Noor al-Shana ma niespełna 21 lat. Pochodzi z Chan Junis w Strefie Gazy. Studiuje dziennikarstwo i pielęgniarstwo, a podczas wojny zaczęła relacjonować wydarzenia po angielsku. Dokumentowała bombardowania, przesiedlenia i głód, angażowała się też w pomoc medyczną. Obecnie odbywa praktykę w szpitalu Nassera – w nocy z 11 na 12 listopada tego roku został on zbombardowany przez Izrael. Zginęło pięć osób, rannych zostało co najmniej dwadzieścia. Noor miała szczęście, jest cała.
Jest jedną z grupy młodych Palestyńczyków i Palestynek, którzy zostali warunkowo przyjęci na polskie uczelnie. Od miesięcy czekają na możliwość uzyskania wiz i opuszczenia Gazy.
Polska stała się dla ciebie szansą na opuszczenie Gazy i kontynuowanie studiów. Jak do tego doszło?
Wcześniej dostałam ofertę studiów na Uniwersytecie w Glasgow. Spełniłam wymagania akademickie i udowodniłam znajomość angielskiego, ale nie otrzymałam stypendium. Samo czesne wynosiło ponad 27 tysięcy funtów rocznie, nie licząc kosztów utrzymania. Po latach wojny, przesiedleń i strat nie byłam w stanie zebrać takiej kwoty.
Polska stała się kolejną opcją. Wiesz o tym najlepiej, bo to ty i inni dobrzy ludzie z Polski pomogliście mi złożyć podanie na jeden z polskich uniwersytetów, na kierunek komunikacja i multimedia. Zostałam warunkowo przyjęta razem z ponad dziesięciorgiem innych młodych Palestyńczyków. To była nowa nadzieja.
Ale proces wizowy stał się kolejną przeszkodą. Powiedziano mi, że będę musiała pojechać do Tel Awiwu albo na Zachodni Brzeg. Dla mnie, osoby przebywającej w Gazie, nie jest to coś, co mogę po prostu zrobić. Nawet przed wojną nie mogłam się tam dostać, potem stało się to jeszcze mniej realne.
Znów więc teoretycznie mam możliwość wyjazdu, ale napotkałam przeszkodę, z którą nie wiem, jak sobie poradzić. Pozostaje mieć nadzieję, że Polacy jakoś mi pomogą.
A jak obecnie wygląda wyjazd ze Strefy Gazy?
Kiedy ma się wizę i transfer jest ustalony, podchodzi się do Żółtej Linii bez bagażu, najwyżej z małym plecakiem. To wyznaczona przez izraelską armię linia rozgraniczenia wewnątrz Strefy Gazy, ustalona w ramach porozumienia o zawieszeniu broni z października 2025 roku. To przerażające, bo w normalnych okolicznościach zbliżenie się do tego obszaru może oznaczać, że IDF cię zastrzeli.
Jeśli żołnierze zostali wcześniej poinformowani, podchodzisz tam i wsiadasz do podstawionego autobusu. Potem, zależnie od ustaleń, możesz jechać przez Jordanię albo inną trasą. Zazwyczaj trzeba samemu zapłacić za podróż. W moim przypadku nie byłoby to problemem. Mam odłożone pieniądze, które zbierałam na studia w Glasgow.
Wczoraj i przedwczoraj były okna ewakuacyjne. Widziałam studentów wyjeżdżających do innych krajów – Hiszpanii, Włoch i chyba Danii. Zazdrościłam im i cały czas myślałam, że powinnam być z nimi w jednym z tych autobusów.
Ale wciąż czekam i mam nadzieję, że otrzymam wizę zdalnie. Wiem, że istnieje taka możliwość [art. 77 ust. 7 polskiej ustawy o cudzoziemcach głosi, że „w szczególnych przypadkach uzasadnionych osobistą sytuacją cudzoziemca można odstąpić od wymogu osobistego złożenia wniosku.” – przyp. aut.].
Cofnijmy się do czasu sprzed wojny. Jak wyglądało twoje życie?
W mojej rodzinie jest osiem osób. Mam dwie siostry i trzech braci. Ojciec pracował w budownictwie, również w Tel Awiwie, ale mnie ani innym członkom rodziny nie było wolno wyjechać poza Gazę. Mama prowadziła firmę zajmującą się wypiekiem ciast.
Mieliśmy normalne życie. Dom, swoje rzeczy, codzienne zwyczaje. Wszystko, czego potrzebowaliśmy, było na miejscu. Potem straciliśmy dach nad głową, pracę, pieniądze i życie, jakie znaliśmy.
Co pamiętasz z 7 października 2023 roku?
Obudziłam się i szykowałam na uczelnię. Byłam już ubrana i umalowana, gdy rodzina powiedziała mi: „Nigdzie nie idziesz”.
Jedno z pierwszych uderzeń odwetowych nastąpiło blisko naszej dzielnicy. Wybuch był tak silny, że rozbił lustro w moim pokoju i kilka szyb. Przez okno widzieliśmy rannych sąsiadów. Niektórzy z nich zmarli.
Myślałam, że wkrótce wrócę na uczelnię. Mówiono nam, że może wszystko skończy się po trzech dniach. Potem minął miesiąc, a w końcu lata.
Próbowałam kontynuować studia przez internet, ale trudno to nazwać prawdziwymi studiami. Czasami miałam dostęp do sieci tylko raz w tygodniu, a bywało, że przez miesiące byłam offline. Nie chciałam, żeby te lata mojego życia przepadły. Nie chciałam, żeby każdy dzień polegał tylko na czekaniu na kolejne uderzenie i zastanawianiu się, czy przeżyję albo co będę jeść. Przez trzy lata udało mi się zaliczyć mniej więcej dwa semestry pielęgniarstwa i dziennikarstwa.
Co stało się z waszym domem?
Kiedy po raz pierwszy wyjeżdżaliśmy, zabrałam klucz do swojego pokoju. Miałam duży pokój, z ubraniami, kosmetykami, książkami i wszystkimi zwyczajnymi rzeczami, które ma młoda kobieta. Zamknęłam drzwi, zabrałam klucz i myślałam, że później wrócę.
Nie wróciliśmy. Nie wyobrażałam sobie, że dom zostanie zbombardowany. Mój ojciec przez lata pracował, żeby zapewnić nam godne życie. Wszystko przepadło.
Podczas pierwszego przesiedlenia mieliśmy tylko koce, namiot i trochę drewna. Wyobraź sobie osiem czy dziewięć osób ściśniętych w jednym namiocie. Nieraz spaliśmy na siedząco.
Czasami IDF ostrzegała przed atakami. Izraelski żołnierz może do ciebie zadzwonić i powiedzieć: „Yalla, wynoś się, zbombardujemy to miejsce za pięć albo dziesięć minut”. Nie masz chwili, żeby cokolwiek zabrać. Z każdym kolejnym przesiedleniem masz coraz mniej.
Później mieszkałam w szkole prowadzonej przez UNRWA, agencję ONZ. Około 40 kobiet dzieliło jedną małą klasę. W szkole były tysiące przesiedlonych osób i bardzo mało łazienek. Żadnej prywatności.
Przez ostatnie trzy lata marzę o jednym pokoju, w którym mogłabym zamknąć drzwi i zostać sama.
Jak głód wpłynął na twoje życie?
W pewnym momencie 25 kilogramów mąki kosztowało setki dolarów, czasami nawet 700. Bywały okresy, kiedy przez trzy dni albo dłużej nie jadłam nic.
Czasami piliśmy wodę z solą, bo nie było niczego innego. Jeśli udało nam się zdobyć mąkę, jedliśmy tylko raz dziennie, a jeden placuszek chleba musiał wystarczyć całej rodzinie. Widziałam ludzi płaczących z głodu, dzieci szukające jedzenia w śmieciach. Bardzo schudłam. Głód dotknął wszystkich. Najpierw umierały zwierzęta, koty i psy. Z głodu, bo nie było dla nich wystarczająco dużo jedzenia. Małe dzieci też umierały bardzo łatwo, bez odpowiednich preparatów i odpowiedniej żywności,
Trudno było zdobyć także wodę, leki i podstawowe usługi. Przed wojną rodzice kupili mi aparat ortodontyczny. To był dla nich duży wydatek. Bez opieki specjalisty aparat zaczął ranić moje dziąsła i jamę ustną. Musiałam poprosić mamę, żeby pomogła mi go zdjąć.
Dlaczego zaczęłaś relacjonować wojnę?
Wcześniej pracowałam jako lektorka i przeprowadzałam wywiady dla lokalnych mediów i projektów oddolnych, między innymi The Culture and Free Thought Association z Gazy, ale nie wyobrażałam sobie, że zostanę dziennikarką relacjonującą ludobójstwo mojego własnego narodu.
Na początku bałam się stanąć przed kamerą. Nie mówiłam też zbyt dobrze po angielsku. Ale chciałam, żeby mój głos dotarł poza Gazę. Wiedziałam, że jeśli będę mówić tylko po arabsku, osoby spoza regionu nigdy mnie nie usłyszą.
Zaczęłam więc uczyć się angielskiego, podczas kolejnych przesiedleń i przy ograniczonym dostępie do internetu. Chciałam móc własnymi słowami wyjaśniać to, co widzę.
Co relacjonowałaś?
Przesiedlenia, bombardowania, głód, brak wody oraz sytuację kobiet. Nadawałam ze wspomnianej szkoły ONZ. Występowałam w Al Jazeerze i polskich mediach, w tym w Polsat News.
Duża część mojej pracy skupiała się na kobietach, ponieważ podczas wojny często są one niewidoczne. Mamy nieco inne potrzeby niż mężczyźni, również dotyczące prywatności, a historie wojenne zazwyczaj skupiają się na męskiej perspektywie.
Pracuję też nad dokumentem o palestyńskim życiu w Gazie. Niektórych historii jeszcze nie opublikowałam, bo muszę myśleć o bezpieczeństwie swoim i rodziny.
Czy często zdarzało się, że podczas filmowania znajdowałaś się pod ostrzałem?
Wiele razy, kiedy filmowałam, pociski przelatywały bardzo blisko mnie, czasami tuż nad głową. Trafiały w budynki albo ulice blisko miejsca, w którym przebywałam.
Niedawno filmowałam w pobliżu obszaru oddzielającego nas od IDF. Widziałam żołnierzy i ich filmowałam. Później zaatakowano dom i ulicę, przy której przebywałam. Były ze mną mama i siostra. Uciekłyśmy i jakoś przeżyłyśmy.
Myślę, że żołnierze wiedzieli, iż filmowałam, i wiedzieli, gdzie jestem. Używałam iPhona, a jesteśmy przekonani, że IDF ma technologię pozwalającą lokalizować ludzi, którzy filmują.
Czy można zachować dziennikarski dystans, kiedy relacjonujesz wojnę, w której sama próbujesz przeżyć?
Nie stoję poza tą historią. Też jestem przesiedlona, moja rodzina jest dotknięta wojną. Ja też byłam głodna i wciąż czuję się zagrożona. Mam jasny stosunek do izraelskich ataków.
Ale jeśli ludzie tacy jak ja nie będą mówić, to kto będzie? Międzynarodowe media nie mają tutaj wstępu. Chciałam, żeby ludzie poza Gazą usłyszeli palestyńskie głosy.
Ciężko tu mówić o neutralności. Czasami coś dzieje się na twoich oczach i chcesz płakać, uciec albo komuś pomóc, ale jednocześnie stoisz przed kamerą. Musisz opanować się na tyle, żeby wyjaśnić, co się dzieje, i być w tym uczciwym.
Dla mnie uczciwość oznacza mówienie ludziom o tym, co widzę i czego doświadczam. Nie udaję, że potrafię zachować emocjonalny dystans. Jednocześnie nie chcę być sprowadzana wyłącznie do roli ofiary. Chcę, żeby ludzie widzieli, że mamy siłę, ambicje i przyszłość, którą chcemy budować.
Twoja praca dla mediów często była nieodpłatna. Jak to wyglądało?
Występowałam w Polsacie, TVN, TVP i innych mediach, robiąc wejścia na żywo albo udzielając wywiadów z miejsca, do którego nie można wysłać dziennikarza. Co do zasady nie otrzymywałam wynagrodzenia, co w obliczu głodu w Gazie sprawiało, że warunki mojej pracy były naprawdę trudne. Nawet 50 dolarów, które dostałam jednorazowo od Polsat News, to mało w porównaniu z ryzykiem, kosztami internetu, prądu, sprzętu i transportu.
W pewnym momencie zdecydowałam, że nie chcę dalej pracować z ludźmi, którzy nie szanują mojej pracy na tyle, by ją wynagrodzić. Ale niedawno postanowiłam ponownie odezwać się do międzynarodowych mediów, bo ta historia musi zostać opowiedziana.
Studiowałaś też pielęgniarstwo. Jak wykorzystywałaś tę wiedzę?
Obecnie odbywam praktykę w szpitalu Nassera, a wcześniej działałam jako wolontariuszka. Ludzie wokół mnie potrzebowali opatrywania ran, pomocy przy oparzeniach i krwawieniach, podawania leków. Jeśli wiedziałam, jak coś zrobić, próbowałam pomóc. Nie zawsze się udawało.
Widziałam członków rodziny i bliskich mi ludzi krwawiących, a nawet umierających, a wtedy nie wiedziałam wystarczająco dużo, żeby im pomóc. Pomyślałam, że skoro nie mogłam uratować ich, chcę nauczyć się, jak pomóc komuś innemu.
Jak wojna zmieniła twoje plany na przyszłość?
Dziś żyję i z tobą rozmawiam, ale nie mogę obiecać, że jutro nadal tu będę.
W Gazie od lat niezwykle trudno jest planować naukę, pracować, wziąć ślub, założyć rodzinę. Miałam propozycje wyjścia za mąż, ale nie potrafię się na to zdecydować. Boję się nawet myśleć o małżeństwie, bo co, jeśli stracę tę osobę? Albo jeśli on straci mnie?
Wojna wchodzi w najbardziej osobiste obszary życia.
A co chciałabyś robić, gdyby udało ci się wyjechać na studia do Polski?
Chcę prowadzić normalne życie studenckie. Żyć tak, jak inne młode dziewczyny na całym świecie. Chcę pójść na uczelnię, siedzieć w sali, spotykać innych studentów i skupiać się na nauce, zamiast martwić się o prąd, internet i kolejne eksplozje.
Chcę zostać lepszą dziennikarką, opowiadać o palestyńskim doświadczeniu i pokazywać, że Palestyńczycy to coś więcej niż tragiczne historie o wojnie i głodzie. Mamy talent, ambicje, piękną kulturę i mnóstwo rzeczy, które warto pokazać światu.
Edukacja za granicą nie oznaczałaby dla mnie zapomnienia o Gazie. Dałaby mi lepsze narzędzia, żeby o niej opowiadać.
Jeśli uda ci się wyjechać, wyobrażasz sobie, że pewnego dnia wrócisz do Gazy?
Oczywiście. Nikt nie chce być zmuszony do opuszczenia swojego kraju. Przed wojną mocno wierzyłam, że Palestyńczycy powinni pozostać na swojej ziemi i jej bronić. Ale warunki tutaj zmusiły mnie do podjęcia innej decyzji. Bardzo boli mnie to, że zostawiłabym rodziców i rodzeństwo.
Jestem młoda, chcę mieć przyszłość i nie chcę zostać zabita. Chcę tego, co mają inne młode kobiety: bezpieczeństwa, edukacji, pracy i szansy na zbudowanie dobrego życia.
Ale nadal chcę pewnego dnia wrócić i pomóc odbudować Gazę. Chcę też skończyć pielęgniarstwo. Wyobrażam sobie, że wrócę z dwoma zawodami: będę pracować jako dziennikarka i pomagać ludziom dzięki wiedzy medycznej.
Marzę też, by odbudować swój dom. Chcę tego samego domu, tych samych szczegółów. Nigdy nie znalazłam i nigdy nie znajdę piękniejszego niż ten, który straciliśmy.










Komentarze
Trolle, boty, ścieki zostawiamy platformom. U nas możesz wziąć udział w sensownej dyskusji. Ale najpierw zapoznaj się z jej regulaminem!