Wspieraj Wspieraj Wydawnictwo Wydawnictwo Dziennik Obserwuj Obserwuj

100 dni premiera, który nie jest Starmerem

Co zrobił Andy Burnham przez pierwsze sto dni urzędowania? Dobre wrażenie. To i tak o wiele więcej, niż w ostatnich latach udało się jego poprzednikom. Ale ten sposób nie da się rządzić w nieskończoność.

Andy Burnham z wizytą w Ukrainie
Walka

27 października minęło symboliczne sto dni premierostwa Andy’ego Burnhama. Oznacza to po pierwsze, że od ponad stu dni na brytyjskiej centrolewicy panuje kult jednostki w wersji light. A po drugie, że od ponad stu dni Keir Starmer przypuszczalnie codziennie zadaje sobie pytanie: co takiego ma w sobie Andy, czego nie mam ja?

Odpowiedzi jest kilka, ale gdyby poprzedni brytyjski premier w ogóle był w stanie je znaleźć, z pewnością zrobiłby to już wiele lat temu i może nie pchałby się na siłę do polityki. Powiedzieć, że Starmer był pozbawiony charyzmy, to nie powiedzieć nic. Nawet swoje wizerunkowe zalety umiał zamienić w wady. Zmarnował opowieść o imponującym klasowym awansie, powtarzając zdanie „Mój ojciec był ślusarzem” tak często, aż stało się memem. John Oliver zgrabnie podsumował jego nijakość tuż przed wyborami w 2024 roku: ciekawostka o Keirze Starmerze jest taka, że nie ma o nim żadnej ciekawostki.

Czytaj także Keir Starmer albo dramat nieadekwatności Jakub Majmurek

Nie da się dobrze rządzić bez dobrej opowieści, a tej Starmerowi zawsze brakowało. Trudno kibicować komuś, kto przez całe życie odnosi tylko sukcesy. Studia na Oksfordzie, udana kariera prawnicza, nadany przez królową tytuł szlachecki… Z takim CV Starmer idealnie nadawałby się do Izby Lordów, ale uparł się, że chce zostać posłem, liderem Partii Pracy, a w końcu premierem. Dopiero wtedy w jego życiu zaczęły się schody, tyle że za błędy premiera płacił już nie on sam, ale mieszkańcy kraju.

Ach, ten Andy!

Poświęcam tyle uwagi byłemu premierowi, bo największa zaleta Andy’ego Burnhama wciąż polega na byciu przeciwieństwem swojego poprzednika. Jest nie tylko charyzmatyczny, ale przede wszystkim autentyczny. Lubi wypić piwo w pubie, obejrzeć mecz Evertonu, ale nie pogardzi też wierszem Philipa Larkina. Mówiąc krótko: spoko ziomek z ambicjami. Politycznymi i intelektualnymi.

Burnhamowi łatwiej zaufać, bo zna smak i sukcesu, i porażki. Długo był złotym chłopcem blairyzmu, ale w 2015 roku, gdy główna nagroda wreszcie wydawała się w zasięgu ręki, Burnham dostał od losu lekcję pokory i przegrał wyścig o partyjne przywództwo z Jeremym Corbynem. To był punkt zwrotny w politycznej karierze Burnhama. Spędził rok w laburzystowskim gabinecie cieni, ale postanowił szukać szczęścia z dala od stolicy i zapowiedział start w wyborach na burmistrza Wielkiego Manchesteru. Wybory wygrał w cuglach i po 16 latach spędzonych w Izbie Gmin pożegnał się z Westminsterem. Jak się okazało, nie na długo.

Oczywiście to nie tak, że biedny Burnham z podkulonym ogonem schował się przed całym światem na dalekiej prowincji – został przecież wybrany na burmistrza trzymilionowej metropolii. Ale w kraju, gdzie niemal cały prestiż gromadzi się na południowym wschodzie, przeprowadzka polityka na północny zachód wydaje się krokiem co najmniej kontrintuicyjnym. W przypadku Burnhama okazał się on jednak strzałem w dziesiątkę. To w Manchesterze udało mu się zrzucić garnitur karierowicza, nabrać wiarygodności, zdobyć doświadczenie i całkowicie zmienić perspektywę.

Jako burmistrz Burnham zyskał coś, czego nie mieli nigdy Ed Miliband, Jeremy Corbyn ani Keir Starmer – dowód na to, że umie skutecznie rządzić. Gdy żegnał się z Manchesterem, mógł pochwalić się pozytywną oceną 65 proc. mieszkańców metropolii i przydomkiem „Króla Północy”. Na stanowisku premiera miał zastąpić polityka, którego źle oceniały aż dwie trzecie Brytyjczyków.

Wizerunek to podstawa

No dobrze, ale co właściwie zrobił Burnham przez pierwsze sto dni na Downing Street? Do głowy przychodzi niezbyt oryginalna odpowiedź: dobre wrażenie. Mało? To i tak o wiele więcej, niż w ostatnich latach udało się jego poprzednikom.

Nie chodzi mi nawet o nieszczęsną Liz Truss, przykład nieudolności tak skrajny, że aż nieprzydatny w sensownej dyskusji o rządzeniu. Starmerowi wystarczył niecały miesiąc na czele gabinetu, by rozczarować wyborców. Dla uczciwości warto podkreślić, że okoliczności były wyjątkowo niesprzyjające – w reakcji na głośne morderstwa w Southport latem 2024 roku przez cały kraj przetoczyły się antyimigranckie zamieszki podsycane przez samego Elona Muska. Jednak o to, że już nigdy nie udało mu się przekonać do siebie opinii publicznej, Starmer może mieć pretensje tylko do siebie. Od sierpnia 2024 roku każde badanie pokazywało przewagę ocen negatywnych nad pozytywnymi. Niekiedy różnica wynosiła ponad 50 punktów procentowych

Czytaj także Czy Andy Burnham skończy brytyjski kryzys, czy skończy jak Starmer? Jakub Majmurek

Na razie nic nie wskazuje na to, by Burnhamowi groził podobny los. Z dzisiejszej perspektywy trudno uwierzyć, że pół roku temu zdarzały się sondaże, w których laburzyści zajmowali czwarte miejsce – za Zielonymi, torysami i Partią Reform. Partia Pracy umościła się na prowadzeniu i cieszy się stabilnym poparciem około 30 proc. wyborców. Widmo Nigela Farage’a wprowadzającego się na Downing Street oddaliło się na dobre, a część lewicowego elektoratu, którą Starmer stracił na rzecz Zielonych, odzyskała wiarę w laburzystów.

To wszystko udało się osiągnąć Burnhamowi właściwie samymi działaniami wizerunkowymi. Wymowny przykład: jako burmistrz Manchesteru wielokrotnie narzekał, że wszystkie kluczowe decyzje są podejmowane na południu kraju, w Londynie. Burnham upierał się, że północna Anglia zasługuje na swój własny „numer 10”. Miną lata, zanim mieszkańcy odczują pozytywne skutki reindustrializacji, rewitalizacji czy obiecywanego „wzrostu w każdym zakątku kraju”, ale już teraz mogą poczuć się dowartościowani tym, że premier spędza co najmniej jeden dzień w tygodniu w swoim oficjalnym manchesterskim biurze, nazwanym oczywiście „Number 10 North”.

„Błędne myślenie ostatnich 40 lat”

Nie sposób pisać o Burnhamie bez przywołania jego filozofii rządzenia, zwanej manchesteryzmem, którą rozwinął przez dziewięć lat na stanowisku burmistrza. Dopiero okaże się, czy ten „przyjazny biznesowi socjalizm”, łączący troskę i innowacyjność, który zapewnił miastu imponujący wzrost gospodarczy, da się przenieść na cały kraj, ale pierwsze kroki zostały wykonane. Po objęciu urzędu premiera Burnham obiecał, że do świąt Bożego Narodzenia nikt nie będzie musiał spać na ulicy. I to, chociaż nawet w samym Manchesterze nigdy nie udało mu się zrealizować tego zamiaru do końca.

Udało mu się natomiast przemycić do głównego nurtu zdecydowaną krytykę dziedzictwa Margaret Thatcher, na jaką do tej pory nie odważył się żaden jej następca na Downing Street (Starmer ograniczył się do usunięcia portretu Żelaznej Damy ze swojego gabinetu). Burnham wprost nazywa brytyjskie bolączki: dezindustrializację, prywatyzację, zaciskanie pasa. Przekonuje, że pora zerwać z czterema dekadami neoliberalizmu. Choć akurat podczas konferencji Partii Pracy we wrześniu nie mówił aż tak dosadnie i ogłosił jedynie zerwanie z „błędnym myśleniem ostatnich 40 lat”. Lepsze to niż nic.

Wrześniowe przemówienie premiera zostało przyjęte przez członków partii z entuzjazmem, na jaki nigdy nie mógł liczyć Starmer. Tylko jeden wątek wywołał mieszane uczucia: laburzyści mają powody obawiać się gruntownej reformy ordynacji wyborczej. Bardziej proporcjonalna reprezentacja w Izbie Gmin może pozbawić ich w przyszłości szans na samodzielną większość. Trudno jednak zakładać, że Burnham podejmuje takie ryzyko bez nadziei na polityczny zysk. Na razie z powodzeniem podkrada wyborców Liberalnym Demokratom, dla których proporcjonalność stała się wręcz kwestią tożsamościową. A reforma i tak mogłaby wejść w życie dopiero po kolejnych wyborach, czyli w następnej dekadzie.

Zapowiadane przez premiera zmiany imponują rozmachem, ale mogą rozczarować tempem. Nic nie ilustruje tego zjawiska tak dobrze, jak stosunek Burnhama do brexitu. Premier ma nadzieję, że Wielka Brytania powróci do Unii Europejskiej … jeszcze za jego życia. Powtórzę: nie za jego rządów, a za jego życia. Euroentuzjaści się cieszą, eurosceptycy się nie oburzają.

To, że Burnham nie boi się ambitnych planów, ale zwleka z ich realizacją, nie musi zresztą wynikać z politycznego tchórzostwa czy perfidnego kunktatorstwa. Potwierdzona sondażami popularność premiera nie zmienia faktu, że w demokracji jedynym miarodajnym badaniem opinii publicznej są wybory powszechne. A Burnham nie ma ogólnonarodowego mandatu. Do Izby Gmin wrócił w następstwie wyborów uzupełniających, gdy 25 tysięcy mieszkańców okręgu Makerfield w Wielkim Manchesterze zechciało podzielić się swoim burmistrzem z resztą kraju. Liderem laburzystów został, gdy do Keira Starmera wreszcie dotarło, że większość partii ma go serdecznie dość, a w ciągu czterech tygodni nie zgłosił się żaden inny kandydat. To trochę mało realnego poparcia jak na szefa rządu 70-milionowego państwa, piątej gospodarki świata i kolebki parlamentaryzmu.

Burnham ma więc do pewnego stopnia związane ręce. Zamiast podejmować decyzje, woli składać obietnice, ale w ten sposób nie da się sensownie rządzić przez prawie trzy lata, jakie zostały do kolejnych wyborów. Przez ten czas jego urok osobisty może się wyczerpać. Oczywiste rozwiązanie – przyspieszone wybory – wiąże się jednak ze zbyt dużym ryzykiem. Partia Pracy na razie prowadzi w sondażach, a ugrupowanie Nigela Farage’a liże rany po serii skandali, ale kampanie wyborcze bywają nieprzewidywalne.

Beka ze słoika ogórków

„Pierwsze sto dni” to oczywiście polityczny slogan skopiowany z USA. Jednak w przypadku Burnhama ta cezura wydaje się zaskakująco dobrze dopasowana. Sto pierwszy dzień przyniósł bowiem pierwsze realne wyzwanie, które mogło wywołać niezadowolenie elektoratu: publikację budżetu przez kanclerza skarbu Johna Healeya. Miesiąc miodowy oficjalnie się skończył, a zaczęła się polityka na poważnie.

Warto zaznaczyć, że Healey nie był faworytem do objęcia najważniejszego po premierze rządowego stanowiska. Jako kanclerz kompromisowy ma nie prowokować zbytnio ani wyborców, ani rynków. Pracując nad swoim pierwszym budżetem, wziął sobie do serca tę misję. W reakcji na zapowiedź podwyżki podatków dla banków i branży hazardowej owe banki i branża hazardowa… odetchnęły z ulgą. Spodziewały się bowiem po rządzie Burnhama znacznie bardziej zdecydowanych kroków niż 15-miesięczna podwyżka podatku od zysków z 3 do 6 proc.

Kompromisowy kanclerz w jednej kwestii miał nie iść na kompromisy. W gabinecie Starmera Healey kierował ministerstwem obrony i podał się do dymisji, gdy uznał, że wydatki na obronność są zbyt niskie. Dziś, gdy to on kształtuje budżet państwa, zapowiada, że Londyn zamierza wywiązać się ze swych natowskich zobowiązań i osiągnąć próg 3 proc. PKB do 2030 roku, a 3,5 proc. do 2035.

W budżecie znalazł się za to jeden konkret, który mógłby przemówić do wyobraźni wyborców, ale wywołał przede wszystkim głupawkę po prawej stronie sceny politycznej. Śmiechu jest co niemiara, bo rząd zamierza znieść cła na 100 podstawowych produktów spożywczych. Kemi Badenoch, liderka opozycji, zakpiła, że zamiast obiecanego zerwania z czterema dekadami neoliberalizmu Burnham dał Brytyjczykom tańszy o cztery pensy słoik ogórków kiszonych.

Czytaj także Tysiąc funtów kary za słuchanie muzyki bez słuchawek, czyli jak naprawić transport zbiorowy Artur Troost

Wygląda jednak na to, że elektoratowi podoba się takie połączenie wielkich narracji z polityką małych kroków, zgrabnie uchwycone w haśle „chwila wytchnienia na dziś, świeża nadzieja na przyszłość”. To jasne, że tańsze ogórki nie pozwolą nikomu zaoszczędzić fortuny, ale to jeszcze nie znaczy, że zasługują na szyderstwa – zwłaszcza ze strony partii, która przez lata narzucała politykę zaciskania pasa. Wypłata 100 funtów, która ma trafić do 20 milionów angielskich gospodarstw domowych, to także kropla w morzu potrzeb przed sezonem grzewczym. Mimo to według pracowni YouGov 45 proc. Brytyjczyków uważa nowy budżet za sprawiedliwy. Rok temu było to zaledwie 21 proc.

Sam Burnham przyznaje, że wolałby zaoferować Brytyjczykom bardziej radykalny budżet, ale ograniczają go liczne światowe kryzysy oraz program wyborczy Partii Pracy z 2024. Znów przypomina o sobie brak mandatu od wyborców. Nawet jeśli nowy premier do końca kadencji będzie cieszył się popularnością, o jakiej jego poprzednikowi się nie śniło, to właśnie Starmer składał Brytyjczykom obietnice, które (teoretycznie) dały mu zwycięstwo i wciąż są wiążące.

Nie ulega wątpliwości, że Andy Burnham ma wielkie ambicje. Jeśli brać jego słowa na poważnie, chciałby być zapamiętany jako premier, który zakończył epokę neoliberalizmu, rozwiązał kryzys bezdomności, zreformował ordynację wyborczą, a może nawet rozbudził brytyjskie marzenia o powrocie do Unii Europejskiej. Jedyne zdecydowanie działanie premiera Burnhama – kampania wymierzona w osoby głośno słuchające muzyki w transporcie publicznym – to śmiesznie mało jak na człowieka, który ma zapisać się w historii. Ale wszystko wskazuje na to, że na razie Brytyjczykom to wystarcza.

Komentarze

Trolle, boty, ścieki zostawiamy platformom. U nas możesz wziąć udział w sensownej dyskusji. Ale najpierw zapoznaj się z jej regulaminem!

Zaloguj się, aby skomentować
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Komentujące wszystkich krajów, łączcie się!x