– My jesteśmy taką niewidzialną mniejszością. Tak samo wyglądamy, większość z nas dobrze mówi po niemiecku, ale na ulicy nie widać żadnych różnic – mówi sympatyk skrajnie prawicowej Alternatywy dla Niemiec (AfD), przez niemiecki Federalny Urząd Ochrony Konstytucji uznawanej za ekstremistyczną. Marek Fiałek, profesor slawistyki w Greifswaldzie, twierdzi jednak, że dzięki tej homogeniczności Polacy wcale nie myślą o sobie jak o imigrantach, więc są skłonni głosować na partię, która chce się pozbyć właśnie cudzoziemców.
Poza Turkami to najliczniejsza grupa narodowa w Niemczech, licząca ponad dwa miliony osób. Obecnie stanowi około dziewięciu procent wszystkich mieszkańców z pochodzeniem migracyjnym. Jedni sami wyjechali z ojczyzny, drudzy urodzili się w Niemczech, ale mają polskich rodziców.
Polki i Polacy na Zachodzie to mniejszość, która sama siebie określa jako ciężko pracującą. Za granicę wyjeżdżali w poszukiwaniu lepszego życia, duża część została tam na stałe, założyła rodziny i własne firmy. Jak podaje niemiecki Instytut Badań Rynku Pracy, współczynnik zatrudnienia w polskiej społeczności jest wyższy niż u całej populacji kraju, a stopa bezrobocia – niemal dwukrotnie niższa niż w przypadku reszty czynnych zawodowo. Ponad połowa to wykwalifikowani specjaliści – mechanicy, hydraulicy, budowlańcy czy elektrycy.
Podczas wrześniowych wyborów do parlamentów krajów związkowych Polacy i Polki posiadający niemieckie obywatelstwo licznie ruszyli do urn. W dwóch wschodnich landach zwyciężyło AfD – w Saksonii-Anhalt przewagą 43,8 proc. wszystkich głosów, w Meklemburgii-Pomorzu Przednim 38,2 proc. Sprawdziłam, czy nasi rodacy przyczynili się do tego sukcesu.
Lepszy i gorszy cudzoziemiec
Z zeszłorocznych badań Fundacji Konrada Adenauera wynika, że wśród osób polskiego pochodzenia najpopularniejszą partią, z udziałem 33 proc., jest AfD. To wzrost o 27 punkty procentowe w porównaniu ze stanem sprzed sześciu lat. Poparcie w tej grupie tracą w szczególności chrześcijańscy demokraci – podczas gdy w 2015 i 2019 roku więcej niż co drugi Polak chciał oddać na nich swój głos, obecnie to raptem jeden na czterech.
Ze względu na małą próbę badawczą do wyników tych należy podchodzić z ostrożnością. Badanie nie jest reprezentatywne dla całej mniejszości polskiej, lecz wskazuje na wyraźne przesunięcie preferencji wyborczych w kierunku prawicowego ekstremum.
Dr Marek Fiałek z Uniwersytetu w Greifswaldzie zwraca uwagę, że sympatie polityczne i wybory przenoszą się z polskiego gruntu na niemiecki. – Wielu Polaków nadal głosuje konserwatywnie, gdyż ważne są dla nich religia i tradycja. Ponieważ postrzegają siebie jako dobrze zintegrowanych, tych dobrych cudzoziemców, a nie jako imigrantów w rozumieniu skrajnej prawicy, przekaz antyimigracyjny do nich trafia. Nie mają świadomości, że postulaty AfD mogłyby uderzyć również w nich samych.
– Polacy w Niemczech to ludzie, którzy ciężko pracują i są dobrze zintegrowani ze społeczeństwem niemieckim. Mają konserwatywne poglądy i ogólnie rzecz biorąc niewiele różnią się od mieszkańców Polski, którzy głosują na prawicę – mówi Tomasz Froelich, polsko-niemiecki poseł do Parlamentu Europejskiego z ramienia AfD. Dodaje, że Polaków cechuje przede wszystkim zdrowy rozsądek i twarde stąpanie po ziemi, bo zajmują się praktycznymi zawodami, zamiast uczestniczyć w „abstrakcyjnych akademickich debatach”.
Froelich powołuje się na dane instytutu Infratest dimap dla stacji ARD, według których w dwóch kluczowych grupach zawodowych najchętniej głosowano na AfD. Wśród robotników poparcie sięgnęło 61 proc., a wśród przedsiębiorców – ponad 50 proc.
Zwykły Kowalski, zwykły Otto
Według oficjalnych danych w Meklemburgii-Pomorzu Przednim, głównie w przygranicznych powiatach Vorpommern-Greifswald i Vorpommern-Rügen, mieszka ponad 35 tysięcy osób z polskim pochodzeniem migracyjnym. Wyniki wyborów wyraźnie ukazują zjawisko tzw. split-votingu. Podczas gdy SPD jako tradycyjna partia rządząca zyskiwała przede wszystkim w głosowaniu na listy partyjne (drugie głosy), AfD przekonywała do siebie raczej kandydatami w okręgach jednolitych (pierwsze głosy).
– Ludzie odwracają się od tradycyjnych partii zwłaszcza pod wpływem otoczenia oraz ogólnego niezadowolenia z polityki zarówno na szczeblu landowym, jak i federalnym – wyjaśnia Jerzy Sobolewski z Towarzystwa Niemiecko-Polskiego MV.
Z kolei zdaniem dr Fiałka AfD odniosła sukces na wschodzie również dzięki temu, że docierała do wyborców osobiście i angażowała się lokalnie. – Działacze w mniejszych miastach wykorzystują puste lokale do nawiązywania relacji z mieszkańcami. Ludzie przychodzą tam na spotkania towarzyskie, piją alkohol i zaczynają rozmawiać o polityce. Takich działań jest więcej i mają różne odmiany, ale sedno tkwi w tym, że docierając bezpośrednio do swoich wyborców pod postacią przysłowiowego Schmidta, który kupuje piłki do szkoły albo wiesza siatkę na plaży, aby dzieciaki mogły grać, AfD buduje zaufanie do ugrupowania jako całości, nawet jeśli nowi wyborcy słabo znają jego program.
Polacy głosują na niebiesko
W Saksonii-Anhalt sytuacja wygląda inaczej niż w przygranicznej Meklemburgii-Pomorzu Przednim. Mieszka tam znacznie mniej osób z polskim pochodzeniem migracyjnym – około 24 tysięcy, z czego 16 tysięcy osobiście doświadczyło migracji. Wiele z nich nie ma niemieckiego obywatelstwa, a co za tym idzie – prawa do głosowania. Ci, którzy mogą głosować, prezentują dość jednoznaczne stanowisko.
„Głosowałem na AfD, tak jak większość Polaków w Saksonii-Anhalt. Popieram przede wszystkim poglądy Alice Weidel i Ulricha Siegmunda, ponieważ obiecali, że w ciągu stu dni deportują nielegalnych migrantów” – pisze pod moim postem na jednej z lokalnych facebookowych grup Oktawian z Zeitz, leżącego bliżej Lipska niż Magdeburga.
Odpowiada mu mieszkający na północy landu Piotr: „Czas się obudzić! Niech całe Niemcy biorą przykład z Saksonii-Anhalt!”
W przeciwieństwie do Meklemburgii, w prawie wszystkich okręgach wyborczych w Saksonii-Anhalt wygrało AfD. W głosowaniu na konkretnych kandydatów z listy Alternatywa podbiła 38 okręgów. W pozostałych trzech, znajdujących się albo w stolicy landu, Magdeburgu, albo w drugim największym mieście, czyli Halle, wygrała lewicowa Die Linke.
Dr Fiałek zwraca uwagę, że pod względem demografii te dwa kraje związkowe znacznie się od siebie różnią: – W Saksonii-Anhalt struktura wiekowa jest inna niż u nas w Meklemburgii. Mieszka tam znacznie więcej starszych osób, którymi łatwiej manipulować, ponieważ trafia do nich argument nostalgii. AfD obiecuje przywrócenie Niemiec sprzed kilku dekad, kiedy wszystkim żyło się dobrze i dostatnio. Sam często bywam w Magdeburgu i dziwię się, że w mieście, w którym wcale nie widać wielu obcokrajowców, ludzie są tak silnie nastawieni przeciwko imigrantom.
W rozmowach, które przeprowadziłam z wyborcami skrajnej prawicy, powraca wątek antyimigrancki. Bartek ze Straßfurtu pisze tak: „Głosowałem na AfD, bo rozdawnictwa i tolerancji dla nierobów już wystarczy. Poza tym program pani Alice był zdecydowanie ciekawszy i trafiał do mnie. Najgorzej ma teraz człowiek pracujący, a reszta – Afgańczycy, Syryjczycy, Ukraińcy – żerują na naszych podatkach”.
Krzysztof Blau z regionalnego Towarzystwa Niemiecko-Polskiego apeluje jednak o rozwagę i przestrzega przed pochopnym przypinaniem Polakom łatki wyborców skrajnej prawicy. – Na ten moment Saksonia-Anhalt jest landem, w którym mieszka stosunkowo mało Polaków, a jeszcze mniej posiada niemiecki paszport. To, że wybierają raczej konserwatywnie, niekoniecznie oznacza od razu, że sympatyzują z AfD.
„Nie jesteśmy ani prorosyjscy, ani antyukraińscy”
Chociaż od rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę stosunek Polaków do sąsiadów ze wschodu uległ pogorszeniu, większość obywateli i obywatelek Polski nadal opowiada się za wsparciem militarnym i finansowym dla Kijowa. Jak pisze portal UkrainskaPravda, powołując się na badanie CBOS, Polacy nie chcą przede wszystkim wstąpienia Ukrainy do Unii Europejskiej, odczuwają także zmęczenie ciągłym mówieniem o wojnie w mediach i przestrzeni publicznej. Autorzy artykułu konkludują, że chociaż napięcia pomiędzy naszymi państwami rosną, osobiste relacje Ukraińców z Polakami stają się coraz bliższe.
Jednak Polakom głosującym w Niemczech na AfD nie przeszkadzają takie propozycje partii jak ta, by natychmiast znieść sankcje gospodarcze na Rosję, przerwać wsparcie dla Ukrainy oraz wrócić do pełnej współpracy energetycznej i handlowej z Moskwą.
Adam Gołkontt z organizacji Polacy na rzecz współpracy z AfD zauważa, że wiele osób jest gotowych zignorować kontrowersyjne postulaty dotyczące kwestii ukraińsko-rosyjskiej, ponieważ popierają inne punkty programu. – Mówią: „cóż, jeśli chodzi o Rosję, to mam pewne obawy, ale inne tematy są dla mnie ważniejsze – tłumaczy.
Działacz, który sam należy do partii od 2013 roku, wyjaśnia, że w tym podejściu kluczowy jest własny dobrobyt, zagrożony obecnie m.in. przez bardzo wysokie ceny paliw i energii.
– Dostęp do rosyjskich surowców jest dziś warunkiem utrzymania własnej gospodarki. Rozumieją to również Polacy, którzy odczuwają wysokie ceny energii we własnych kieszeniach i dlatego uważają, że trzeba ponownie otworzyć Nord Stream, nawet jeśli towarzyszy im przy tym pewien niesmak.
Tomasz Froelich dodaje: – Warto pamiętać, że AfD potępiła rosyjską agresję na Ukrainę. Mamy jednak inny pomysł na zakończenie tej wojny niż Unia Europejska, której strategia do tej pory się nie sprawdziła. To nie znaczy od razu, że jesteśmy antyukraińscy albo prorosyjscy, choć ja osobiście wolałbym mieć w miarę znormalizowane stosunki z Rosją, niż konflikt na następne dziesięciolecia.
Polacy na celowniku?
Ani Tomasz Froelich, ani Adam Gołkontt nie widzą zagrożenia dla Polaków mieszkających w Niemczech w sytuacji, gdyby AfD doszła do władzy. Niektórzy z moich rozmówców obawiają się jednak, że negatywne kojarzenie pojęć „migrant” czy „uchodźca” może prowadzić do gorszego traktowania osób o polskim pochodzeniu w życiu codziennym, na przykład w urzędach czy w miejscu pracy.
Jeden z nich opowiada, że jego córka, uczennica szkoły podstawowej, wie już, czym jest AfD i kto jest przez tę partię mile widziany, a kto nie. Martwi się nie tylko o swoją koleżankę z Iranu, ale pyta też własnego ojca, rodowitego Polaka, czy on sam jest bezpieczny.
Bartłomiej Bukowski ze Związku Polaków w Magdeburgu widzi niebezpieczeństwo przede wszystkim w panującej atmosferze. – Obawiam się, że może zacząć się znacznie gorsze traktowanie ludzi obcego pochodzenia, w tym Polaków, a władze będą to tolerować.
W ramach związku organizowane są m.in. kursy językowe – dla dzieci polskiego, dla dorosłych niemieckiego. Bukowski dodaje: – Gdyby AfD rządziła, wsparcie finansowe dla wielu organizacji najpewniej by się skończyło. My mamy wprawdzie to szczęście, że dotacje na naukę języka polskiego pochodzą z budżetu federalnego, ale za użytkowanie sal lekcyjnych płaci gmina. Obawiamy się, że za każdy dzień trzeba będzie słono płacić i nie będziemy już mogli oferować takich usług.
Czy ten scenariusz się ziści, pokażą wyniki trwających rozmów koalicyjnych. W Meklemburgii-Pomorzu Przednim wyboru premiera, a raczej premierki, dokonano 16 listopada – swoją trzecią kadencję rozpoczyna dotychczasowa głowa rządu, Manuela Schwesig z Socjaldemokratów. W Saksonii-Anhalt, z powodu braku wymogów czasowych, głosowanie zaplanowano dopiero na grudzień. Do utworzenia samodzielnego rządu w tych krajach związkowych AfD zabrakło odpowiednio czterech i trzech mandatów.
**
Zuzanna Czachowska – dziennikarka, redaktorka telewizyjna, absolwentka stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie Warszawskim, stypendystka Międzynarodowego Programu Dziennikarskiego w berlińskiej redakcji dziennika WELT.










Komentarze
Trolle, boty, ścieki zostawiamy platformom. U nas możesz wziąć udział w sensownej dyskusji. Ale najpierw zapoznaj się z jej regulaminem!