Jakub Majmurek: W czwartek w Shenzhen ma się odbyć trójstronny szczyt Putin-Trump-Xi. Zachodnie media zastanawiają się, czy to będzie nowa Jałta, gdzie nowa wielka trójka dokona podziału świata. Jak to spotkanie wygląda z chińskiej perspektywy?
Adrian Brona: Ze wszystkich trzech stron to strona chińska była najmniej entuzjastycznie nastawiona do organizacji takiego spotkania.
Organizacja szczytu „wielkiej trójki”, z Xi Jinpingiem jako gospodarzem nie jest prestiżowym sukcesem Chin?
Na pewno jest prestiżowo istotne dla Chin, że ten szczyt ma miejsce w Shenzhen, a nie w Waszyngtonie czy w Petersburgu. Niemniej, nie widać po stronie chińskiej entuzjazmu, co najpewniej wynika głównie z tego, że nie wiadomo, czy czwartkowe spotkanie przyniesie jakiekolwiek wymierne efekty satysfakcjonujące dla którejkolwiek z trzech stron. Każda ma bowiem odrębne interesy. Jeśli szczyt zostanie uznany za stratę czasu, to jego organizacja przez Chiny nie będzie wcale takim sukcesem.
Czy są jakieś kwestie, które Chiny będą chciały ustalić w czwartek, których nie mogłyby rozwiązać w dwustronnych negocjacjach ze Stanami lub Rosją?
Dotyka tu pan kluczowego problemu ze szczytem z chińskiego punktu widzenia: tak naprawdę nie ma takich kwestii w relacjach ze Stanami, których Chińczycy nie mogliby załatwić dwustronnie, a gdzie wspólny nacisk z Rosją w formacie trójstronnym mógłby coś dla nich zmienić. Ta prawidłowość działa tym bardziej w drugą stronę: Chiny mają dziś taki wpływ na Rosję, że nie potrzebują pomocy Stanów, by załatwić ważne dla siebie kwestie.
Ogólnie Chiny preferują rozmowy dwustronne, nie przepadają za wielostronnymi formatami, jeśli same ich nie stworzyły. Podejrzewam więc raczej, że to nacisk Stanów zadecydował o organizacji spotkania w tej formie na marginesie szczytu APEC, który i tak gromadził przywódców Rosji, Chin, Stanów i innych państw obszaru Pacyfiku.
Na pewno szczyt jest też ważny dla Rosji i Putina, bo spotkanie w tym formacie legitymizuje go na arenie międzynarodowej. Bo skoro spotykają się z nim Trump i Xi, to może pójdą też za nimi inny przywódcy, na przykład kanclerz Niemiec albo prezydent Francji?
Szczyt Putina z Trumpem na Alasce nie miał takiego efektu.
Na razie nie, ale czasem, by ponownie zalegitymizować lidera na międzynarodowej scenie, potrzeba więcej niż jednego spotkania na najwyższym szczeblu.
Jakie tematy pojawią się w czwartek w tym trójstronnym formacie?
Nie znamy oficjalnej agendy, ale eksperci przypuszczają, że będą to trzy tematy: wojna w Ukrainie, wojna w Iranie i ograniczenia zbrojeń nuklearnych. W tym ostatnim temacie Chińczycy – którzy rozbudowują i unowocześniają swój arsenał jądrowy, ale wciąż mają znacznie mniej głowic niż Rosja i Stany – nie chcą w tym momencie zobowiązywać się do żadnych istotnych ograniczeń.
W żadnym z tych trzech obszarów nie spodziewam się przełomu. Szczerze mówiąc, zdziwiłbym się, gdyby udało się wypracować w jakimkolwiek z nich wspólny komunikat.
Jakie jest dziś właściwie stanowisko Chin w sprawie wojny w Ukrainie? Czy jej dalsze trwanie nie jest po prostu w interesie Pekinu?
Faktycznie, Chiny wspierają Rosję w tej wojnie i całkiem sporo zyskują na tym gospodarczo. Jednocześnie konflikt w Ukrainie nie destabilizuje światowej gospodarki tak jak wojna w Iranie i nie uderza w chińskie interesy ekonomiczne.
Inaczej jest z wojną w Zatoce Perskiej. Tu Chinom zależy na tym, by ropa mogła swobodnie płynąć i by w regionie zapanował spokój.
Chiny mają natomiast bardzo ograniczone możliwości wpływania na oba konflikty. Owszem, mają dobre relacje z Teheranem – choć jeszcze przed wojną pojawiały się zgrzyty w związku z niewywiązywaniem się Chin, jak twierdził Iran, z ich zobowiązań gospodarczych, ale podobnie dobre relacje Chiny miały z Ukrainą, z którą przed wojną prowadziły dość zaawansowaną współpracę wojskową. Nie sądzę więc, by ze strony Chin wyszło tu jakiekolwiek rozwiązanie. Chiny po pierwsze nie mają narzędzi, by skutecznie wywrzeć nacisk na wszystkie strony uwikłane w oba konflikty, a po drugie nie widzę, by jakoś szczególnie dążyły do ich rozwiązania.
Przy okazji szczytu ma też dojść do kolejnego spotkania Trump-Xi. Co dziś dla Chin jest kluczowe w relacjach ze Stanami?
Przede wszystkim utrzymanie rozejmu w wojnie handlowej, wynegocjowanego w październiku zeszłego roku podczas spotkania obu liderów w Busan w Korei. Co wynika z tego, że eksport jest dziś jedynym elementem chińskiego produktu krajowego brutto, który robi wrażenie. Bo jeśli chodzi o konsumpcję wewnętrzną, mamy w tym roku stagnację, a inwestycje wewnętrzne wręcz zmniejszyły się w stosunku do 2025 roku. To eksport pcha do przodu chińską gospodarkę. Dlatego dla Chin kluczowe jest utrzymanie stabilności gospodarczej.
Pojawi się też temat ograniczeń eksportu amerykańskich półprzewodników?
Pojawi, choć wbrew uproszczonemu obrazowi, jaki dominuje w zachodnich mediach, sytuacja jest trochę bardziej skomplikowana niż „Chiny chcą importować, a Amerykanie ograniczać import”. Ograniczenia importu były i tak omijane za pośrednictwem takich państw jak Singapur czy Malezja. Chińskie władze też nie chcą rozwoju, który zbytnio zależałby od amerykańskich technologii, i raczej naciskają na chińskie przedsiębiorstwa, takie jak Huawei, by rozwijały własne.
W Chinach mocno dyskutuje się o sprawie Nvidii?
Na pewno została zauważona, ale nie wywołuje takich emocji społecznych jak na Tajwanie, skąd pochodzi Jensen Huang. Natomiast chińskie władze bardzo stanowczo zaprzeczają, by jedna z pozamałżeńskich partnerek Huanga była ich szpiegiem.
Co jeszcze będzie na stole w dwustronnych rozmowach?
Tajwan. Chińczycy będą pewnie naciskać na Trumpa, by oświadczył, że jest przeciw niepodległości wyspy. Nie sądzę, by taka deklaracja padła. Jest jeszcze kwestia pakietu amerykańskiego uzbrojenia wartego 14 miliardów dolarów, na którego sprzedaż zgodę wyrazić musi jeszcze Biały Dom – tu też Chińczycy będą naciskać na amerykańskiego prezydenta, Trump jak dotąd unikał zajęcia jednoznacznego stanowiska.
Pamiętajmy też, że spotkanie Trump-Xi przy okazji szczytu APEC będzie trzecim w tym roku, a z dwóch poprzednich niewiele wynikło. Takie spotkania często służą też budowaniu zaufania między przywódcami po to, by jakieś konkrety wynegocjować w przyszłości.
Tyle że za dwa lata z hakiem Trump już niczego nie będzie negocjował, a od stycznia będzie współrządził z opozycyjnym Kongresem. Jak w Chinach przyjęto wyniki wyborów połówkowych?
Z chińskiej perspektywy kluczowy efekt wyborów połówkowych jest taki, że amerykańska strona będzie bardziej podzielona i Amerykanów będzie pochłaniać przez najbliższe dwa lata spór między prezydentem a Kongresem, a nie relacja z Chinami.
Zauważono też oczywiście porażkę projektu MAGA i to, że republikanom bardzo trudno będzie się w dwa lata odbudować i zapewnić sobie kolejną kadencję. Chińskie władze są w takich sprawach tradycyjnie bardzo wycofane i nie ujawniają, jakie są ich preferencje, jeśli chodzi o przyszłe wybory. Wszyscy też czekają, jacy faworyci staną do walki o nominację demokratów.
Natomiast w chińskiej debacie eksperckiej pojawiają się opinie, że teraz łatwiej będzie się z Trumpem porozumieć, bo po porażce republikanów w wyborach połówkowych prezydent potrzebuje sukcesów. A sukces najłatwiej będzie mu odnieść, osiągając jakieś ważne międzynarodowe porozumienie – bo też widać, że elektoratowi nie podobała się polityka generowania wielu międzynarodowych konfliktów. To przecież nie tylko niepopularna wojna z Iranem, ale też konflikt z Kanadą, Danią, Unią Europejską.
Na czym Chińczykom zależy najbardziej w relacjach ze Stanami w perspektywie dekady?
Na stabilności. Na tym, żeby rywalizacja między dwoma największymi mocarstwami nie przekształciła się w otwarty, zwłaszcza kinetyczny konflikt. Chińskie elity są przekonane, że czas gra na ich korzyść, że prędzej czy później Stany będą zmuszone pogodzić się z tym, że Chiny są równorzędnym im mocarstwem – jeśli nie potężniejszym.
Na spotkaniu trójstronnym w Shenzhen nie będzie przedstawicieli Europy. Jak w ogóle Chiny widzą nasz kontynent w kontekście swoich planów na nowe uporządkowanie globalnych relacji?
Europy nie będzie w Shenzhen, bo trójstronny szczyt towarzyszy konferencji APEC, a więc organizacji regionalnej Pacyfiku, do której nie należy żadne państwo Unii Europejskiej.
Natomiast w Chinach widać pewne zaniepokojenie ostatnimi przemianami w Europie. Po pierwsze, wzrostem strategicznej świadomości Europy w związku z wojną w Ukrainie, co przekłada się choćby na rozwój europejskiego przemysłu obronnego czy myślenie w kategorii podmiotowości europejskiej. Oczywiście, ciągle bardzo daleko do tego, by Europa działała w polityce globalnej jako jeden podmiot, ale strategie bezpieczeństwa państw europejskich stają się coraz bardziej zharmonizowane, a o strategicznej podmiotowości Europy mówi już nie tylko prezydent Macron – i to nie tylko w odniesieniu do Stanów.
Chińskie elity dostrzegają też, że w Europie dochodzi do przesilenia, jeśli chodzi o handlowe relacje z Chinami. A te relacje są kluczowe dla stabilności międzynarodowych stosunków gospodarczych i dla chińskiej gospodarki – Unia Europejska odpowiada za około jedną trzecią nadwyżki handlowej Chin. Tymczasem państwa Unii zaczynają odbudowywać swój potencjał przemysłowy, a wspólnota szukać handlowych alternatyw – na ratyfikowanie czeka np. umowa handlowa z Indiami.
Gdyby te trendy się utrzymały, to w perspektywie kilkunastu lat mogłyby bardzo negatywnie wpłynąć na chińską gospodarkę. Chińska strona obawia się tej perspektywy i robi pierwsze ustępstwa. Np. nakładając maksymalne kwoty eksportowe na chińskie samochody elektryczne, mające iść na rynek europejski, bo ich import i konkurencja, jaką tworzą dla europejskiego przemysłu motoryzacyjnego, wywołują z kolei lęki w Europie. Tak jak w relacjach ze Stanami, w relacjach z Unią Europejską Chinom zależy na stabilności, a z chińskiego punktu widzenia „przebudzenie Europy” jej zagraża.
**
Adrian Brona – pracownik Zakładu Chin Instytutu Bliskiego i Dalekiego Wschodu Uniwersytetu Jagiellońskiego, specjalizujący się w polityce wewnętrznej i zagranicznej Chin. Prowadzi Substacka „Korytarze Pekinu”.









Komentarze
Trolle, boty, ścieki zostawiamy platformom. U nas możesz wziąć udział w sensownej dyskusji. Ale najpierw zapoznaj się z jej regulaminem!