnych jednak nie było.

Franco Basaglia

Terapią jest wolność, czyli utopia za rogiem [„Nike” 2022 dla Jerzego Jarniewicza]

W szpitalu psychiatrycznym w Gorycji, gdzie rozebrano mur oddzielający tę instytucję od miasta, zdarzyło się coś, co można by nazwać utopią wcieloną. Fragment książki Jerzego Jarniewicza „Bunt wizjonerów”.

Hilary Mantel i Thomas Cromwell. Fot. Wikimedia Commons, ed. KP

Historia w czasie teraźniejszym, czyli jak Hilary Mantel odnowiła powieść historyczną

Odrzucając pierwszą powieść Hilary Mantel, wydawcy odpowiadali uprzejmie, że w Wielkiej Brytanii nie ma rynku na powieść historyczną. Jednak to właśnie dzięki odnowieniu konwencji wysokoartystycznej powieści historycznej dwukrotna laureatka Bookera zapisze się w historii literatury.

Zima stulecia. Fot Narodowe Archiwum Cyfrowe

Fasada fajna, a z tyłu dziadostwo. Jak zima stulecia obnażyła katastrofę Polski węglowej

Zimą 1979 roku temperatura w szpitalach spadała do 10 stopni, w mieszkaniach nawet do 7. Z Marcinem Zarembą, historykiem i socjologiem, rozmawia Michał Sutowski.

Joanna Ostrowska. Fot. Jakub Szafrański

„Nike” Czytelników dla „Onych”. „To nagroda dla całej tęczowej gromady”

Rozmowa z Joanną Ostrowską, autorką książki „Oni. Homoseksualiści w czasie II wojny światowej”.

Plakat promujący film „Orlęta. Grodno’39”.

„Orlęta. Grodno ’39”: Antysemici niegroźni, momentami sympatyczni

Część prawicowych komentatorów określa „Orlęta. Grodno ’39” mianem filmu antypolskiego. Nie dajmy się jednak zwieść tej zachęcającej rekomendacji.

Ozdobna mapa Imperium Brytyjskiego z 1886 roku. Ilustracja: Wikimedia Commons, CC0

Kto nie płacze po Elżbiecie II (i ma dobre powody)

Elżbieta II nigdy nie rozliczyła się z brutalną historią własnej rodziny i milionami ofiar brytyjskiej kolonizacji.

Fot. Ben Wicks/Unsplash

Model pruski i szkoła Montessori, czyli kto się boi nowinek w nauczaniu

Pod koniec XIX wieku na ziemiach polskich pod zaborem rosyjskim pisać i czytać umiało około 30 proc. mieszkańców. W zaborze niemieckim było to ponad 95 proc. Wszystko to dzięki pruskiemu modelowi edukacji.

Fot. Foreign Commonwealth Office/Flickr.com

Królowa Elżbieta II nie żyje. Jaka przyszłość czeka monarchię?

Era drugiej Elżbiety, nowe czasy elżbietańskie właśnie się kończą. Jak zapamięta je historia? A co ważniejsze, co może nas czekać po nich?

Rynek Starego Miasta (strona Zakrzewskiego) w Warszawie w sierpniu 1944 roku. Fot. Ewa Fryaszewska/Wikimedia Commons CC0

Czy damy się zaszantażować reparacjami? Nie musimy

Obóz opozycji demokratycznej przyjął strategię niedyskutowania z zasadnością żądań reparacyjnych wysuwanych przez PiS, skoncentrował się tylko na pytaniach o ich realność. Czy słusznie?

Wielka wolność kadr

Ostrowska: Ludzi, którzy nie mają historii, łatwiej szkalować [rozmowa z autorką książki „Oni”]

Ludzi, którzy nie mają historii, anonimową grupę „onych”, łatwiej szkalować, obrażać, kryminalizować bez jakichkolwiek konsekwencji. Rozmowa z Joanną Ostrowską, autorką książki „Oni. Homoseksualiści w czasie II wojny światowej”.

oni-homoseksualisci-w-czasie-ii-wojny-swiatowej-joanna-ostrowska

Liczba, narodowość, przemoc

Fragment książki Joanny Ostrowskiej „Oni. Homoseksualiści w czasie II wojny światowej”, która właśnie ukazała się nakładem Wydawnictwa Krytyki Politycznej.

Włodzimierz Lenin i Michaił Gorbaczow. Fot. Wikimedia Commons, ed. KP

Žižek: Dwie śmierci Gorbaczowa

Moje najsmutniejsze związane z Gorbaczowem wspomnienie to plotka, która krążyła w latach 90. w Niemczech – kto wie, czy prawdziwa, ale nawet jeśli nie, to jest to dobra historia.

Michaił Gorbaczow. Fot. Tom Coates/Flickr.com

Jak Gorbaczow przypieczętował rozpad ZSRR amerykańskim piórem

Liberalizacja radzieckich mediów była zburzeniem jednego z filarów systemu. O tym, jak wyglądały ostatnie dni ZSRR z perspektywy dziennikarzy, intelektualistów i elit, pisze w książce „Rosja. Wielkie zmyślenie” Arkadij Ostrowski.

Agnieszka Kościańska Michał Petryk

„Z autobusem Arabów” – lęk i fascynacja

Czy rasizm jest częścią polskości? Publikujemy fragment książki Agnieszki Kościańskiej i Michała Petryka „Odejdź. Rzecz o polskim rasizmie”.

Fot. Muzeum Warmii i Mazur/Flickr.com, Wikimedia Commons, ed. KP

HiT i podręcznik prof. Roszkowskiego to nie problem, tylko symptom

Polska szkoła nie umie uczyć historii i innych przedmiotów tak, by pokazać, że zmiana jest możliwa, że to, co zrobimy z tym światem, jest też trochę w naszych rękach, że wolno marzyć.

Wojciech Roszkowski. Fot. WydawnictwoBialyKruk/YouTube.com

Wujowy podręcznik, czyli gwóźdź do trumny szkoły publicznej

Czarnek z Roszkowskim nie wychowają młodych falangistów, ale wbijają szkołę publiczną jeszcze głębiej do gleby.

Fot. Pooyan Tabatabaei Flickr.com

Obsesja na punkcie hidżabu

To, że kobiety nie mogły nosić hidżabu, w praktyce oznaczało, że wiele z nich po prostu… nie wychodziło z domu. Z iranistą Piotrem Bachtinem rozmawia Karolina Cieślik-Jakubiak.

Aleksandra Piłsudska i Jadwiga Zamoyska Fot. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, Wikimedia Commons, ed. KP

Odpowiedzialna pani domu, przebojowa rewolucjonistka. A ty, którą z patronek 2023 jesteś?

Sejm wybrał patronów i patronki roku 2023. Wśród nich znalazły się dwie kobiety – Jadwiga Zamoyska i Aleksandra Piłsudska. Czy to dobre patronki?

Dziecko na imprezie

Czy dzieci można zabierać ze sobą na wizytki? Oraz inne pytania o miejsce dzieci w społeczeństwie

Angielskie przysłowie głosiło, że „dzieci powinno być widać, nie słychać”, polskie zaś, że „dzieci i ryby głosu nie mają”. Dziś wciąż zaskakująco wiele osób zgadza się z XIX-wiecznym postulatem separacji świata dziecięcego od świata dorosłych.

Ilustracja z komiksu Hołd dla Ziemi, Joe Sacco. Wyd. timof i cisi wspólnicy

Rysunkowa historia kolektywnej traumy [o komiksie Joe Sacco]

„Dziennikarstwo komiksowe” albo „reportaż komiksowy” nie są zjawiskami nowymi, a Sacco jest najlepszą osobą, która może w te gatunki wprowadzić.

Magdalena Figur, najsłynniejsza polska traktorzystką i przodownica pracy Fot. Jerzy Baranowski/Wikimedia Commons

Markiewka: Na wsi kobiety budowały Polskę od podstaw [rozmowa]

Świetlica, kościół i szkoła były dla wiejskich kobiet tymi miejscami, gdzie mogły działać publicznie. I tworzyć to coś, co w skrócie nazywamy Polską.

Hillary Clinton, Joe Biden i Barrack Obama Fot. Diane Bondareff, Brian Sikorski, Ed. KP

Co musieli zrobić, żeby wygrać: Historia Partii Demokratycznej

To jest historia partii, a nie demokratycznych administracji. Dlatego ważniejsi niż prezydenci są tu niekiedy partyjni działacze, finansiści czy związkowcy odpowiadający za kluczowe sojusze.

Władimir Putin podczas Parady Zwycięstwa w Moskwie Fot. kremlin.ru

Rosja: państwo przednowoczesne

Wszyscy jesteśmy uwikłani w narodowe mity. Tyle że mity rosyjskie są nieco na bakier z tym, co uważamy za racjonalne.

Fot. Juliane Liebermann/Unsplash

Dlaczego Dzień Ojca obchodzimy mniej hucznie?

Podobno jedna z kwiaciarek przepytywana na początku XX wieku na tę okoliczność odpowiedziała, że „ojcowie nie mają takiego samego sentymentalnego potencjału co matki”.

Fot. Wydawnictwo Otwarte

Historię pisze nam „Pan Historii” czy piszemy ją sami?

Przykładów, jak działać na rzecz kraju i nie umierać, jest w podręczniku historii znacznie mniej niż przykładów śmierci. Rozmowa z Agnieszką Jankowiak-Maik, „Babką od histy”, autorką książki „Historia, której nie było”.

Wieś Polska lata 50.

„Nic się nie działo” – na wsi to oznaczało egzystencjalne bezpieczeństwo

Doświadczenie braku kontroli nad wielkimi zmianami dziejowymi przerodziło się w swoistą filozofię życiową: wiejski stoicyzm. Fragment książki Tomasza S. Markiewki „Nic się nie działo”.

Ukraiński żołnierz w Charkowie Fot. Fotoreserg/Depositphotos

Wojna w Ukrainie: czy lewica ma pomysł na bezpieczeństwo międzynarodowe?

Zamiast martwić się o interesy Rosji czy Chin, lewica musi myśleć o tym, jak chronić małe kraje przed dominacją wszystkich państw imperialistycznych.

Fot. Marco Verch Professional/flickr.com

Czy osoby o lewicowych poglądach mogą zatrudniać pomoc domową?

Nie wiem. Nie będę wam mówić, co macie robić. Powiem tylko, że to pytanie o bardzo długiej historii.

Fot. Paul Hector Mair/Wikimedia Commons, ed. KP

Absolutyzacja jednostkowych krzywd sprawi, że wszyscy staniemy się Okraskami

Dyskurs ludowego buntu nie może wrócić „na wieś”. Musi pójść do przodu. Poza małorolną parcelę – poza myślenie w kategoriach resentymentalnego partykularyzmu. Ruch „ludowy” nie może być ekskluzywnie „chłopski”. Ani tępo antymieszczański i antyinteligencki. Drewniane piły? Na złom!

Danuta Danielsson atakuje szwedzkiego neonazistę torebką Fot. Hans Runesson/Wikimedia Commons

Hobsbawm: To nacjonalizm jest czynnikiem zapalnym w języku

Utożsamianie narodu z językiem to ideologiczny wymysł, który przeczy faktom, a współistnienie różnych języków w jednym kraju – lub posługiwanie się kilkoma językami przez tę samą osobę – jest historycznie zjawiskiem całkiem normalnym.

Ukraińscy żołnierze i zniszczone rosyjskie czołgi w miejscowości Lukjaniwka pod Kijowem  Fot. Oles_Navrotskyi/Depositphotos

Nijakowski: Rosji może chodzić o prymitywną zemstę

To, w jaki sposób Rosja kłamie w sprawie wojny, sugeruje, że ukrywa zbrodnie. To nie są chaotyczne kłamstwa, ale struktura, która ma pokryć coś bardzo konkretnego.

Kryjówka w kwaterze 41, cmentarz żydowski przy ul. Okopowej, Warszawa, fot. Natalia Romik

Nieludzcy świadkowie Zagłady potrafią nam wiele powiedzieć [rozmowa]

Z Natalią Romik, twórczynią wystawy „Kryjówki. Architektura przetrwania” w warszawskiej Zachęcie, i Aleksandrą Janus, antropolożką współprowadzącą badania podsumowane w wystawie, rozmawia Jakub Majmurek.

Zniszczone rosyjskie pojazdy wojskowe w miejscowości Bucza Fot. Mvs.gov.ua/Wikimedia Commons

Masakra w Buczy to ostrzeżenie na przyszłość

Rosyjskie elity widzą Ukraińców jako wyjęty spod prawa nie-naród, bez prawowitej państwowości. Tak samo elity wielkie mocarstwa kolonialne widziały każdą podbitą ludność.

Fot. Jindřich Nosek/Wikimedia Commons, ed. KP

Michnik wybiórczo polityczny

Bliska Krasowskiemu wizja polityki, gdzie w zasadzie nie ma miejsca na idee, drażniła redukcjonizmem już w jego trylogii o historii III RP. Drażni tym bardziej w książce o Michniku.

Fragment okładki. Wydawnictwo Czarne

Jak o tym mówić? Może lepiej milczeć?

Kinga Dunin czyta „Czystkę” Katarzyny Surmiak-Domańskiej i „Stulecie Jakowa” Wołodymyra Łysa.

Fot. Jakub Szafrański, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, ed. KP

„Aż do Żoliborza mamy wszystkie sklepy poobrażane”

Epizodyczna rola Wandy Stanisławskiej-Lothe w filmie „Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz” jest chyba nie mniej znana miłośnikom polskiego kina niż występ u Piwowskiego. Fragment książki „Mój mąż jest z zawodu dyrektorem, czyli Jak u Barei 2”.

Rosyjska kompania reprezentacyjna przed paradą z okazji Dnia Zwycięstwa Fot. Dmitriy Fomin/flickr.com

Rosyjski kompleks weimarski

Poradziecka Rosja pod wieloma względami przypomina Niemcy pełne żalu po przegranej Wielkiej Wojnie. Czy wojna w Ukrainie wzmocni ten specyficzny „kompleks weimarski”?

Charków, Ukraina, 16 marca 2022 - zniszczony, rosyjski sprzęt wojskowy Fot. Fotoreserg/Depositphotos

Kto tu jest nazistą? Jak Rosjanie manipulują historią i statusem ofiary

Coś, co nie istnieje, czyli nazizm w Ukrainie, to według Rosji przyczyna inwazji. Wydawać by się mogło, że na więcej koszmarnego absurdu Rosji już nie stać. Ale nie, jednak stać.

Memoriał ofiar w Srebrenicy

Ludobójstwo to nie jest po prostu bardzo duży mord [rozmowa z Konstantym Gebertem]

Z Konstantym Gebertem, autorem książki „Ostateczne rozwiązania. Ludobójcy i ich dzieło”, rozmawia Michał Sutowski.

Demonstracja antywojenna w Warszawie Fot. Jakub Szafrański

Zachód chce nam objaśniać świat. Czego nie wie o Europie Wschodniej?

Pragnienie członkostwa w NATO i UE wyrażane przez mieszkańców Europy Wschodniej wynika z historycznego doświadczenia opresji – nie ze strony NATO, ale Rosji.

Michał Bilewicz Fot. archiwum prywatne

Bilewicz: Ukraińcy dokonali wyboru i są gotowi oddać za to życie

W Ukrainie na naszych oczach nastąpiło zredefiniowanie tożsamości narodowej w stronę silnej tożsamości państwowej i obywatelskiej. Rozmowa z Michałem Bilewiczem.

Ilustracja: Victoria Borodinova/pixabay, ed. KP

Akt oskarżenia przeciwko Federacji Rosyjskiej

Federacja Rosyjska jest państwem kolonialnym. W obecnej formie powinna przestać istnieć.

Ukraiński żołnierz w pobliżu Charkowa  Fot. Fotoreserg/Depositphotos

Žižek: Co wyrośnie z kieszeni pełnej ziaren słonecznika?

Obecny moment nie jest momentem prawdy, kiedy rzeczy stają się proste, a podstawowy antagonizm jest wyraźnie widoczny. To moment najgłębszego kłamstwa.

Cywile podczas oblężenia Leningradu, 1941 rok Fot. Boris Kudoyarov/Sputnik

„Stawką w tej hazardowej rozgrywce nie są pieniądze, lecz ludzie”

Fragment książki Piotra M. Majewskiego „Kiedy wybuchnie wojna? 1938. Studium kryzysu”.

Wydawnictwo Agora

Praktycy przemocy

Bez tych, którzy z dręczenia innych nie czerpią przyjemności, ale są gotowi się poświęcić i zadawać cierpienie w imię realizowanego w ten sposób ideału, ludobójstwo po prostu nie byłoby możliwe.

Slavoj Žižek

Žižek: Putin w trumnie ślicznotki

Wysiłki na rzecz odbudowy radzieckiego imperium to tylko desperacka próba przykrycia faktu, że Rosja jest dziś słabym państwem w stanie rozkładu.

Ilustracja: Codex Manesse, UB Heidelberg, Cod. Pal. germ. 848, fol. 249v

Rodzina przeszkadza miłości

Widać, jak żywa i ciekawa staje się historia, jeśli uwzględnić w niej życie rodzinne, kobiety, dzieci, osoby starsze. Kinga Dunin czyta „Przeżyj miłość w średniowieczu” Frances i Josepha Giesów oraz „Obsesję i inne formy miłości” Sary Crossan.

Fot. Docteur Spitalier Philippe/flickr.com

Kto uważał, że lekarze to „czynnik kosztotwórczy”? I czy za komuny było lepiej? Krótka historia problemów ochrony zdrowia

Pytanie brzmi, co jest ważniejsze: czy wolność wyboru szpitala i wędrowania po systemie, czy gwarantowany dostęp do opieki dla każdego? Z Markiem Balickim rozmawia Michał Sutowski.

Plakat filmu Gierek i historyczne zdjęcie Edwarda Gierka Fot. Dutch National Archives/Wikimedia Commons, ed. KP

Skromny był, dla ludzi chciał dobrze, Wampira powiesił, czyli Gierek w cudzysłowie i bez

Czy „Gierek” to balsam dla duszy nostalgików za PRL, czy może raczej manifest kaczystowskiej dumy?

Alicja Urbanik-Kopeć

Ludowa historia Polki [rozmowa z Alicją Urbanik-Kopeć]

Dziś mówimy o osobach, które od bezdomności dzielą trzy raty kredytu. Służącą czy szwaczkę od bezdomności dzieliły trzy dni. Rozmowa z Alicją Urbanik-Kopeć, autorką trylogii o kobietach w XIX wieku, ludowej herstorii.

Michał Kalecki Fot. inmemoriam.org

Zubożenie niekoniecznie prowadzi do lepszego zrozumienia własnej sytuacji. Kalecki i polityka pełnego zatrudnienia

Idee ekonomisty Michała Kaleckiego są wciąż kluczowym narzędziem do rozumienia tego, jak działa system kapitalistyczny i jak można go przekroczyć.

Fot. Stadtarchiv Linz am Rhein, Krzysztof D./flickr.com, ed. KP

Ostolski: Utracona cześć Edwarda Gierka

Gierek, podobnie jak Jan Paweł II, jest postacią mityczną. Kult papieża ma jednak charakter urzędowy, a kult Gierka płynął raczej podziemnym nurtem… aż powstał o nim film.

Fot. Wikimedia Commons, materiały promocyjne dystrybutora Mówi Serwis, ed. KP

Towarzysz Edward nie zasłużył na takie potraktowanie

Naprawdę dramatycznie złe w filmie „Gierek” jest to, że wzlot i upadek jego rządów na ekranie nie mówi nam nic o realnym dramacie, jaki się w peryferyjnej Polsce lat 70. rozegrał.

Angela Davis

Czarne kobiety i ruch klubowy [fragment książki Angeli Y. Davis]

Fragment książki „Kobiety, klasa, rasa” autorstwa Angeli Y. Davis, ikony ruchu na rzecz wyzwolenia Afroamerykanów i praw kobiet, członkini Czarnych Panter i akademiczki.

Siedmioletni Karol Darwin. Rysunek kredą, Wikimedia Commons/CC0

Nauka miała przywilej decydowania, co jest zgodne z naturą

Połączenie uprzedzeń dotyczących kobiet z biologią ewolucyjną wytworzyło wyjątkowo toksyczną mieszankę, która zatruła badania naukowe na dziesięciolecia.

John F. Kennedy Fot. Wikimedia Commons CC0

JFK: ostatnie amerykańskie niewiniątko

Zabójstwo prezydenta Kennedy’ego było największą zbiorową traumą Ameryki aż do zamachów z 11 września. Oliver Stone nakręcił o nim już drugi film, tym razem dokumentalny.

Dworek Zakoniczyn w Województwie Pomorskim. Fot. magro_kr/Flickr.com

Nie ma święta parcelacji

Ludzie jeszcze pamiętają, czyje pole jest z parcelacji, ale w miejscowych kronikach zapisują dzieje dziedzica i dobrej dziedziczki. Kinga Dunin czyta „Był dwór, nie ma dworu” Anny Wylegały i „Niewolników modernizacji” Michała Narożniaka.

Fragment okładki książki Państwo czy rewolucja? Polscy komuniści... Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Albo-albo. Po pierwszej wojnie światowej niepodległe państwo i rewolucja społeczna wzajemnie się wykluczały

Co Andrzej Friszke odsłania ze zmistyfikowanej przeszłości? Przede wszystkim fakt, że spór o niepodległość na polskiej lewicy miał znaczenie kluczowe, a nie poboczne, i bardzo długo pozostawał nierozstrzygnięty. W istocie bowiem chodziło w nim o samą formułę lewicowości.

Wiktoria Korzeniewska Fot. Kamil Jasiński

Niesamowite Słowianki. „Tutaj nawet drzewa inaczej szumią”

Kiedy już najedliśmy się tym Zachodem, przyszedł czas zobaczyć, co mamy u siebie, pod głębokimi pokładami kultury. Tak zaczyna się odkrywać słowiańskość. (Ale uprzedzamy: Wielka Lechia to nadal brednia!) Reportaż Pauliny Siegień.

Armia niemiecka wkracza  do czeskiego miasta Cheb w październiku 1938 roku. Fot. Wikimedia Commons

Stopniowalność kolaboracji, stopniowalność oporu [rozmowa z Piotrem M. Majewskim]

Rozmowa z Piotrem M. Majewskim, autorem wydanych przez Wydawnictwo Krytyki Politycznej książek „Kiedy wybuchnie wojna?” i „Niech sobie nie myślą, że jesteśmy kolaborantami”.

Ilustracja: Muzeum Warszawy

Pan i służąca. Od pracy na służbie do pracy seksualnej

Publicyści świeccy nie wahali się przed przedstawianiem służących jako młodych uwodzicielek, deprawatorek młodzieży i niszczycielek małżeństw. W narracji kościelnej dochodziło do głosu jeszcze zagadnienie grzechu i poświęcenia.

„Bowie w Warszawie”

Kiedy wystawiano „Do piachu”, Bowie przejeżdżał przez Warszawę [biografia Różewicza i nowa Masłowska]

Kinga Dunin czyta „Różewicza. Rekonstrukcję” Magdaleny Grochowskiej oraz czyta i ogląda „Bowiego w Warszawie” Doroty Masłowskiej.

Fragment okładki książki Renegades. Born in the USA. Wyd. Crown

Obama i Springsteen: renegaci pod choinkę

Barack Obama i Bruce Springsteen, dwaj zupełnie nietoksyczni mężczyźni, z duchowej i patriotycznej potrzeby porozmawiali sobie o Ameryce. No miło.

Przemysław Wielgosz Fot. Jakub Szafrański

W rasizmie chodzi o zarządzanie różnicą, niekoniecznie o kolor skóry [rozmowa]

Nie da się walczyć z takimi zjawiskami jak rasizm, odłączając je od szerszego kontekstu politycznego i systemowego, jakim jest kapitalizm – mówi Przemysław Wielgosz, autor książki „Gra w rasy. Jak kapitalizm dzieli, by rządzić”.

Wojciech Jaruzelski Fot. Wikimedia Commons CC0

Stan wojenny nie skończył się do dziś

Rozmowa z Igorem Rakowskim-Kłosem, autorem książki „Dzień przed. Czym żyliśmy 12 grudnia 1981”.

Oddział tzw. strzelców senegalskich, styczeń 1918

Podejrzane braterstwo i mieszczańskie dramaty

Kinga Dunin czyta „Bratnią duszę” Davida Diopa i „Tę prawdziwą” Sándora Máraiego.

Gra w rasy fragm. okładki

Kiedy Afrykanie nie byli czarni

Jak elity wczesnego kapitalizmu w odpowiedzi na zaostrzającą się walkę klas stworzyły rasy. Fragment książki Przemysława Wielgosza „Gra w rasy. Jak kapitalizm dzieli, by rządzić”.

Wypiór okładka fragment

Upiór – tak, ale proszę bez dziaderstwa

Jeśli wciąż w naszej zbiorowej czy indywidualnej szafie mieszka upiór Mickiewicz, to jaki on jest? Kinga Dunin czyta „Wypiora” Grzegorza Uzdańskiego i „Upiora. Historię naturalną” Łukasza Kozaka.

„Słowacki. Wychodzenie z szafy” okładka

Zbrodnia to niesłychana – może ten pan kochał pana?

Kiedy Słowacki i Krasiński się nawzajem znajdują, są zachwyceni, zauroczeni, zachłyśnięci. Nie znalazłam żadnego opisu większego uczucia u Słowackiego. Rozmowa z Martą Justyną Nowicką, autorką książki „Słowacki. Wychodzenie w szafy”.

Arkadiusz Pacholski

„Moją raną jest Kalisz bez Żydów”

„Na tle krajobrazu ze słupem dymu i ognia wyraźnieje sylwetka Arka”. Po spaleniu „Statutu kaliskiego” na rynku w Kaliszu 11 listopada Elżbieta Janicka wspomina pisarza i publicystę Arkadiusza Pacholskiego.

Fragment okładki Mieczysław F. Rakowski. Biografia polityczna, IPN, Warszawa 2021

Liczył, że unowocześni socjalizm, a wprowadził do Polski kapitalizm

Jako obserwator i człowiek czytający politykę Mieczysław Rakowski był wprost wybitny, ale jako polityk czynny nie odniósł sukcesu. Rozmowa z Michałem Przeperskim, autorem książki „Mieczysław F. Rakowski. Biografia polityczna”.

kajs_kadr

Język to dialekt, który ma armię i flotę? Niekoniecznie

Śląski nie jest uznawany za język, tylko za gwarę lub zbiór dialektów, nie ma statusu języka regionalnego. Dlaczego? Kinga Dunin czyta „Kajś” Zbigniewa Rokity i „Gadki” Gastona Dorrena.

Aleksandra Waliszewska

Upiory nie były wcale „ludowymi demonami” czy „istotami mitycznymi”. To byli ludzie

Jeszcze pod koniec XIX wieku zdarzało się, że rodzice na łożu śmierci wyznawali swoim dzieciom, że są upiorami i trzeba im po zgonie obciąć głowę. Rozmowa z Łukaszem Kozakiem, autorem książki „Upiór. Historia naturalna”.

Więźniowie w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen 19 grudnia 1938 roku

Twarze „różowych trójkątów”. Kim są osoby na fotografii z KL Sachsenhausen?

Zdjęcie więźniów obozu Sachsenhausen z zimy 1938 roku ilustruje większość publikacji dotyczących historii paragrafu 175. Odwołujemy się do niego coraz częściej także w kontekście współczesnym.

Fragment okładki Mieczysław F. Rakowski. Biografia polityczna, IPN, Warszawa 2021

Rakowski, albo dlaczego w PRL nie było Skandynawii na miarę naszych możliwości

Nie bójcie się pieczęci IPN na okładce tej książki. „Mieczysław F. Rakowski” to kawał politycznej biografii, za którą jego autorowi należą się brawa.

Praca Zygmunta Skrętowicza prezentowana na wystawie „Widok zza bliska” / własność Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Jakimi świadkami Zagłady byli Polacy?

Póki za dnia będziemy sobie opowiadać, że wszyscy etniczni Polacy ratowali Żydów, póty w nocy będziemy się bać. Rozmowa z Janem Borowiczem, autorem książki „Pamięć perwersyjna. Pozycje polskiego świadka Zagłady”.

Tomasz Ziętek Hiacynt

„Hiacynt”: Kino zawstydzone

Problemem „Hiacynta” jest to, że boi się spojrzeć w oczy swojemu głównemu tematowi: systemowej milicyjnej przemocy wobec nieheteronormatywnych mężczyzn.

„Słowacki. Wychodzenie z szafy” okładka

Słowacki. Wychodzenie z szafy

Czy w historii polskiej literatury znajdzie się miejsce dla queerowego dandysa, którego portret odmalowuje Marta Nowicka w książce „Słowacki. Wychodzenie w szafy”?

pxfuel.com, CC0

Monbiot: Kapitalizm to pożar, który trawi cały świat

Niszczenie żywych ekosystemów Ziemi i drenaż jej bogactw to nie wypaczenia kapitalizmu. To kapitalizm taki, jaki jest. Innego nie ma.

Wesele Fot. materiały promocyjne dystrybutora

„Wesele” Smarzowskiego: Polska jest garem, w którym kipi Obrzydliwość

W dwie godziny ukiszono w „Weselu” całe kilkanaście lat publicystyki „Gazety Wyborczej”, montując, co popadnie i jak popadnie, w skrajnie stereotypowe ciągi, które mają odsłonić „szokującą” prawdę o czarnym sercu Polaka katolika.

Hiacynt Fot. materiały promocyjne dystrybutora, Wydawnictwo Krytyki Polityczna. Ed, KP

Na Netflixie thriller „Hiacynt”, historia z Gejerelu

Przy okazji premiery filmu „Hiacynt” Piotra Domalewskiego przypominamy fragment książki Krzysztofa Tomasika „Gejerel. Mniejszości seksualne w PRL-u”.

Fot. Jakub Szafrański, Tadeusz Wróblewski/Flickr.com, Wikimedia Commons. Ed. KP

Ludowej historii nie można zakląć w pomnik. Ona wciąż trwa

Badania nad ludową historią i książki o niej są między innymi po to, byśmy pamiętali, że to nie Balcerowicz podarował nam demokrację. Ale dopiero zaczynamy tę historię opisywać.

Krahelskie

Inspektorka pracy bohaterką książki?

Gdy czytałam teksty Haliny Krahelskiej, nie miałam w sobie zachwytu: „Wow, jaka mądra babka!”. Byłam totalnie wkurzona, że tak naprawdę nic nie zrobiliśmy.

Żeby nie było śladów

„Żeby nie było śladów”: To nie jest wyłącznie film historyczny

Policyjna przemoc, skłonna ją kryć władza, państwo używające służb do niszczenia własnych obywateli, podporządkowana rządzącym prokuratura i sądy to nie tylko problemy PRL.

Fot. Antonio Giardiello/Flickr.com

Dlaczego badacze nie interesowali się losem osób homoseksualnych w Auschwitz

Wielu ocalałych w reakcji na pytanie „Jak przeżyłeś?” miało poczucie winy, że udało im się przetrwać. W pytaniu tym było zawarte oskarżenie.

WTC 11 września USA

Wojna z terrorem i władza, która tworzy własną rzeczywistość

„Teraz jesteśmy imperium i tworzymy własną rzeczywistość” – to jedne z najgroźniejszych słów, jakie może wypowiedzieć polityk.

Stefan Wyszyński. Fot. Instytut Prymasowski/EpiskopatNews/Flickr.com

Beatyfikacja Wyszyńskiego. „Prymas Tysiąclecia nie został poinformowany o Zagładzie”

Wyszyński twierdził, że Zagłada odbyła się „prawie” bez świadków. A więc nikt z Polaków niczego nie widział i nie słyszał.

Fot. Wikimedia Commons, US Army/Flickr.com. Ed. KP

11 września – 20 lat później

Współczesną politykę i współczesne społeczeństwa kształtują pandemia, kryzys klimatyczny i konsekwencje ataków z 11 września 2001 roku.

Żołnierze Stanów Zjednoczonych w Afganistanie Fot. Alfred Johnson/Morning Calm Weekly

Klęska w Afganistanie to znak, że kończą się rządy Zachodu nad rynkami świata. Ale nowy model nie będzie lepszy

Klęska USA w Afganistanie to symboliczny koniec neoliberalizmu i początek dominacji nowego systemu – kapitalizmu autorytarnego.

Zdjęcie z okładki książki Wojenka. O dzieciach, które dorosły bez ostrzeżenia. Fot. Wydawnictwo Agora

Grzebałkowska: W czasie wojny dzieciom było łatwiej

Syn Hansa Franka wychowywał się na Wawelu. Wydawało mu się, że to jego rodzinna posiadłość, a „Dama z łasiczką” to dość brzydka ciotka ze szczurem. Dopiero kiedy był nastolatkiem, uświadomił sobie, że jego dzieciństwo było oparte na zbrodni, fałszu i kłamstwie. O dzieciach i wojnie mówi Magdalena Grzebałkowska, reporterka, autorka książki „Wojenka. O dzieciach, które dorosły bez ostrzeżenia”.

Niemieckie wojsko w Pradze. Fot. english.radio.cz/CCO

Niemcy obawiali się, że buntownicza postawa Polaków może być zaraźliwa

Fragment książki Piotra M. Majewskiego „Niech sobie nie myślą, że jesteśmy kolaborantami. Protektorat Czech i Moraw 1939–1945”, która ukazała się właśnie nakładem Wydawnictwa Krytyki Politycznej.

Fot. Adrian Grycuk/Wikimedia Commons. Ed. KP

Sędzia, bratanica i historycy. Polska wobec swojej przeszłości

16 sierpnia ma zostać ogłoszony wyrok w sprawie książki Jana Grabowskiego i Barbary Engelking. Jeśli sąd rozpatrujący apelację utrzyma w mocy orzeczenie sądu pierwszej instancji, obrona tożsamości, dumy i godności narodowej może zacząć być traktowana jako dobra osobiste. o

Fot. M. Józefaciuk - Kancelaria Senatu

Czy minister powinien zarabiać 20 średnich krajowych?

Polskim elitom politycznym odwzorowanie podziału dochodów z czasów II RP byłoby bez wątpienia na rękę. Dzięki temu z miejsca stałyby się również elitami finansowymi.

Legenda Radmoru

Legenda w przedmiotach zaklęta

Z poświęconej słynnemu gdyńskiemu przedsiębiorstwu „Legendy Radmoru” wyraźnie wyziera fascynująca opowieść o technologicznym rozwoju, snuta poprzez dizajn i materialną historię.

Plan tysiącletni

Sen o elektryfikacji

W „Planie tysiącletnim” marzenia młodych inżynierów pracujących dla Polski Ludowej nie różnią się specjalnie od marzeń partyzantów, prowadzących z PRL bezsensowną, skazaną na klęskę walkę.

CREATOR: gd-jpeg v1.0 (using IJG JPEG v80), quality = 100

Na Śląsku musimy obalić mity nie tylko polskie, ale i niemieckie

Na Śląsku urodziła się wizja polskości egalitarnej, demokratycznej. Ta polskość miała być demokratyczna, w opozycji do polskości szlacheckiej, która później zdominowała międzywojenną Polskę.

Mogiła-pomnik w Jedwabnem. Fot. Wikimedia Commons

Czemu władze przemilczały rocznicę Jedwabnego?

80 lat temu polscy mieszkańcy Jedwabnego dokonali pogromu swoich żydowskich sąsiadów. Najwyższych władz – prezydenta, premiera, marszałkini sejmu – w Jedwabnem w dniu rocznicy nie było.

Przewóz Stasiuk

Jak smutno jest nad tą rzeką, co rozdzieliła kraj nasz…

Czy przypadkiem Andrzej Stasiuk nie postanowił dać czytelnikom tego, czego chcą? Chcecie narracji? Wzruszeń znanych i oswojonych, odrobiny patosu? Polskiego Styksu? Proszę uprzejmie.

Bohdan Pniewski i

Elity zawsze chcą, żeby było nowocześnie, ale nie dziwacznie

Bohdan Pniewski wykreował oblicze stolicy i jako architekt władzy przetrwał wszelkie burze polityczne. Jakby „dobra zmiana” miała swojego Pniewskiego, kogoś tak efektywnego w realizowaniu jej wizji, to trochę strach. Rozmowa z Grzegorzem Piątkiem.

Fot. Cezary Hładki. Ed. KP

Do przyjaciół historyków i historyczek

Cała książka utkana jest jako sieć takich pojęć, które pokazują, jak poprzez teorię zobaczyć coś nowego, albo zobaczyć coś na nowo.

kobiety-w-polsce-prl

Czy PRL wyzwolił kobiety?

Zwykłyśmy słyszeć, że powojenną emancypację kobiet w Polsce należy brać w cudzysłów, bo była odgórnie zadekretowana, przymusowa i fasadowa. Czy to prawda?

grey-Donald_Rumsfeld_fot_Gage_Skidmore

Był zbrodniarzem nieznającym litości. Donald Rumsfeld zmarł nie tam, gdzie powinien

Donald Rumsfeld nigdy nie przyznał się do błędów. Do końca swoich dni pozostał nieskruszonym orędownikiem wojny i amerykańskiego imperium.

Fot. Maciej Kraus/Flickr.com

Matyja: Niemal za każdym skokiem rozwojowym stoi jakiś pojedynczy lub grupowy wariat

Co przesądzało o rozwoju miast w Polsce? Zabory, komuna, globalny kapitalizm czy może prawo magdeburskie? Częściej jednak łut szczęścia lub historyczny pech, ale najbardziej determinacja lokalnych elit – przekonuje prof. Rafał Matyja w rozmowie z Michałem Sutowskim.

Obraz Trumna chłopska Aleksandra Gierymskiego/Wikimedia Commons

Pobłocki uczłowiecza bohaterów ludowej historii Polski. Tylko po co atakuje profesjonalnych historyków?

Pobłocki uwikłał się w debatę nad zacofaniem, modernizacją, wczesnonowożytną globalizacją. Walczy z koncepcją stanów feudalnych, społeczeństwa stanowego. Ten esej literacki zyskałby, gdyby Pobłocki się od historyków zwyczajnie odwalił.

Fot. Wikimedia Commons. Ed. KP

Czy rok 2022 zostanie objęty matronatem?

Pięć kobiet, których działalność ważna była dla historii Polski, ruchów emancypacyjnych, niepodległości, polskiej nauki i sportu, może zostać matronkami roku 2022. Ustawa w Sejmie.

Mieszkaniec Tulsy pojmany przez białych napastników. Fot. Tulsa Historical Society & Museum

Sto lat temu w Oklahomie

W mieście Tulsa znakomicie prosperował biznes czarnych Amerykanów – do czasu, aż biali sąsiedzi urządzili im pogrom.

Tankowanie niemieckiego samolotu wojskowego Messerschmitt Bf-110. Fot. www.nationaalarchief.nl

Skąd naziści brali paliwo? Od Shella, oczywiście

Pojedynek messerschmitta i spitfire’a nad kanałem La Manche mógł być w całości napędzany paliwem Shella.

Fot. Peter Trimming/Wikimedia Commons

W Polszcze tylko pan był prawdziwym człowiekiem [rozmowa z Kacprem Pobłockim]

Piosenka o panu, który gwałcił kobiety, czy przypomnienie, że Szela znany był z tego, że bił swoje żony, pokazują, że w Polszcze linia frontu w walce klas przebiegała przez ludzkie ciała – mówi autor książki „Chamstwo” Kacper Pobłocki.

Rafał Matyja

Jak powstawał „realny kapitalizm”

Transformacja pokazywała ludziom zatrudnionym w upadających firmach, że dla nowego porządku są równie nieistotni jak dla poprzedniego.

jak_zmienic

LSD. Jak to się zaczęło?

W stanie podobnym do snu, z oczami zamkniętymi, chłonąłem zmysłami nieprzerwany strumień fantastycznych obrazów i niezwykłych kształtów z mocną, kalejdoskopiczną grą kolorów.

kinga czyta chwin

Bat dla chłopa, męczeństwo za ojczyznę dla pana

Kinga Dunin czyta „Chamstwo” Kacpra Pobłockiego i „Oddać życie za Polskę” Stefana Chwina.

pixabay.com, CC0

George’a W. Busha najwspanialsze dzieło sztuki wojennej

Były prezydent USA został malarzem. Występuje w telewizji z okazji wydania nowego albumu. I nikt ani słowem nie wspomina o ofiarach jego wojen.

Wyspa trzech ojczyzn okładka

Wyspa, na której nawet kawa jest polityczna

Rozmowa z Thomasem Orchowskim, autorem książki „Wyspa trzech ojczyzn. Reportaż z podzielonego Cypru”.

morawiecki polacy żydów

„Jeśli sami się nie upamiętnimy, nikt nas nie upamiętni”. Czym się zajmuje Instytut Pileckiego?

Kolejna państwowa instytucja tłumaczy Zagładę głównie przez pryzmat polskiego cierpienia i polskiej pomocy Żydom.

Warszawski Trójkąt Zagłady Artur Żmiewski

Upamiętnianie Zagłady jest łatwe – oddziela nas od Zagłady

Paradoks Zagłady w Warszawie polega na tym, że na powierzchni niczego nie widać, nie ma żadnych śladów. Zostały tylko budynki, którym przygląda się książka „Warszawski trójkąt Zagłady”. Rozmowa z Jackiem Leociakiem, Zofią Waślicką-Żmijewską i Arturem Żmijewskim.

marek beylin

Beylin: Rewolucje demokratyczne skonfiskowała nam sanacja, komuniści, a potem Kościół

Byłbym nawiedzonym osłem, gdybym uważał, że takie teksty jak moja książka mogą same zmienić świat. Ale też uważałbym siebie za cieniasa, gdybym nie wierzył, że trzeba robić, co tylko można, by ludzi do zmian przekonywać. Z Markiem Beylinem rozmawia Michał Sutowski.

michnik adam-100

„Demiurg” – biografia Adama Michnika, która nie zadaje najważniejszych pytań

Roman Graczyk, pisząc o Michniku, zadaje jego niezwykłej biografii pytania, które są dziś kompletnie nieinteresujące, te interesujące zadaje w nieodpowiedni sposób, najważniejszych zaś nie zadaje wcale.

ostrowska książka oni

Wiązanka z Auszwicu

Jacek Dehnel pisze o książce Joanny Ostrowskiej „Oni. Homoseksualiści w czasie II wojny światowej”, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Krytyki Politycznej.

Dziewczynka z wycinaki Lien Bart van Es

Nie jest to historia z „Malowanego ptaka”

W 1942 roku zaczyna się wywożenie Żydów do obozów zagłady. Któregoś dnia Lien dowiaduje się, że będzie musiała wyjechać i zamieszkać na pewien czas gdzie indziej. Kinga Dunin czyta „Dziewczynkę z wycinanki” Barta van Esa.

Upadek Mikael Ross okładka

Usłyszeć komiks

Karolina Gębska czyta „Klezmerów” Joanna Sfara, „Upadek” Mikaela Rossa oraz „Artemizję” Nathalie Ferlut i Tamii Baudouin.

Pogrzebana okładka

Prawo do pamięci, prawo do smutku

Kinga Dunin czyta „Osła Mesjasza” Włodka Goldkorna, „Dzieci Getta. Mam na imię Adam” Iljasa Churiego i „Pogrzebaną. Życie, śmierć i rewolucja w Egipcie” Petera Hesslera.

liskowacki_006

„Ziemie Odzyskane”, ziemie nieheroiczne

Gorzki paradoks „Ziem Odzyskanych” polega na tym, że to, co słusznie uważamy za powojenne zło, jednocześnie spowodowało, że dzisiaj tu jest Polska. Rozmowa z pisarzem Arturem D. Liskowackim.

kazimierz łyczyński

Spłonął na stosie ustawionym na warszawskim rynku, bo był ateistą

30 marca mija rocznica spalenia wolnomyśliciela Kazimierza Łyszczyńskiego.

Mapa

Gdyby Francuzi wkroczyli do Nadrenii…

Kinga Dunin czyta „Całkiem zwyczajny kraj” Briana Portera-Szűcsa i „Herbatkę z Hitlerem” Tima Bouverie’ego.

Zygmunt Bauman

Domosławski: Za swój komunizm Bauman nie chciał się kajać. Ale rozliczył się intelektualnie – „Nowoczesnością i Zagładą”

Z Arturem Domosławskim, autorem książki „Wygnaniec. 21 scen z życia Zygmunta Baumana”, rozmawia Michał Sutowski.

ipn

IPN-u nie da się tak po prostu znieść ustawą

IPN i jego historyczna narracja jest dziś problemem polskiej demokracji, a złożonych problemów nigdy nie da się niestety tak po prostu znieść ustawą.

jakubszafranski-30

Domosławski: Świat nie ma kłopotu z Baumanem, Polska ma

Zygmunt Bauman najwyraźniej Polskę uwiera. Pytanie: dlaczego? Fragment książki Artura Domosławskiego „Wygnaniec. 21 scen z życia Zygmunta Baumana”.

jodie turner smith anne boleyn

Czarna Anna Boleyn? Czemu nie. Czarny Kazimierz Wielki też nie byłby złym pomysłem

Anna Boleyn jest postacią historyczną, o której wiemy, że czarna nie była. Czy to jednak faktycznie oznacza, że nie może jej grać czarna aktorka?

grabowski markusz

Engelking i Grabowski muszą przeprosić, Markusz tłumaczy się na policji. „To kolejna próba zduszenia wolnych badań”

O tym, jak w państwie PiS ściga się historyków Zagłady, opowiadają Katarzyna Markusz i prof. Jan Grabowski.

sex-shop

Pornofala z Zachodu

Zaskoczyła mnie skala konsumpcji pornografii w pierwszej połowie lat 90. – mówimy o milionach Polaków i Polek. Konserwatywne, religijne społeczeństwo na kilka lat zawiesiło silne kulturowe tabu.

ospa wrocław epidemia 8s

Obowiązkowe szczepienia i cała władza w ręce lekarzy. Jak PRL uporał się z epidemią

Jeśli antyszczepionkowiec zaraził kogoś innego, mógł trafić do więzienia nawet na 15 lat. Nie tylko wymierzano kary, lecz informacje o nich podawano też na bieżąco w prasie lokalnej.

Anna Dobrowolska. Fot. Jakub Szafrański

Historia seksualności może nam wiele powiedzieć o społeczeństwie

Chciałam podważyć pamięć społeczną usług seksualnych okresu PRL i obalić mizoginistyczny język, który o niej opowiada. Rozmowa z Anną Dobrowolską, autorką książki „Zawodowe dziewczyny”.

Przedwojenna robotnica w Łódzkiej przędzalni. Fot. Ignacy Płażewski/Wikimedia Commons

Po co nam ludowa historia Polski?

„Ludowa historia Polski” to może najważniejsza książka 2020 roku, ale pozostawia niedosyt.

Fot. wydawnictwo WAB

Pastwienie się nad przeszłością to bicie słabszego

Jak można dzisiaj, w XXI wieku, pisać historię rodziny szlacheckiej? Rozmowa z Maciejem Łubieńskim, autorem książki „Łubieńscy. Portret rodziny z czasów wielkości”.

Mieszkanka schroniska dla kobiet w Lublinie Fot. Jakub Szafrański

Cicha rocznica

Mija 30 lat od przyjęcia ustawy o pomocy społecznej. Stworzyła ona system wspierania osób potrzebujących pomocy. W dniu tej rocznicy powinniśmy świętować czy narzekać?

Róża Luksemburg

Dla Róży Luksemburg ruch robotniczy jest wszystkim

Róża Luksemburg zasługuje na miano „świętej” rewolucjonizmu marksistowskiego.

Józef Chełmoński „Orka”

Leszczyński: Każdy kontakt chłopa z dworem i elitą opierał się na tym, że chłop musiał coś oddać

Co się bardziej opłaca: wydawać wiecznie brakującą gotówkę na import jakiejś drogiej technologii czy zmusić chłopów do cięższej pracy? Michał Sutowski rozmawia z Adamem Leszczyńskim, autorem „Ludowej historii Polski”.

Fot. Fragment okładki/Wydawnictwo Czarne

Przemilczane sukcesy polskich olimpijek

Sport i zwycięstwa kobiet w PRL służyły do chwilowego rozbudzania emocji. Do święcenia tych „prawdziwych” tryumfów był jednak potrzebny męski sukces.

Fot. File:Narcyz Witczak-Witaczyński/Wikimedia Commons CC0

Sabotaż, uchylanie się od pracy, kpiny z panów, czasem krwawy bunt – bez tego nie zrozumiemy dzisiejszej Polski

Michał Sutowski rozmawia z Michałem Rauszerem, autorem książki „Bękarty pańszczyzny. Historia buntów chłopskich”.

Kadr z serialu "Król"

„Król”, czyli niedawno temu w Polsce

O serialowej adaptacji „Króla” Szczepana Twardocha pisze Jakub Majmurek.

Pedro Lemebel

Profesorowa Szczupaczyńska i Ciotuchna z Naprzeciwka

Kinga Dunin czyta „Złoty róg” Jacka Dehnela i Piotra Tarczyńskiego, „Drżę o ciebie matadorze” Pedro Lemebla i „K. Relację z pewnych poszukiwań” Bernardo Kucinskiego.

zolnierze-niemieccy-druga-wojna

Więcej obywateli Polski służyło w Wehrmachcie niż w AK

Rozmowa ze Zbigniewem Rokitą, autorem książki „Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku”.

Gisèle HalimiFRILET-SIPA

Akt prokreacji to akt wolności. Jak Francuzki wywalczyły prawo do aborcji

Tym wystąpieniem prawniczka Gisèle Halimi rozpoczęła proces legalizacji aborcji we Francji – niemal pół wieku temu.

janis-warufakis-eu-council

Warufakis: Faszyści w więzieniu, faszyzm na ulicach

Poczucie ciągłej porażki, beznadziei i powszechnego upokorzenia stwarza warunki, w których zaczyna budzić się do życia uśpione DNA nazizmu.

Polska_Górniczka

Prześniona emancypacja górnośląskich kobiet

Ten wątek, jak większość związanych z kobietami, słabo wybrzmiewa na lekcjach historii.

Anna Kowalska i Maria Dąbrowska / Foto © Cezary Gawryś / Fotonova

Kowalska przeżyła z autorką „Nocy i dni” 22 lata i stworzyła z nią nierozerwalny związek

Kowalska napisała, że nie żałuje, że w 1943 roku zapukała do drzwi mieszkania przy Polnej w Warszawie.

Frantz-Fanon-01

Czarny, czyli wszystkie nerwice świata

Książka Frantza Fanona bezlitośnie wytyka światu całą historię zbrodni, upokorzeń, a w końcu litości i wolności podanej „pańską ręką”.

Fot. Jakub Szafrański

Majewski: Polskie elity i opinia publiczna były ogłupione propagandą sukcesu i mocarstwowością

Rozmowa z dr. hab. Piotrem M. Majewskim, którego książka „Kiedy wybuchnie wojna?” jest w finale Nagrody Literackiej „Nike”.

Fot. WFU School of Law/Flickr.com CC BY-NC-ND 2.0

Ruth Bader Ginsburg pomogła ukształtować nową epokę praw kobiet

W ubiegły piątek zmarła sędzia Ruth Bader Ginsburg. Nominowana przez prezydenta Clintona, zasiadała w amerykańskim Sądzie Najwyższym od 1993 roku.

Fot. Jakub Szafrański

Nie było spisku, była polityka [rozmowa z Adamem Leszczyńskim]

To, że inteligencja i klasa robotnicza zdołały się ze sobą porozumieć, zakrawa na cud samoorganizacji społecznej. Potem jednak różnice interesów wzięły górę.

fuerteventura

Co roku przyjeżdża tu 2 mln turystów, a oni czują, że świat o nich zapomniał

Wyspy Kanaryjskie były wyspami szczęśliwymi wyłącznie dla konkwistadorów, którzy mogli się na nich wzbogacić – mówi Kasper Bajon, autor książki „Fuerte”.

Fot. Serg!o/Wikimedia Commons

Jak arabskojęzyczna kultura została wygumkowana z europejskiej historii

Hiszpanie są dużo bardziej odporni na ksenofobiczną i antyimigrancką propagandę niż inni Europejczycy. Rozmowa z Aleksandrą Lipczak, autorką książki „Lajla znaczy noc”.

Fot. Główna Biblioteka Lekarska. Edycja KP.

Ważna, bo lesbijka

Gdyby Zofia Sadowska nie istniała, należałoby ją wymyślić. To postać na wagę złota, szczególnie w kraju praktycznie bez historii kobiecej homoseksualności.

Korsyka-fot-Tomassz-Skorwonek

Na Korsyce wieją separatystyczne wiatry

Jedni chcą tylko autonomii swojej wyspy. Inni mówią wprost: „Francjo, wynocha!”. Łączy ich tęsknota za utraconą 250 lat temu niepodległością.

Fot. Państwowe Archiwum Federacji Rosyjskiej

Czy lesbijka może być lekarką?

Mówimy o kobiecie odważnej, zdecydowanej, umiejącej kierować organizacjami, o postaci z cechami przywódczymi. W przypadku takich kobiet od razu mówi się, że są konfliktowe.

młodzi faszyści onr szturmowcy

Piosenka przewodnia

Brunatność nie „wkradła się do domu Chopina”, ona zawsze tu była. To jej dom i ma do niego klucze.

brzozowski

Brzozowski pisał z goryczą, że bycie Polakiem jest nieszczęściem

20 sierpnia w wieku 90 lat zmarł profesor Andrzej Walicki. Przypominamy rozmowę o Brzozowskim, którą z profesorem przeprowadził Michał Sutowski.

Henryk Wujec

Henryk Wujec, czyli dobro stosowane

W zeszłym tygodniu zmarł Henryk Wujec. W poniedziałek w Warszawie odbędzie się jego pogrzeb. Legendę opozycji, polityka i społecznika wspomina Michał Sutowski.

Henryk Wujec

Henryk Wujec nie żyje

Był katolikiem w lewicującej opozycji, wolnościowcem w dyktaturze, solidarystą w Polsce kapitalistycznej. Nieustannie ciekawy świata, nowych lektur i rozmów.

Fot. scottmontreal/Flickr.com

Największa kradzież w historii, czyli jak Francja wycisnęła miliony od Haiti

Francja powinna zwrócić Haiti co najmniej 28 miliardów dolarów w ramach restytucji.

san_francisco_dziki_brzeg-cover4

San Francisco. Dzielnice czarnych odcięto od miasta jak gangrenę

Czarni robotnicy z całych Stanów migrowali na zachód, do San Francisco. Dalej uciec się nie dało, więc trzeba było coś zmienić. Wtedy narodził się ruch Black Power.

muranow-nalewki

Drzewo w żydowskiej łyżeczce

Nawet problematyczne aspekty nowej wystawy POLIN – nadmiar treści, chaotyczna struktura, za dużo bodźców – ostatecznie bronią się jako reprezentacja doświadczenia wielkomiejskiej ulicy.

Fot. Materiały promocyjne wydawnictwa KP

Dzieci znikały w prewentorium, były wykreślane z dziennika, a potem wracały

Z Michałem Jędryką, autorem książki „Ołowiane dzieci. Zapomniana epidemia”, rozmawia Kaja Puto.

Fot. Wikimedia Commons CC0

Czego uczy nas historia polskiej Żydówki i lesbijki, która skończyła w Auschwitz

Historia Evy Kotchever, polskiej Żydówki, która prowadziła otwarcie lesbijski klub w Nowym Jorku, pokazuje, czym grozi podsycanie nienawiści do mniejszości.

Fot. retlaw snellac/flickr.com

Kłamstwa w majestacie

Historie propagowane przez kolejne rządy, zwłaszcza dotyczące stosunków pomiędzy Zjednoczonym Królestwem i innymi narodami, to długi ciąg wierutnych kłamstw.

Fot. billow 926/Unsplash

W gospodarce nie chodzi o pieniądze. Chodzi o to, żeby było co jeść

Sednem ekonomii jest dystrybucja żywności. Realna gospodarka sprawia, że na stołach pojawia się jedzenie.

Fot. Thomas Hawk/flickr.com

USA: Krótka historia walki z dyskryminacją osób LGBTQ+

Halo, polscy politycy, którzy uwielbiacie kopiować wszystko co amerykańskie! Polecamy tę historię waszej uwadze.

Niepokorne 1976–1989 wywiad

Kobiety „na zapleczu” i „na salonach”

Lekceważenie udziału kobiet jest pomijaniem kwintesencji rzeczywistości. Rozmowa z Agnieszką Grzybek i Anną Czerwińską, kuratorkami wystawy opowiadającej o roli kobiet w opozycji z czasów PRL.

Fot. damian entwistle/flickr.com CC BY-NC 2.0

„Niewdzięczne wobec narodu” LGBT

Naziści forsowali heteroseksistowski rygor i binarny porządek płci. Wykraczający poza sztywne normy stawali się wrogami narodu.

Fot. MGM Studios

Co zrobić z „Przeminęło z wiatrem”?

HBO Max usunęło na jakiś czas ze swojej platformy film, który jest elementem historii kultury, w tym kultury rasistowskiej. Cenzura to najłatwiejsze rozwiązanie.

Fot. Youtube.com, Twitter. Edycja KP.

Trzeba czasem zburzyć ten czy inny pomnik. Dla dobra demokracji

Każde demokratyczne społeczeństwo potrzebuje uczciwej rozmowy o swojej rasistowskiej czy antysemickiej przeszłości i o tym, jak ją upamiętnić w przestrzeni społecznej, by zadośćuczynić potomkom ofiar.

Fot. Wayne Hsieh, Kelly Kline/flickr.com. Edycja KP

Black Lives Matter. Kościuszko to mówił 250 lat temu

Kościuszko był jedną z niewielu postaci z początków amerykańskiej historii, która w pełni podpisałaby się pod hasłem dzisiejszych czarnych demonstrantów.

Fot. Edycja KP

Nie damy, by nas znetfliksił wróg!

Wbrew wizji Reduty Dobrego Imienia z polską kulturą nie jest tak źle, by ekspozycja jednego pokolenia na Netflixa miała nas wynarodowić.

Fot. Jakub Szafrański. Edycja KP

Wzmacnianie tendencji spadkowych metodami operacyjnymi

Dzisiaj w Polskim Radiu mamy do czynienia z zarządzaniem na podstawie „prawa esemesowo-mailowego”. Czy nominacja Jakuba Strzyczkowskiego na szefa Trójki doprowadzi do zmian w sposobie kierowania stacją?

Fragment okładki. Fot. Materiały prasowe.

„Bez żadnego udziału Niemców”. Jak polska granatowa policja mordowała Żydów

Według części polskich policjantów (jak i w opinii wielu ich kolegów z konspiracji) nie było większej sprzeczności między mordowaniem Żydów a walką o wolną Polskę.

Fot. Jakub Szafrański

Legendy o „zdradzie elit” i te o „złotym wieku” służą politykom. Ludzkie doświadczenie się w nich nie mieści [rozmowa z autorkami „Cięć”]

Z Aleksandrą Leyk i Joanną Wawrzyniak, autorkami książki „Cięcia. Mówiona historia transformacji”, rozmawia Michał Sutowski.

Robotnica z czasów Wielkiego Kryzysu w USA. Fot. Dorothea Lange, CC0

Mamy w Polsce długą historię elit, które na kryzys reagowały zaciskaniem cudzego pasa

Większą katastrofę, niż zaliczyliśmy w latach 30., trudno sobie wyobrazić nawet po koronawirusie. Rozmowa z Adamem Leszczyńskim.

Ludowa historia Stanów Zjednoczonych | Howard Zinn

Faszystowskie Stany [fragment „Ludowej historii Stanów Zjednoczonych”]

Howard Zinn opisuje, jak po ataku na Pearl Harbor traktowane były osoby pochodzenia japońskiego.

File source: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Albert_Einstein_and_his_wife_Mileva_Maric.jpg

Einstein był dupkiem. A wielu innych mężczyzn nimi nie było

Tam, gdzie mężczyźni mieli otwarte głowy, w każdych czasach pojawiały się kobiety, które na równi z nimi zmieniały świat.

Fot. wikimedia commons CC0

Epidemia, która urodziła kapitalizm

Pandemia dżumy okazała się jednym z najbardziej znaczących dla rozwoju współczesnego świata wydarzeń historycznych. Gdyby nie ona, nie narodziłby się najpewniej kapitalizm.

„Weźcie dziewczynę, niech ona to policzy!” Kim była Katherine Johnson

Trajektorię lotu wyliczył komputer, ale astronauta John Glenn zażądał, by obliczenia sprawdziła Katherine Johnson, jedna z pierwszych Afroamerykanek w NASA.

Fot. materiały promocyjne WAB

Piątek: Moja historia o odbudowie Warszawy to krzepiący mit

Z Grzegorzem Piątkiem, autorem książki „Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944–1949”, rozmawia Michał Sutowski.

Mitt Romney. Fot. Gage Skidmore/flickr.com CC BY-SA 2.0

Nowy Mitt i stary mit

Amerykańskie centrum znów żyje złudzeniem o bezstronnym republikańskim herosie.

Michał Zygmunt. Fot.Jakub Szafrański

Krew i honor [fragment książki]

Ta powieść cię zachwyci i zmieni twoje spojrzenie na polską historię.

1917 Sam Mendes recenzja

Lekcja z horroru XX wieku

Dawno nie widziałem w kinie obrazu, który w tak przekonujący sposób, jak czyni to „1917” Sama Mendesa, pokazywałby demokratyczne braterstwo – pisze Jakub Majmurek.

Omar-Tall-Sabre-Sword-Senegal

Europa musi oddać Afryce zrabowane dziedzictwo

W muzeach byłych potęg kolonialnych Europy znajdują się setki tysięcy zabytków zrabowanych z Afryki. Czas je zwrócić ich prawowitym właścicielom.

Fot. Dawid Krawczyk

20 wydarzeń, które zmieniły Amerykę od 2000 roku

Od zamachów z 11 września po atak na Iran – Agata Popęda przedstawia przegląd najważniejszych wydarzeń z USA.

1953_Iranian_coup_d'état_-_Mohammad_Reza_Pahlavi_in_Tehran_Airport

Iran: niebezpieczna obsesja Ameryki

Dlaczego Stany Zjednoczone tak „uwzięły się na Iran? Jeffrey Sachs przypomina ostatnie 70 lat historii.

Montjuic_Cemetery_Barcelona_IMGP9458

Hiszpania rozdrapuje rany

My, Polacy, mieliśmy trochę szczęścia w naszej historii, nigdy nie poszliśmy ze sobą tak ostro na noże, żeby została nam tak wielka rana w pamięci.

andrew smith wywiad

Oni chodzili po Księżycu. A później spadli na Ziemię

Depresja, alkoholizm, bieda. Powrót z orbity Księżyca na Ziemię okazał się dla astronautów trudniejszy niż sama misja. Rozmowa z Andrew Smithem, autorem książki „Księżycowy pył”.

MDW

Marek Dunin-Wąsowicz zeznawał w procesie byłego SS-mana, strażnika w Stutthofie

30 października Marek Dunin-Wąsowicz spotkał na sali rozpraw w Hamburgu Bruno Deya − byłego SS-mana oskarżonego o udział w morderstwie 5230 osób.

Halina Rubin2

Którejś nocy mama chciała, żeby ojciec nas zabił

Rozmowa z Haliną Rubin, autorką książki „Czas odnaleziony”.

murberliński

Zmarnowana rewolucja? Na pewno komedia pomyłek. 30 lat temu obalono mur berliński

30 lat temu runął mur berliński. Obaliła go wiara w Zachód jako projekt cywilizacyjny.

krol ktory uciekl napiecek wywiad

XVI-wieczni elektorzy często kierowali się żołądkiem i doraźnymi korzyściami. Jak jest dziś?

Czy z historii pierwszej wolnej elekcji możemy wyciągnąć jakąś lekcję na temat współczesności? Rozmowa z Jędrzejem Napieckiem, autorem powieści „Król, który uciekł”.

gomułka recenzja

Czy komuniści wierzyli w to, co mówili?

Pytanie, czy wierzyli, niesie w sobie już na wstępie dość wyraźne założenie: jak można było w te bzdury wierzyć? Kinga Dunin czyta biografie Bieruta, Gomułki i Cyrankiewicza.

Fot FB @AndrzejWronaKracze

Turbopatriotyzm proponuje powrót do wspaniałej przeszłości

Fragment książki Marcina Napiórkowskiego „Turbopatriotyzm” .

Wyniki wyborów samorządowych w Polsce w 1998 roku. Koalicje w sejmikach. Fot. Wikimedia Commons

„Razem możemy więcej”

To egzotyczne z dzisiejszego punktu widzenia porozumienie zajęło 3. miejsce z wynikiem łącznym 12,04% głosów, a w powyborczych układankach sejmikowych stało się swoistym języczkiem u wagi.

Zan_Zig_performing_with_rabbit_and_roses,_magician_poster,_1899-2

Ekonomia to magia białego człowieka

Autorytet zachodniej ekonomii będzie trwać dopóty, dopóki będzie trwać autorytet Zachodu. A ten właśnie się rozsypuje.

signing-of-the-treaty-of-versailles-1919

Europa powtarza błędy sprzed stu lat

Za politykę oszczędności Europa płaci horrendalną cenę – tak w dzisiejszej Grecji, jak przed stu laty w Republice Weimarskiej.

sylwetki-i-cienie-okładka-kadr

Ludobójstwo w Kanadzie i prawdziwy PRL

Prawda może nas nie wyzwoli, ale kłamstwa i przemilczenia to bagno. Kinga Dunin czyta reportaż o ludobójstwie rdzennej ludności Kanady i komiks „Sylwetki i cienie”.

balcerowicz-kaczynski-magia

Złota era po 1989? Buahaha!

Pokolenie ’89 ocenia polską transformację gospodarczą przez pryzmat jej skutków, a nie jej przebiegu.

solidarnosc_ireth

1989, czyli niedokończona rewolucja

Czy w rocznicę czerwcowych wyborów powinniśmy głośno powtórzyć „wybierzmy przyszłość!” i uznać, że rok 1989 i jego następstwa to temat na seminaria, muzealne wystawy i rocznicowe akademie?

niebo-1989-teodorczyk

Niebo 1989

4 czerwca 1989 roku w powiatowym szpitalu o godzinie dwudziestej drugiej zero siedem urodził się Karolek.

Karol Modzelewski

Całe życie w solidarności

W oczach budowniczych polskiego kapitalizmu Modzelewski uchodził za relikt minionej epoki. Dziś jego przestrogi zaczynają się spełniać.

2017-parada-rownosci (22)

Samozaoranie królów polskich

W ramach „humorystycznego happeningu” przeciwko Paradzie Równości król Bolesław II Szczodry zżymał się na to, że „teraz chłopcom każą zakładać spódniczki”.

LEAD Technologies Inc. V1.01

Wymalować Polskę na czerwono

75 lat temu polskie podziemie obiecało rodakom Polskę naprawdę ludową.

marzec-1968-antysemityzm

Pogrom marcowy

Czy aby zasadne i uprawnione było mówienie o pogromie, potrzeba ofiar śmiertelnych?

brakujaca-polowa-dziejow-okladka

Kowalczyk: Role i władza podzielone są przeważnie po staremu

Rozmowa z Anną Kowalczyk, autorką książki „Brakująca połowa dziejów. Krótka historia kobiet na ziemiach polskich”.

wykleci-mural-nowa-ruda

Narodowy dzień pamięci antysemitów wyklętych

Antysemityzm był ważnym elementem w refleksji politycznej i propagandzie „wyklętych”. Dopuszczali się oni licznych zbrodni na Żydach, jak też innych mniejszościach narodowych i wyznaniowych – mówi historyk August Grabski.

traktar-z-trianon-ceremonia

Rymy z historii Europy

Jak pisał Mark Twain, „Historia się nie powtarza, lecz rymuje”. Niestety, jesteśmy pokoleniem ślepym na historię.

Constance-Lytton-Annie-Kenney-Mary-Gawthorpe-3

Sufrażystki z klasy robotniczej

Wiele się mówi o sławnych sufrażystkach z uprzywilejowanych klas społecznych, a odważne kobiety z kopalnianych dołów, fabryk i slumsów często bywały wymazywane z historii.

KC_2017_We_Live_in_Silence_XVIIII_Tony_East_s_conflicted_copy_2018_09_22_

Kobiety, których zabrakło w panteonie

Rozmowa z Magdą Lipską, kuratorką wystawy „Niepodległe. Kobiety a dyskurs narodowy” w warszawskim MSN.

Cypr. fot. CC

Stary konflikt jeszcze śpi. Problem cypryjski

Cypr. Uśpiony konflikt Unii Europejskiej

„Siłaczki”, reż. Marta Dzido, Piotr Śliwowski

Akuszerki nowych er

Lidia i Julia Pańków opisały biografie dziesięciu wybitnych Polek, które zerwały z tradycyjną rolą kobiety w społeczeństwie i kształtowały nowe obyczaje.

1983-poster

„1983” to nie odgrzewany antykomunizm

Antyutopia w serialu „1983” to Polska, w której model liberalno-demokratyczny został zastąpiony chińskim. To niepokojąco aktualna wizja rzeczywistości.

Intervencion_The_Handmaid's_Tale_mala_junta_santa_fe_por_el_aborto_seguro_legal_y_gratuito_en_Argentina_09

14 godzin harówy to pestka [rozmowa z Joanną Kuciel-Frydryszak]

Z Joanną Kuciel-Frydryszak, autorką książki „Służące do wszystkiego”, rozmawia Olga Wróbel.

sluzba_domowa

W warunkach pospolitych, ze służącą moich rodziców

Młode służące nagminnie były narażone na seksualne napaści ze strony pracodawców.

Ignacy Daszyński i Józef Piłsudski, rok 1928. Fot. domena publiczna

„Zabić, powiesić, poćwiartować” – prawica wobec pierwszych rządów niepodległej Polski

Niepodległość kształtowała się w warunkach ostrego konfliktu, a prawica zwalczała lewicowe rządy wszelkimi możliwymi środkami.

maciej-zaremba-bielawski

Zaremba Bielawski: Antysemityzm Dmowskiego jako projekt integracyjny

Istnieje jakiś inny naród, który ma podobnie? Którego niemal całe narodowe skrzydło, by móc się samookreślić, musi odbić się od „żydowskości”?

Święto Niepodległości. Fot. KPRM

Lewica nie wygra, jeśli nie odbije prawicy słowa „patriotyzm”. Jak to można zrobić?

Lewica zachowuje się jak uczeń, którego nie docenił nauczyciel: wyrywa się z ławki, macha ręką i krzyczy: „Psze pana! psze pana! my też jesteśmy patriotami!”.

Przemilczane-okladka-fragment

Zorganizowany gwałt w warunkach terroru

Fragment książki „Przemilczane. Seksualna praca przymusowa w czasie II wojny światowej” Joanny Ostrowskiej.

zalipie

W kwestii elit i ludu [o Marii Dąbrowskiej]

129 lat temu urodziła się Maria Dąbrowska. Szkoda, że nie chcą o niej pamiętać uczestnicy debaty o wymazanej chłopskiej genealogii, o prześnionej rewolucji i fantomowym ciele politycznym.

assasins_creed_odyssey

Wybierz życie! Wybierz płeć! Wybierz swój los!

Tyrania wyboru w czasach wojny peloponeskiej.

lechina_empire

Rasistowskie imperium Lechitów

Ujawniamy kto jest bardziej aryjski od aryjczyków.

Eugene-Debs

Ostatnie słowo oskarżonego

Równo 100 lat temu amerykański działacz związkowy i socjalista Eugene V. Debs wygłosił słynne antywojenne przemówienie.

perspektywa-wieku-dojrzewania

Nekromancja i witalizm

Szapocznikow, Wróblewski, Wajda – co nowego można jeszcze o nich powiedzieć? Andzie Rottenberg z zespołem udało się jednak z pozornie oczywistego tematu zrobić interesującą, otwierającą wiele wątków wystawę.

marcin-dorocinski-303-bitwa-o-anglie

Dywizjon 303 razy dwa, czyli tęsknota za polską „Listą Schindlera”

Znamy te wszystkie pomysły, żeby robić superprodukcje na miarę „Listy Schindlera”, dzięki którym świat się dowie, jak dzielni byli Polacy.

aleja włókniarek-kadr

Nad włókniarkami nikt nie zapłakał

„Stoczniowcy czy inni dostawali duże odprawy, kiedy były likwidowane ich zakłady. My – nic”. Fragment książki „Aleja Włókniarek”.

jozef-rotblat-noblista-z-nowolipek

Od bomby atomowej do pokojowego Nobla

Józef Rotblat, choć miał wspaniały życiorys i Pokojową Nagrodę Nobla na koncie, jest W Polsce postacią raczej zapomnianą.

rycerze

Czy Piastowie kochali dzieci?

Pewno kochali, tylko nieco inaczej. Młodziutkie córki wydawali za mąż, żeby potwierdzić sojusze. Chłopcy uczyli się zabijać.

Ben_Gurion_Signing_the_Declaration_of_Independence

Izrael wygrał, Izrael przegrał

70 lat od swoich narodzin Izrael jest państwem high-tech, bogatym i postmodernistycznym, ale zatracił swoje korzenie. Rozmowa Włodka Goldkorna z Danem Dinerem

Zygmunt Bauman

Bauman o Marksie: Drogi do utopii – od Marksa do św. Pawła

5 maja mija 200. rocznica urodzin Karola Marksa. Przypominamy fragment książki „Socjalizm. Utopia w działaniu”.

porwanie_edgarda

Porwanie Edgarda Mortary

Przez dziesiątki lat w Państwie Kościelnym odbierano rodzicom sekretnie ochrzczone żydowskie dzieci.

marzec-1968

„Boli mnie fakt, że zostałem zmuszony do wyjazdu” [fragment „Księgi wyjścia”]

Słuchałem przemówienia Gomułki, rozumiałem każde słowo. Wiesz, co on do mnie wtedy mówił? Żydzi, won, szukajcie sobie nowej ojczyzny.

dlug-kredyt-pozyczka

Dług. O doświadczeniu moralnego zamętu

Jak mówi amerykańskie przysłowie, jeśli jesteś winien bankowi sto tysięcy dolarów, masz problem. Jeśli jesteś winien sto milionów dolarów, problem ma bank.

Prof. Jerzy Jedlicki. Fot. Bartosz Bobkowski/Agencja Gazeta za fnp.org.p

Zmarł prof. Jerzy Jedlicki

Wybitny historyk i działacz opozycji demokratycznej Jerzy Jedlicki miał 87 lat.

Mausoleum: ritual model

Ocalić od zapomnienia, tylko po co?

Stulecie rewolucji październikowej to nie tylko okazja do przypomnienia aktualności tego wydarzenia, ale czasem też pretekst do wydania książek, które powstały nie wiadomo po co.

Fot. Noaz, Flickr.com

Silny, kolonizujący Izrael jako zaprzeczenie słabego Żyda z getta

Pokoju z tego nie będzie. A wojna? Marta Tycner rozmawia z Alą Qandil.

fot. Kamila Adamowicz

Wystawa „Fabryka Sensów Osobistych – FSO 2017”

Reportaż fotograficzny podejmujący dialog z tożsamością i historią związaną z fabryką.

Agata Kubis - FSO (37)

Spacer akustyczny „Fabryka Sensów Osobistych – FSO 2017”

Spacer akustyczny po terenach dawnej Fabryki Samochodów Osobowych FSO na Żeraniu.

Vito Russo w czasie protestów ACT UP pod koniec lat 80. Fot. Rick Gerharter/HBO Documentary Films

Vito Russo w 1988 roku: Umieram przez rasizm, homofobię i politykę, nie przez AIDS

Tak wyglądały początki epidemii HIV i walki ze społecznym ostracyzmem i polityczną obojętnością.

Stalin-rzeźba

Stalin i naukowcy

Stalin, jak powszechnie wiadomo, znał się na wszystkim. Ochoczo zabierał głos także w sprawach nauki. Pisze o tym Simon Ings w książce „Stalin i naukowcy”.

Spacer akustyczny po FSO

Fabryka Sensów Osobistych przywraca społeczną historię FSO

Sentyment za fabryką, poczuciem dumy i trauma transformacji. O historii mówionej FSO.

Tablica_upamietniajaca_Kazimierza_Puzaka_na_warszawskich_Powazkach

Pod czerwonym znakiem. Kazimierz Pużak wobec rewolucji rosyjskiej

Czy faktycznie Pużaka bardziej niż rewolucja w Rosji interesowała niepodległość Polski?

Wstaje-świt-okładka-kadr

Świt nowej Polski

Zbiór dzienników młodych ludzi z lat 1945–1949 przyda się jako remedium na demonizację okresu tużpowojennego.

lenin-crop

Kto dziś ma odwagę Lenina (i dlaczego właśnie prawica)?

Dlaczego dziedzictwo rewolucji październikowej jest dziś dużo bardziej aktualne dla prawicy niż dla lewicy? Esej Davida Osta

Fot. luter2017.pl

Luter miał dużo szczęścia!

O tym, jak nikomu nieznany mnich zmienił swoje niewielkie miasto w centrum wydawnicze, zaistniał jako najsławniejsza osoba w Europie i zapoczątkował reformację.

Tadeusz Kościuszko

Wodiczko: Kościuszko może być nazwany radykalnym demokratą

Kościuszko był wyjątkowym żołnierzem rewolucji, bo najbardziej interesowała go sprawa wyzwolenia i emancypacji ludzi biednych, był po stronie biedoty i ciemiężonych mniejszości.

Cholernie-mocna-miłość_kadr

Cholernie mocna miłość, cholernie mocny strach

Jedyny polski świadek skazany na mocy paragrafu 175 penalizującego homoseksualizm w nazistowskich Niemczech którego historię znamy, zrobił wiele, by w Polsce pozostała ona w ukryciu.

jakubszafranski-6

Snyder, Shore: Francuzi i Niemcy wymyślą sposób na nową koalicję bez Polski

Tradycyjny lewicowy błąd to idea Europy bez państw, natomiast tradycyjny prawicowy to tworzenie państw bez Europy.

Drzwi-gnieznienskie

Polska była kiedyś nie tyle peryferiami Zachodu, ile razem z całym Zachodem byliśmy wspólnie peryferiami świata islamu

Z Kacprem Pobłockim, autorem książki „Kapitalizm. Historia krótkiego trwania” rozmawia Jakub Majmurek

Fot. archiwum rodzinne Henryki Krzywonos

Duża Solidarność, mała solidarność

Ten moment strajku przejdzie do solidarnościowej legendy. To kobiety uratowały strajk, który dał początek Solidarności.

Józef Piłsudski ze sztabem, wiosna 1920. Fot. wikipedia

Rok 1920, czyli państwo nie tylko teoretyczne

Zamiast stawiać łuk triumfalny, wyciągajmy wnioski.

Fot. Jacques Ballard

Reportaż nie może być tylko osobistą terapią [rozmowa z Anną Pamułą]

Moja książka nie wyrosła z poczucia winy, ona wyrosła z poczucia odpowiedzialności historycznej – mówi Anna Pamuła, autorka książki „Polacos. Chajka jedzie do Ameryki”.

Fot. Museum of Jewish Heritage, via YouTube.com

Timothy Snyder: Nazistowskie sny o zniewolonej Ukrainie

Celem II wojny światowej z punktu widzenia Hitlera było podporządkowanie Ukrainy. Timothy Snyder o ślepej plamce niemieckiej pamięci historycznej.

Simone Veil w Parlamencie Europejskim rok 1979, fot. Claude Truong-Ngoc

Bernard-Henri Lévy: Hołd dla Simone Veil

W 1974 roku stanęła naprzeciw francuskiego parlamentu i wygłosiła przemówienie, które miało zmienić życie francuskich kobiet. Nikt nie opisał osobliwości Holokaustu tak dokładnie jak ona. BHL wspomina Simone Veil.

Stalin z córką, rok 1935, fot. domena publiczną

Wróbelek w końcu przegrał z grawitacją

Czy można przestać być córką Stalina? Swietłana Alliłujewa próbowała to zrobić przez całe życie.

Fot. GIPHY.com

Szara plama puszcza płyty

Dlaczego lubimy czytać o dyktatorach? Jakub Bożek recenzuje dwie książki o Stalinie.

Muzeum II Wojny Światowej

Nigdy więcej wojny, czyli złogi komunistycznej propagandy

Muzeum II Wojny Światowej odbębnia punkty ważne dla obu skłóconych polityk historycznych: lewicowej i prawicowej.

Muzeum II Wojny Światowej

Muzeum refleksyjne, czyli sprzeczne z polską racją stanu

Zobaczyliśmy je, zanim zamkną, i piszemy, jak jest.

klasa

Strajk przeciwko złej zmianie

Wyobraźcie sobie, że władze zawieszają działalność nauczycielskiego związku zawodowego, bo nie podoba im się numer związkowego czasopisma.

Matka-boska-w-pulapce

Reportaż: Matka Boska Balkonowa, czyli kto by nie chciał pogadać sobie z Bogiem

Jeśli ktoś się w tym mieście objawił, to jedynie prezydent Biedroń – Magda, 21 lat, studentka.

Woroszyłow-Mołotow-Stalin_Jeżow

80 lat temu Stalin dał sygnał do „wielkiej czystki”

Sformułował wtedy tezę o zaostrzaniu się walki klasowej w miarę postępów budowy socjalizmu.

zaćma

Krwawa Luna i żydokomuna

Postać Julii Brystiger doskonale obsługuje polskie fobie i resentymenty.