W Rosji generatywna AI „ożywia” poległych na froncie

17.04.2026 2026-04-20

Mężczyzna w mundurze przytula żonę, potem dzieci. Następnie odwraca się i po wysokich schodach wspina się do… nieba. W tle czasem pojawiają się anioły, czasem flagi Rosji. Rosyjska służba BBC opublikowała obszerny tekst o tym, jak rodziny wykorzystują sztuczną inteligencję, by wskrzesić swoich mężów w celach żałobnych. Z tej możliwości często korzystają żony żołnierzy, którzy zginęli lub zaginęli na froncie. Ich bliscy nie znają daty ani okoliczności śmierci, nie mają możliwości pochówku. Wtedy AI staje się pośredniczką w procesie pożegnania z utraconą osobą.

Czytaj także Na wojnie z anglicyzmami. Rosja się rusyfikuje Paulina Siegień

W produkcji takich treści wyspecjalizował się już szereg rosyjskich producentek – ze wspomnianego tekstu wynika, że zajmują się tym najczęściej kobiety. Nie są to (jeszcze) żadne domy mediowe ani pododdziały firm PR, a zwyczajne osoby, które zaczynały od generowania filmów ze swoimi zmarłymi na wojnie mężami, ojcami czy braćmi i pokazywały je w sieci, aż ktoś z komentujących pytał, czy też mógłby takie mieć. Zgłaszały się kolejne klientki i z czasem okazywało się, że na cyfrowym ożywianiu rosyjskich mężczyzn można nieźle zarobić.

Według informacji zebranych przez BBC w Rosji żałobne deepfake’i rozkwitły jako biznes w 2025 roku. Jedna z producentek tzw. wideopożegnań, Anna Korablewa, wyjaśnia jego uwarunkowania jakby nigdy nic: „Rok temu popyt na szkolenia z zakresu tworzenia treści opartych na sztucznej inteligencji był ogromny – wtedy praktycznie nie było konkurencji. Codziennie otrzymywałam kilkadziesiąt, a nawet kilkaset wiadomości. Obecnie rynek jest już nasycony i moim zdaniem popyt spadł kilkaset razy”.

Mimo to jej dochody nie spadły znacząco: w ciągu roku udało się zgromadzić bazę klientów, z których wielu wraca, aby zamówić film z okazji rocznicy śmierci lub urodzin zmarłego. „Dla mnie, jako mamy na urlopie macierzyńskim, jest to, szczerze mówiąc, niezłe dodatkowe źródło dochodu: łączę obowiązki rodzinne z realizacją zleceń w wolnym czasie” – mówi Korablewa.

Historia świata w siedmiu tanich rzeczach

Raj Patel, Jason W. Moore

od 31,14 zł

Społeczeństwo zmęczenia i inne eseje

Byung-Chul Han

od 32,94 zł

Skradziona duma. Strata, wstyd i triumf prawicy

Arlie Russell Hochschild

od 26,34 zł

Dostatek

Derek Thompson, Ezra Klein

od 38,34 zł

Cześć pracy. O kulturze zapierdolu

Zofia Smełka-Leszczyńska

od 21,54 zł

Duch nadziei i inne eseje

Byung-Chul Han

od 29,94 zł

Trudny wiek

Anda Rottenberg

od 33,54 zł

okładka książki "Niewidzialna doktryna" • G. Monbiot, P. Hutchison

Niewidzialna doktryna. Tajna historia neoliberalizmu

Peter Hutchison, George Monbiot

od 23,94 zł

Każdy ma taki cyberpunk, na jaki zasłużył. W Polsce robot gania dziki w mieście, w Rosji splot kapitalizmu wojny i nowych technologii objawił się formie cyfrowego zmartwychwstania, które sprawia, że śmierć przestaje być taka straszna. Pust’ wsio gorit. Smierti bolsze niet (Niech wszystko płonie. Śmierci już nie ma) – śpiewał prawie dekadę temu popularny rosyjski zespół IC3PEAK, niejako przepowiadając ten nekrofilny nihilizm, który opanował społeczeństwo. Zabawne, że wtedy władze Rosji, które parę lat później zaczęły mordować Ukrainki i Ukraińców, a na bezsensownej wojnie ugrobiły co najmniej 200 tysięcy Rosjan, w twórczości IC3PEAK dostrzegały niebezpieczne treści, które mogłyby źle wpłynąć na młodzież, i zakazały zespołowi koncertów.

Portal Wiorstka w podobnym duchu pisze o rosyjskich żołnierskich wdowach, które sądzą się z klinikami w sprawie procedury in vitro. Lekarze odmawiają im bowiem zabiegu z wykorzystaniem pobranego wcześniej materiału biologicznego, bo ojciec nie jest fizycznie obecny i nie może podpisać dokumentów. Kwestia pośmiertnych praw reprodukcyjnych urasta właśnie w Rosji do rangi pilnej sprawy do uregulowania. „Jak może być obecny, skoro zaginął bez śladu? Szukam go non stop. […] To moja ostatnia szansa na urodzenie dziecka” – skarży się mieszkanka Samary w rozmowie z członkinią Izby Społecznej Federacji Rosyjskiej Jekateriną Kołotowkiną. „Jej partner oddał materiał do zapłodnienia dzień przed wyjazdem na wojnę” – relacjonuje Wiorstka.

Słuchaj:

Jak policzyli dziennikarze portalu, w ciągu ostatnich dwóch lat w ośmiu regionach Rosji żony żołnierzy podawały do sądu kliniki in vitro, by uzyskać zgodę na wykorzystanie materiału biologicznego pochodzącego od mężczyzn, którzy walczą, zaginęli albo zostali zabici na froncie w Ukrainie.

15 i 16 kwietnia w wyniku rosyjskich ataków rakietowo-dronowych w Ukrainie zostało zabitych 18 osób. W Kijowie zginął 12-letni chłopiec, w Dnieprze ciężko ranna została 14-letnia dziewczynka. Kilkadziesiąt osób odniosło obrażenia. Tej samy nocy ukraińska armia atakowała Rosję dronami. W Kraju Krasnodarskim część trafiła w cel, którym była rafineria w miejscowości Tuapse, wywołując potężny pożar, a część została zestrzelona. Odłamki spadły m.in. na dom jednorodzinny – według informacji przekazanej przez rosyjskiego gubernatora regionu zginęła dwójka dzieci w wieku 14 i 5 lat.