Wspieraj 
Wspieraj 
Wydawnictwo 
Obserwuj 
Jesienią 2021 roku trafiłem na parę dni do Berlina i zupełnym przypadkiem miałem okazję doświadczyć absolutnego szczytu zainteresowania kwestiami związanymi ze zmianą klimatu. Transformacja energetyczna była kluczowym tematem trwającej wówczas w Niemczech kampanii wyborczej, w której partia Zielonych osiągnęła najlepszy rezultat w historii. Pomimo szalejącego koronawirusa marsze ruchu Fridays for Future przetaczały się przez setki miast na wszystkich kontynentach, Greta Thunberg była oczkiem w głowie liberalnych mediów, zaś ustalenia z odbywającej się w Glasgow konferencji COP26 skupiały uwagę portali i telewizji informacyjnych na całym świecie. Przez chwilę wydawało się, że nawet mierząc się z globalną pandemią, świat wreszcie zaczął traktować kwestię klimatu z pilnością, na jaką zasługuje.
2021 nie był rokiem szczególnie gorącym (cieplejsze były zarówno lata późniejsze, jak i poprzedzające go pięciolecie), nie przyniósł też wyjątkowej liczby spowodowanych globalnym ociepleniem klęsk żywiołowych. Mimo to, według raportów Media and Climate Change Observatory (MeCCO), instytucji powiązanej z Uniwersytetem Colorado Boulder, która bada zainteresowanie światowych mediów zmianą klimatu, właśnie od tamtego roku materiały dotyczące zagadnień klimatycznych notują niemal nieustający spadek. Ubiegły rok tylko potwierdził tę niepokojącą tendencję.
W 2025 – trzecim najgorętszym roku w historii pomiarów – o klimacie w mediach mówiło się o 14 proc. rzadziej mniej niż w 2024 i aż o 38 proc. mniej niż w rekordowym 2021. Spadek szczególnie widoczny jest w krajach tzw. globalnej Północy i to pomimo wydarzeń takich jak fale upałów, które tylko w Europie doprowadziły do śmierci około 15 tysięcy osób i spowodowały wyłączenie elektrowni atomowych we Francji i Szwajcarii.
Przegrana walka
Max Boykoff, profesor nauk środowiskowych na Uniwersytecie Colorado Boulder i szef zespołu MeCCO, w rozmowie z Krytyką Polityczną potwierdza, że trwający rok kontynuuje tendencję spadkową:
– Jeśli spojrzeć na nasze badania, pożary lasów, które rozpoczęły się wiosną i trwały nadal w lecie, susze, fale upałów, wszystko to razem spowodowało w ostatnich miesiącach drobny wzrost. Jeśli jednak spojrzymy na pierwsze trzy kwartały 2026 roku, w porównaniu do tego samego okresu w 2025 obecność materiałów dotyczących klimatu w mediach spadła o 25 proc.
Boykoff uważa, że na ten trend wpływa kilka czynników. Podstawowym jest oczywiście to, że na świecie dużo się obecnie dzieje: tematy klimatyczne konkurują nie tylko z pandemią, jak jesienią 2021 roku, ale z rosyjską inwazją na Ukrainę, wojną w Iranie, ekscesami drugiej administracji Donalda Trumpa czy zagrożeniami związanymi z rozwojem sztucznej inteligencji.
!["Odwagi! [o zaangażowaniu młodych]" Dominika Lasota](https://krytykapolityczna.pl/wp-content/uploads/2026/04/odwagi-plomienie-okladka.jpg)
![Piotr Wójcik "Trumponomika [o ekonomii Donalda Trumpa]"](https://krytykapolityczna.pl/wp-content/uploads/2022/12/plomienie_trumponomika-okladka.jpg)
Ten aspekt podkreśla w rozmowie z Krytyką Polityczną również Eva Morel, współzałożycielka Quota Climat, francuskiej organizacji pozarządowej monitorującej media i walczącej o większą obecność kwestii ekologicznych w dyskursie publicznym:
– Kryzys klimatyczny to wielki przegrany batalii o widoczność w mediach. W naszym odczuciu ta zmiana w debacie publicznej dokonała się na początku 2024 roku, kiedy w wielu krajach europejskich oraz na poziomie unijnym dochodziło do wielkich protestów rolników. Od tamtej pory nic się nie zmieniło w dominującej narracji, gdzie ekonomia i ekologia są sobie przeciwstawiane. To z kolei stworzyło ogromną szansę dla dezinformacji i zmusiło dziennikarstwo klimatyczne do skupiania się wyłącznie wokół dyskusji politycznych i ekstremalnych zjawisk pogodowych.
Lepiej nie mówić
Chwilowe wzrosty zainteresowania dziennikarzy kwestiami klimatycznymi są dziś ściśle związane z klęskami żywiołowymi powodowanymi lub wzmaganymi przez ocieplanie się klimatu: falami upałów, skrajnymi przejawami suszy hydrologicznej, powodziami, czy gdy mowa np. o Stanach Zjednoczonych – huraganami. Takie czysto reaktywne podejście do problemu stwarza wrażenie indywidualnych wstrząsów zamiast stałego procesu, którego efekty w mniejszym lub większym stopniu oddziałują na wszystkie aspekty naszego życia.
Boykoff podkreśla przy tym, że kryzys klimatyczny jest rzadko kiedy wiązany w mediach z wydarzeniami w polityce międzynarodowej czy gospodarce. Dla przykładu, blokada cieśniny Ormuz mogłaby dać impuls do dyskusji o tym, jak gospodarka uzależniona od paliw kopalnych jest podatna na kryzysy bezpieczeństwa. Zauważa również, że coraz mniej mówi się i pisze o międzynarodowych inicjatywach czy konferencjach na rzecz przeciwdziałania kryzysowi klimatycznemu, choć tutaj akurat wina nie leży wyłącznie po stronie samych wydawców czy dziennikarzy.
– Sam przez większość ostatnich lat byłem obecny na obrzeżach negocjacji klimatycznych na poziomie ONZ. To, co da się tam zauważyć, to brak współpracy i informowania dziennikarzy ze strony przywódców politycznych, co w efekcie ogranicza możliwości raportowania na te tematy. Jeśli politycy nie chcą mówić o swoich ustaleniach, to mediom ciężej jest wykonywać swoją pracę. Wyraźnie czuć „klimatyczną ciszę”, jak również coś, co nazywamy wyciszaniem tematów klimatycznych – ludzie, którzy wykonują pracę na rzecz środowiska, są dziś znacznie mniej chętni do opowiadania o tym na forum publicznym.
Na autocenzurowanym
Wiele publikacji wychodzi również z założenia, że odbiorców nie interesuje już klimat, szczególnie w porównaniu z materiałami poświęconymi rosnącym kosztom utrzymania, bezpieczeństwu narodowemu, kryzysom geopolitycznym czy migracji. Eva Morel podkreśla jednak, że to nie do końca poprawna teza:
– Nie powiedziałabym, że mobilizacja obywateli w sprawie zmian klimatu się zmniejsza, natomiast dawanie pierwszeństwa innym tematom działa na niekorzyść informowania o klimacie. Jeśli przeprowadzić ankietę i zapytać respondentów, czy uważają zmianę klimatu za problem, zdecydowana większość odpowie, że tak, oczywiście. Jeśli jednak poprosić tych samych ludzi o zestawienie zmiany klimatu z kwestiami takimi jak kryzys ekonomiczny czy zapaść systemu zdrowia, to w hierarchii priorytetów znajdzie się ona dość nisko. Te tematy przykuwają uwagę opinii publicznej, zaś w miarę, jak zanika skupienie na zagadnieniach klimatycznych, poświęca się im mniej czasu w kampaniach politycznych. To z kolei sprawia, że informacji jest jeszcze mniej – i tworzy się błędne koło.
Eva Morel zauważa przy tym, że częste są przypadki, gdy dziennikarze sami boją się poruszać tematy związane z globalnym ociepleniem, jako że jest to obszar złożony, wymagający wiedzy naukowej, a przez to także podatny na nieumyślną dezinformację. W efekcie w wielu redakcjach wyłaniają się osobne grupy osób piszących albo wyłącznie o środowisku, albo o ekonomii, albo o sprawach międzynarodowych – i zagadnienia te, nierozerwalnie ze sobą złączone, są traktowane jako zasadniczo osobne byty.
Taka struktura zespołów redakcyjnych sprzyja spadkowemu trendowi dziennikarstwa klimatycznego także dlatego, że w obliczu rosnącej konsolidacji mediów informacyjnych i powiązanych z nią masowych zwolnień wielu ekspertów piszących na temat globalnego ocieplenia po prostu znalazło się na bruku. Boykoff wymienia kilka przykładów z USA:
– Mamy nadawcę na poziomie narodowym, CBS, który zwolnił cały swój zespół produkcyjny oraz reporterów piszących o klimacie. „Washington Post” rozwiązał umowy z 14 dziennikarzami klimatycznymi, radio NPR zlikwidowało dział poświęcony tej tematyce. Wszystkie te decyzje pokazują wyraźnie, że mamy do czynienia z obniżeniem wartości informacji na temat zmian klimatu.
W przypadku dwóch pierwszych publikacji trudno zakładać, że zwolnienia były wyłącznie obliczone na oszczędności. Zarówno David Ellison (właściciel CBS i prezes koncernu Paramount Skydance, który niedawno przejął Warner Bros, a z nim m.in. telewizję TVN), jak i Jeff Bezos, który kilkanaście lat temu kupił „Washington Post”, są dziś sojusznikami Donalda Trumpa, który z kwestii klimatycznych i ekologicznych uczynił cel regularnych ataków.
– To pokazuje, że gdy mowa o informowaniu o klimacie, te korporacyjne, hiperskomercjalizowane struktury medialne generalnie nie tworzą produktywnego i wartościowego przepływu informacji, szczególnie w przypadku tak wielowymiarowych, niełatwych zagadnień. Ostatecznie wychodzi na to, że należy wspierać media niezależne, bo to one są najlepszym źródłem informacji i docierają do nas spoza hermetycznych korporacyjnych baniek.
Zaproszenie do dezinformacji
Wszystkie te czynniki skutkują dziś zdecydowanie mniejszą obecnością tematów związanych ze zmianą klimatu w mediach, mimo że problem nie znika. Przeciwnie: choć tempo wzrostu emisji gazów cieplarnianych spada, to w 2025 roku świat znów wyemitował ich o 1 proc. więcej. Boykoff podkreśla, że jeśli klimat jest w dyskursie publicznym traktowany po macoszemu, to i politycy podchodzą do sprawy mniej poważnie:
– Gdy w mediach doniesienia o klimacie zanikają, traci się możliwość budowania świadomości wśród odbiorców i zachęcania ich do angażowania się. A to czynniki, które liderzy polityczni zazwyczaj postrzegają jako oznaki zainteresowania, presji i pilności konkretnych zagadnień.
Eva Morel dodaje, że brak rzetelnego, dogłębnego dziennikarstwa klimatycznego w wielu tradycyjnych i sieciowych mediach otwiera przestrzeń dla fałszywych narracji:
– Obecnie szczyty obecności wiadomości na temat klimatu pokrywają się z wykrywanymi przez nas szczytami klimatycznej dezinformacji. Widzimy stopniową normalizację rozsiewania fałszywych narracji na temat globalnego ocieplenia, połączoną z przestawieniem się z „tradycyjnego” negacjonizmu klimatycznego, który zaprzeczał istnieniu zjawiska lub jego antropogenicznym przyczynom, na atakowanie proponowanych rozwiązań, polityki klimatycznej i osób z nią powiązanych – aktywistów ekologicznych, dziennikarzy, zielonych partii w wielu krajach. To te narracje są silnie obecne w dzisiejszym świecie mediów.
W ciemność
To, ile dezinformacji związanej z globalnym ociepleniem przedostanie się do głównego nurtu mediów, ile razy „Wall Street Journal” ogłosi upragniony koniec klimatycznego alarmizmu, ilu gości otwarcie głoszących negacjonizm klimatyczny zaprosi do swojego studia TV Republika i o ile punktów procentowych spadnie w raporcie obserwatorium mediów MeCCO zainteresowanie klimatem ze strony gazet i telewizji, nie ma żadnego przełożenia na rzeczywistość kryzysu klimatycznego. Nadal będziemy znosić fale upałów jak te w zachodniej Europie, gwałtowne powodzie i osuwiska błotne na podobieństwo tych w Nepalu, pożary lasów przypominające obrazki z Bałkanów. Zmienić może się tylko to, jak będziemy rozumieć te zjawiska i na ile będziemy w stanie je powiązać z działaniem lub bezczynnością polityków. Boykoff ostrzega:
– Rzadsze występowanie relacji na temat zmiany klimatu w mediach sygnalizuje zarówno zwykłym ludziom, jak i osobom odpowiedzialnym za prowadzenie polityki i podejmowanie decyzji, że problem nie jest tak poważny i że nie ma tak znacznego wpływu na inne kwestie. Tymczasem ta nieobecność w przestrzeni publicznej nie zmienia faktu, że doświadczamy najwyższych średnich temperatur na świecie na przestrzeni prawie 150 lat pomiarów i że obserwujemy najwyższe stężenie dwutlenku węgla w atmosferze od 14 milionów lat. Kiedy milkną wiadomości na ten temat, cierpimy wszyscy, bo nie ma wątpliwości, że to jedno z najważniejszych wielowymiarowych wyzwań naszych czasów.
Wspieraj nas
Płatność odnawialna. W każdym momencie możesz zrezygnować z płatności.
**
Jakub Mirowski – magister filologii tureckiej Uniwersytetu Jagiellońskiego, niezależny dziennikarz, którego artykuły ukazywały się m.in. na łamach OKO.press, Nowej Europy Wschodniej, Balkan Insight czy Krytyki Politycznej. Zainteresowany przede wszystkim wpływem globalnych zmian klimatycznych na najbardziej zagrożone społeczności, w tym uchodźców i inne mniejszości, a także rozwojem i ewolucją skrajnie prawicowych ruchów i ideologii.
Komentarze
Trolle, boty, ścieki zostawiamy platformom. U nas możesz wziąć udział w sensownej dyskusji. Ale najpierw zapoznaj się z jej regulaminem!