#PRL

Nowe:

Fot. Wikimedia Commons, Wikiimages/Pixabay, ed. KP

Wawel, Powązki, śmierciarka: na jaką pamięć zasłużył Jerzy Urban?

Śmierć Urbana może prowokować do płaskich podsumowań. Odsądzających od czci i wiary lub infantylnie polubownych. Moim zdaniem Urbanowi należy się inny rodzaj pamięci.

Jerzy Urban. Fot. Adrian Grycuk/Wikimedia Commons, ed. KP.

Żywot kontrarianina niepoczciwego

Być może byłoby lepiej dla Polski, gdyby sztandar antyklerykalnego oświecania w latach 90. podniósł nie Urban, ale ktoś z piękną opozycyjną kartą. Chętnych jednak nie było.

Przestańcie mi, tchórze, rodzinę dezubekizować

Stowarzyszenie Emerytów i Rencistów Policyjnych szacuje, że zmarło już ponad 4000 osób spośród tych, którzy podjęli walkę z ustawą dezubekizacyjną. W statystykach sądowych liczba ta widnieje w rubryce „inne załatwienie sprawy”.
Wieś Polska lata 50.

„Nic się nie działo” – na wsi to oznaczało egzystencjalne bezpieczeństwo

Doświadczenie braku kontroli nad wielkimi zmianami dziejowymi przerodziło się w swoistą filozofię życiową: wiejski stoicyzm. Fragment książki Tomasza S. Markiewki „Nic się nie działo”.

Tarnobrzeg Fot. Magdalena Okraska

Okraska: Jestem piewczynią wspólnoty, i to wspólnoty w wydaniu polskim

Z Magdaleną Okraską, autorką książki „Nie ma i nie będzie”, rozmawia Paulina Siegień.

Newsletter

Najważniejsze wiadomości o tym, co robimy. W Twojej skrzynce email.

Fot. Jindřich Nosek/Wikimedia Commons, ed. KP

Michnik wybiórczo polityczny

Bliska Krasowskiemu wizja polityki, gdzie w zasadzie nie ma miejsca na idee, drażniła redukcjonizmem już w jego trylogii o historii III RP. Drażni tym bardziej w książce o Michniku.

Fot. Jakub Szafrański, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, ed. KP

„Aż do Żoliborza mamy wszystkie sklepy poobrażane”

Epizodyczna rola Wandy Stanisławskiej-Lothe w filmie „Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz” jest chyba nie mniej znana miłośnikom polskiego kina niż występ u Piwowskiego. Fragment książki „Mój mąż jest z zawodu dyrektorem, czyli Jak u Barei 2”.

Fot. Docteur Spitalier Philippe/flickr.com

Kto uważał, że lekarze to „czynnik kosztotwórczy”? I czy za komuny było lepiej? Krótka historia problemów ochrony zdrowia

Pytanie brzmi, co jest ważniejsze: czy wolność wyboru szpitala i wędrowania po systemie, czy gwarantowany dostęp do opieki dla każdego? Z Markiem Balickim rozmawia Michał Sutowski.

Kadr z video nakręconego ukrytą kamerą na wyspie Manus Fot. Guardian News/youtube.com

Od wyspy Manus do PRL – literatura ma znaczenie

Znamy z historii takie sytuacje – zastraszających represji stosowanych wobec przypadkowych ludzi, którzy stają się zakładnikami. Oto jedna z takich sytuacji. Kinga Dunin czyta „Tylko góry będą ci przyjaciółmi. Słowa z więzienia Manus” i „Trzy tłumaczki”.

Fot. Stadtarchiv Linz am Rhein, Krzysztof D./flickr.com, ed. KP

Ostolski: Utracona cześć Edwarda Gierka

Gierek, podobnie jak Jan Paweł II, jest postacią mityczną. Kult papieża ma jednak charakter urzędowy, a kult Gierka płynął raczej podziemnym nurtem… aż powstał o nim film.

Fot. Wikimedia Commons, materiały promocyjne dystrybutora Mówi Serwis, ed. KP

Towarzysz Edward nie zasłużył na takie potraktowanie

Naprawdę dramatycznie złe w filmie „Gierek” jest to, że wzlot i upadek jego rządów na ekranie nie mówi nam nic o realnym dramacie, jaki się w peryferyjnej Polsce lat 70. rozegrał.

Gierek

Majmurek o „Gierku”: Jest to nawet gorsze, niż się spodziewałem

Co nie wyszło? Wyliczmy: scenariusz, reżyseria, dramaturgia, aktorstwo. Czyli niemal wszystko.

Wojciech Jaruzelski Fot. Wikimedia Commons CC0

Stan wojenny nie skończył się do dziś

Rozmowa z Igorem Rakowskim-Kłosem, autorem książki „Dzień przed. Czym żyliśmy 12 grudnia 1981”.

Fragment okładki Mieczysław F. Rakowski. Biografia polityczna, IPN, Warszawa 2021

Liczył, że unowocześni socjalizm, a wprowadził do Polski kapitalizm

Jako obserwator i człowiek czytający politykę Mieczysław Rakowski był wprost wybitny, ale jako polityk czynny nie odniósł sukcesu. Rozmowa z Michałem Przeperskim, autorem książki „Mieczysław F. Rakowski. Biografia polityczna”.

Fragment okładki Mieczysław F. Rakowski. Biografia polityczna, IPN, Warszawa 2021

Rakowski, albo dlaczego w PRL nie było Skandynawii na miarę naszych możliwości

Nie bójcie się pieczęci IPN na okładce tej książki. „Mieczysław F. Rakowski” to kawał politycznej biografii, za którą jego autorowi należą się brawa.

z27597499V,Kadr-z-filmu--Ucieczka-na-Srebrny-Glob--Kuby-Mikur

Na srebrny glob można uciec, ale nie można tam zostać

„Na srebrnym globie” to film nigdy niedokończony, film, wokół którego narosło wiele mitów. Jakub Majmurek rozmawia z Kubą Mikurdą, reżyserem filmu „Ucieczka na srebrny glob”.

Żeby nie było śladów

„Żeby nie było śladów”: To nie jest wyłącznie film historyczny

Policyjna przemoc, skłonna ją kryć władza, państwo używające służb do niszczenia własnych obywateli, podporządkowana rządzącym prokuratura i sądy to nie tylko problemy PRL.

Fot. Discovery Channel/Youtube.com

Wczorajsze ślady naszych stóp

„W labiryncie” skończono nadawać 30 lat temu. Serial pokazał fascynujący moment przemian, rozpadu starego i układania nowego świata. I jak to bywa z końcami świata, są one spektakularne tylko w ekspresjonistycznych poematach czy filmach von Triera. Rzeczywistość kawek i herbat pitych w bufecie instytutu nie kończy się na jednym cięciu.

Legenda Radmoru

Legenda w przedmiotach zaklęta

Z poświęconej słynnemu gdyńskiemu przedsiębiorstwu „Legendy Radmoru” wyraźnie wyziera fascynująca opowieść o technologicznym rozwoju, snuta poprzez dizajn i materialną historię.

Plan tysiącletni

Sen o elektryfikacji

W „Planie tysiącletnim” marzenia młodych inżynierów pracujących dla Polski Ludowej nie różnią się specjalnie od marzeń partyzantów, prowadzących z PRL bezsensowną, skazaną na klęskę walkę.

Bohdan Pniewski i

Elity zawsze chcą, żeby było nowocześnie, ale nie dziwacznie

Bohdan Pniewski wykreował oblicze stolicy i jako architekt władzy przetrwał wszelkie burze polityczne. Jakby „dobra zmiana” miała swojego Pniewskiego, kogoś tak efektywnego w realizowaniu jej wizji, to trochę strach. Rozmowa z Grzegorzem Piątkiem.

kobiety-w-polsce-prl

Czy PRL wyzwolił kobiety?

Zwykłyśmy słyszeć, że powojenną emancypację kobiet w Polsce należy brać w cudzysłów, bo była odgórnie zadekretowana, przymusowa i fasadowa. Czy to prawda?

Fot. Maciej Kraus/Flickr.com

Matyja: Niemal za każdym skokiem rozwojowym stoi jakiś pojedynczy lub grupowy wariat

Co przesądzało o rozwoju miast w Polsce? Zabory, komuna, globalny kapitalizm czy może prawo magdeburskie? Częściej jednak łut szczęścia lub historyczny pech, ale najbardziej determinacja lokalnych elit – przekonuje prof. Rafał Matyja w rozmowie z Michałem Sutowskim.

Ekspozycja w Wenecji Fot. Jacopo Salvi

Bez wsi nie poradzimy sobie z wyzwaniami przyszłości

Często to wieś jest poligonem, gdzie testuje się rozwiązania, które później zostaną przejęte przez miasta. Rozmowa z kuratorami wystawy „Trouble in Paradise” prezentowanej na Biennale Architektury 2021 w Wenecji.

borewicz44

„Żonaty? To do uśpienia!” Serial o Borewiczu nie był tak staroświecki, jak go pamiętamy

Jeśli kojarzycie „07 zgłoś się” jako serial do cna seksistowski, to możliwe, że pamiętacie raczej jego popularną parodię. W warstwie obyczajowej wyprzedzał swoją epokę.

marek beylin

Beylin: Rewolucje demokratyczne skonfiskowała nam sanacja, komuniści, a potem Kościół

Byłbym nawiedzonym osłem, gdybym uważał, że takie teksty jak moja książka mogą same zmienić świat. Ale też uważałbym siebie za cieniasa, gdybym nie wierzył, że trzeba robić, co tylko można, by ludzi do zmian przekonywać. Z Markiem Beylinem rozmawia Michał Sutowski.

„07 zgłoś się”

„07 zgłoś się” jest dokumentem epoki

Zmarł Bronisław Cieślak. Telewizje przypominają serial „07 zgłoś się” o poruczniku Borewiczu, milicjancie, który cytuje literaturę piękną, używa Old Spice’a, a w tenisa gra z Mieczysławem Wilczkiem.

michnik adam-100

„Demiurg” – biografia Adama Michnika, która nie zadaje najważniejszych pytań

Roman Graczyk, pisząc o Michniku, zadaje jego niezwykłej biografii pytania, które są dziś kompletnie nieinteresujące, te interesujące zadaje w nieodpowiedni sposób, najważniejszych zaś nie zadaje wcale.

mieszkanie prl jachira

Mieszkania, ochrona zdrowia i inne przeżytki z PRL-u. Elementarz dla obrońców konstytucji

Czy obrońcy konstytucji mogliby ją wreszcie przeczytać od deski do deski? I całą sobie zinternalizować? Z góry dziękujemy.

Bauman Zygmunt

Iść własną drogą, nie oddawać pola

Brak debaty Kołakowski–Bauman na przełomie wieków oznaczał oddanie intelektualnej władzy nad rzeczywistością konserwatywnym liberałom i zadowolenie się lewicy prawem do obecności na marginesie.

Zygmunt Bauman

Domosławski: Za swój komunizm Bauman nie chciał się kajać. Ale rozliczył się intelektualnie – „Nowoczesnością i Zagładą”

Z Arturem Domosławskim, autorem książki „Wygnaniec. 21 scen z życia Zygmunta Baumana”, rozmawia Michał Sutowski.

jakubszafranski-30

Domosławski: Świat nie ma kłopotu z Baumanem, Polska ma

Zygmunt Bauman najwyraźniej Polskę uwiera. Pytanie: dlaczego? Fragment książki Artura Domosławskiego „Wygnaniec. 21 scen z życia Zygmunta Baumana”.

Fot. Wikimedia Commons CC BY-SA 3.0

Lem, prorok w peryferyjnym kraju

W latach 70. władze PRL robiły z Lema symbol sukcesu „drugiej Polski”, obok Fiata 126p i Huty Katowice. Michał Sutowski rozmawia z Wojciechem Orlińskim.

ospa wrocław epidemia 8s

Obowiązkowe szczepienia i cała władza w ręce lekarzy. Jak PRL uporał się z epidemią

Jeśli antyszczepionkowiec zaraził kogoś innego, mógł trafić do więzienia nawet na 15 lat. Nie tylko wymierzano kary, lecz informacje o nich podawano też na bieżąco w prasie lokalnej.

Anna Dobrowolska. Fot. Jakub Szafrański

Historia seksualności może nam wiele powiedzieć o społeczeństwie

Chciałam podważyć pamięć społeczną usług seksualnych okresu PRL i obalić mizoginistyczny język, który o niej opowiada. Rozmowa z Anną Dobrowolską, autorką książki „Zawodowe dziewczyny”.

Eliza Recymbel

Serial TVP o Osieckiej warto oglądać tylko dlatego, że jest o Osieckiej

Miałam i mam duże oczekiwania wobec tego serialu, dlatego że to świetny życiorys.

Przedwojenna robotnica w Łódzkiej przędzalni. Fot. Ignacy Płażewski/Wikimedia Commons

Po co nam ludowa historia Polski?

„Ludowa historia Polski” to może najważniejsza książka 2020 roku, ale pozostawia niedosyt.

Mieszkanki Nowej Huty. Rok 1965. Fot. Bagnowka/Youtube.com

Nowa Huta została zbudowana na kobietach

W pewnym momencie zdałam sobie sprawę, że kobiety opowiadają cudze historie i należy zrobić coś, żeby wreszcie opowiedziały własne – mówi Katarzyna Kobylarczyk, autorka książki „Kobiety Nowej Huty. Cegły, perły i petardy”.

Fot. fragment okładki

Pielęgniarki nie były jedyną grupą dotkniętą zarzutami o seksualną rozwiązłość

Po publikacji „Poematu dla dorosłych” Adama Ważyka kwestią prostytucji zainteresowano się na najwyższych szczeblach partyjnej hierarchii.

Fot. Fragment okładki/Wydawnictwo Czarne

Przemilczane sukcesy polskich olimpijek

Sport i zwycięstwa kobiet w PRL służyły do chwilowego rozbudzania emocji. Do święcenia tych „prawdziwych” tryumfów był jednak potrzebny męski sukces.

Polska_Górniczka

Prześniona emancypacja górnośląskich kobiet

Ten wątek, jak większość związanych z kobietami, słabo wybrzmiewa na lekcjach historii.

(C) Amelien Bayle

7 wakacyjnych zdobyczy, które dał nam PRL

All inclusive w Egipcie czy weekend na działce albo tydzień na Mazurach, pod żaglami?

EN_00207036_0027

Niemożliwe wakacje od PRL

Najciekawsze wątki w wakacyjnym kinie PRL przedstawia Jakub Majmurek.

Fot. Fragment okładki

Dziewczyny szły na matematykę, marząc o karierze księgowej. A odkrywały „maszyny cyfrowe”

Karolina Wasielewska: cyfrodziewczyny robiły fascynujące rzeczy, których na początku nikt nawet nie rozumiał.

Niepokorne 1976–1989 wywiad

Kobiety „na zapleczu” i „na salonach”

Lekceważenie udziału kobiet jest pomijaniem kwintesencji rzeczywistości. Rozmowa z Agnieszką Grzybek i Anną Czerwińską, kuratorkami wystawy opowiadającej o roli kobiet w opozycji z czasów PRL.

Fot. Josh Felise/Unsplash, The White House/flickr.com. Edycja KP.

Co czytają kandydaci na prezydenta?

Chcecie wiedzieć? Najpierw jednak opowiem, co ja ostatnio przeczytałam. Kinga Dunin o „Spowiedzi Hana Solo” Cezarego Borowego i „Wydechu” Teda Chianga.

teaser

7 postkomunistycznych osiedli, na których chciałabyś mieszkać

Kiedy Europę Wschodnią dopadło rozlewanie się miast i dzika deweloperka, jej mieszkańcy znów docenili stare, dobre bloki. O swoich faworytach opowiada siedmioro dziennikarzy z regionu.

Fot. Jakub Szafrański

Legendy o „zdradzie elit” i te o „złotym wieku” służą politykom. Ludzkie doświadczenie się w nich nie mieści [rozmowa z autorkami „Cięć”]

Z Aleksandrą Leyk i Joanną Wawrzyniak, autorkami książki „Cięcia. Mówiona historia transformacji”, rozmawia Michał Sutowski.

Fot. Fragment okładki/materiały prasowe

Anna Walentynowicz, czyli zbuntowana ikona systemu

Anna Walentynowicz budzi różne uczucia – od zachwytów po zarzuty o to, że była konfliktowa. 10 lat temu Walentynowicz zginęła w katastrofie smoleńskiej.

Fot. materiały promocyjne WAB

Piątek: Moja historia o odbudowie Warszawy to krzepiący mit

Z Grzegorzem Piątkiem, autorem książki „Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944–1949”, rozmawia Michał Sutowski.

Stacja_CPN_przy_ul._Markowskiej_w_Warszawie

W projektowaniu widać powrót do spuścizny PRL-u

Urodziłem się w 1989 roku, więc na projekty z tamtej epoki mogę spojrzeć w miarę obiektywnie.

Upiór w bloku

Biedni milenialsi patrzą na PRL

Liberałów ogarnęła panika. Boją się, że młodzi chcą nam urządzić PRL bis. A wszystko dlatego, że śmieli wspomnieć o państwie, które buduje mieszkania.

bright-sun-over-the-city-of-warsaw-poland

Czy bylibyśmy dziś bogatsi, gdyby komunizm zabił w Polsce więcej ludzi?

Marcin Piątkowski, ekonomista z Banku Światowego, napisał fascynującą książkę o polskim sukcesie gospodarczym. Przekonuje, że zawdzięczamy go komunizmowi, który zniszczył stare struktury społeczne. Ma rację?

festiwale wyklete

A w nagrodę – Złoty Samowar i podróż „Pociągiem przyjaźni” do ZSRR

Kiedy Zachód miał Woodstock, my mieliśmy Zieloną Górę i Kołobrzeg. Fragment książki Bartosza Żurawieckiego „Festiwale wyklęte”.

gomułka recenzja

Czy komuniści wierzyli w to, co mówili?

Pytanie, czy wierzyli, niesie w sobie już na wstępie dość wyraźne założenie: jak można było w te bzdury wierzyć? Kinga Dunin czyta biografie Bieruta, Gomułki i Cyrankiewicza.

Piekarnia przy ul. Nowotki w Łodzi, 1991 r.

Polska transformacja: czy była modernizacyjna alternatywa?

Czy transformację gospodarczą Polski można było przeprowadzić inaczej? Odpowiada profesor Jerzy Osiatyński.

sylwetki-i-cienie-okładka-kadr

Ludobójstwo w Kanadzie i prawdziwy PRL

Prawda może nas nie wyzwoli, ale kłamstwa i przemilczenia to bagno. Kinga Dunin czyta reportaż o ludobójstwie rdzennej ludności Kanady i komiks „Sylwetki i cienie”.

polar

Jak Ukraińcy, Polacy i Niemcy patrzą dziś na Rosję?

30 lat temu runął mur berliński, wraz z nim dotychczasowy porządek na świecie. Dziennikarze z Polski, Niemiec i Ukrainy opisują, jak w ich krajach przez ten czas zmienił się stosunek do Rosji.

Paweł Adamowicz, fot. facebook @adamowiczgdansk

Strajk. Jak to się robi? [archiwalna rozmowa z Pawłem Adamowiczem]

9 lat temu poprosiliśmy Pawła Adamowicza o opowiedzenie nam o strajku studenckim na Uniwersytecie Gdańskim pod koniec lat 80.

„Siłaczki”, reż. Marta Dzido, Piotr Śliwowski

Akuszerki nowych er

Lidia i Julia Pańków opisały biografie dziesięciu wybitnych Polek, które zerwały z tradycyjną rolą kobiety w społeczeństwie i kształtowały nowe obyczaje.

W labiryncie

„W labiryncie”, czyli wielka fantazja o tym, jak PRL-owscy inteligenci przekształcą się w nowoczesną klasę średnią

Jeśli chcecie zrozumieć fascynację waszych rodziców Leszkiem Balcerowiczem, zarzućcie chomika i machnijcie sobie choć kilkanaście odcinków.

1983

Maciej Musiał i Kamień Filozoficzny

Świat serialu „1983” ma więcej wspólnego z Harrym Potterem niż z tym, czym mógł się stać PRL. Albo z jedną z wschodnioeuropejskich krain, które wymyśla sobie amerykańska popkultura.

staszow

Stulecie polskich nierówności

Jeśli chcemy doczekać się kolejnych Marii Skłodowskich, musimy jeszcze bardziej zadbać o równość szans.

Osiedle-Muranów-w-latach-60

Architektura PRL: nie tylko polityka

Architekci – jak inni twórcy w PRL – też walczyli o swoje dzieło. Jakub Majmurek rozmawia z Anną Cymer, autorką książki „Architektura w Polsce 1945-1989”.

1_Maja_Jacek_Kuroń

Od walki z bikiniarzami do planu Balcerowicza, czyli żywot człowieka politycznego

„Jacek” Anny Bikont i Heleny Łuczywo opowiada swego bohatera na nowo. Jest tu wielka polityka, jest obyczajówka, jest tło epoki, jest wreszcie weryfikacja Kuroniowych legend.

ksiezyc_z_peweksu_fragment

Kupiona za dewizy „wolność od” przeciętności PRL

Michał Sutowski czyta „Księżyc z Peweksu”.

Wstaje-świt-okładka-kadr

Świt nowej Polski

Zbiór dzienników młodych ludzi z lat 1945–1949 przyda się jako remedium na demonizację okresu tużpowojennego.

Fot. archiwum rodzinne Henryki Krzywonos

Duża Solidarność, mała solidarność

Ten moment strajku przejdzie do solidarnościowej legendy. To kobiety uratowały strajk, który dał początek Solidarności.

W labiryncie

„W labiryncie ludzkich spraw zagubieni ty i ja”

Pozornie bezideowe programy rozrywkowe czy seriale okazują się często bogatym złożem bardzo politycznych konceptów i struktur.

broniewscy_zgubilem_okulary_exp-5

Groteska kościańska

Anka leżała w poprzek tapczanu, obok niej książka. Władek był przerażająco opanowany.

kaja-puto-archiwum1

Zamienię dyplom na metrykę z Sosnowca

Sosnowiec to polskie Detroit

gomulka_speech

Zapomniany październik

Październik ’56 radykalnie nie pasuje do współczesnej polityki historycznej. Dzięki temu możemy za to spojrzeć z ukosa na wiele jej mniej lub bardziej skrytych założeń.

8454138-jestem-morderca-900-374

Oskarżam PRL

Polskie kino odkryło potencjał historii seryjnych morderców z czasów PRL. Czy go wykorzystuje?

zjednoczone-stany-milosci

Klatka PRL-u [rozmowa z Tomaszem Wasilewskim]

Kasety wideo, fascynacja postaciami kobiecymi i emocje.

solidarnosc_wedlug_kobiet

Bo tak już jest (że kobiet Solidarności nie ma)

Dyskutują: Dunin / Krakowska / Michnik / Mosiewicz / Szaniawska / Szpakowska.

padraic

Kenney: Czy naprawdę wiemy, jak wyglądało życie w PRL-u?

Słyszymy dziś tylko o bohaterach i zdrajcach.

robotnica_z_kielnia_na_osiedlu_a

Dunin: Moje siostry komunistki?

Ich biografie przeczytam z ciekawością i wcale nie po to, żeby się od nich odcinać i demonstrować antykomunizm.

wlokniarki

Luty ’71 – pamiętajmy o łódzkich włókniarkach

Strajk lutego ’71 politycznie zamykał to, co otworzyło Wybrzeże. Dlaczego nie uczymy się o tym w szkole?

082-natalia_ll_sztuka_konsumpcyjna_1974done

Mistrzowie seksu [rozmowa z Agnieszką Kościańską]

Deklaracji wiary seksuologów nie będzie. Ale to konserwatywne środowisko – mówi Agnieszka Kościańska, autorka książki „Płeć, przyjemność i przemoc”.

clean_house

Rokiś i kraina brudnych naczyń

Czysty dom to oznaka zmarnowanego życia – ta żelazna zasada krzątaczej ekonomii się nie zmieni, choćby przyszło tysiąc Jolant Brach-Czain i napisało tysiąc uwznioślających esejów.

ludzie_micmo

Majmurek: Ludowa historia Polski

Nostalgia za PRL-em nie tchnie życia w ruchy studenckie czy młodych ludzi organizujących się przeciw umowom śmieciowym.

Zamknij