📖 Rok temu Krytyka Polityczna opublikowała tekst Jakuba Szafrańskiego Antifa. Mokry sen prawicy i pobożne życzenie lewicy
🚨 Autor pisał, że niehierarchiczna Antifa jest dziś demonizowana i wykorzystywana przez prawicę do straszenia i uzasadniania represji – co potwierdziły m.in. kolejne decyzje administracji Donalda Trumpa.
🥊 Kilka miesięcy później z propozycją polemiki do redakcji zgłosili się członkowie antyfaszystowskiego ruchu Sans Visage. Zdecydowaliśmy się na rozmowę autora z aktywistami, a efekt możecie przeczytać poniżej.
Jakub Szafrański: Muszę przyznać, że już na starcie jestem pod wrażeniem. Po pierwsze: mój tekst poruszył was na tyle, że chcecie z nim polemizować. Po drugie, chciało wam się przyjechać tutaj na rozmowę z dwóch odległych miast. To wyraz dużego zaangażowania.
Bąbel: Dla nas najważniejsze jest właśnie działanie i aktywność. Tym chcemy wyróżniać się na tle innych ruchów antysystemowych: mniej deklaracji, więcej codziennej pracy.
Skąd pochodzicie? Opowiedzcie o sobie parę słów.
Bąbel: Od pół roku działam w ruchu antyfaszystowskim, który nazywa się Sans Visage (franc. Bez Twarzy). To nowa inicjatywa, symbol, pod którym podpisują się antyfaszystowskie organizacje oraz osoby z całej Polski. Sam przyjechałem ze Szczecinka. Zależy nam na nadaniu impetu rozproszonemu środowisku wolnościowemu, to wspólny głos wielu niezależnych grup.
Tarzan: Ja przyjechałem z Łodzi. Z radykalnymi ugrupowaniami z tego miasta sympatyzuję już od 7 lat, ale do niedawnego powrotu do twardego aktywizmu skłoniło mnie właśnie Sans Visage i nowo poznane osoby, które się z nim identyfikują. Moim zdaniem jest to nowa jakość i warto o niej opowiadać, gdzie się da.
Rok temu napisałem, że tak środowiska lewicy, jak i prawicy fantazjują o Antifie, podczas gdy ruch ten jest marginalny i nie chce mieć z nimi nic wspólnego. Myliłem się?
Tarzan: I tak, i nie. Faktem jest, że media od lewa do prawa identyfikują Antifę mylnie, wyłącznie jako zagraniczną, radykalnie lewicową organizację bojówkarską. My jesteśmy Antifą z Polski. To nie jest ruch popularny i powszechny, ale to nie znaczy, że jest zjawiskiem marginalnym. Z antyfaszyzmem identyfikuje się wiele organizacji, które na co dzień zajmują się swoimi celowymi działaniami i nie są to wcale bojówkarze. Myślę od Food not Bombs, Inicjatywie Pracowniczej albo grupach antymyśliwskich i lokatorskich.

Czyli wzmożenie prawicy na temat wpływów antyfaszystów nie jest całkowitą teorią spiskową?
Prawica nie potrafi rozpoznawać zachowań faszystowskich w swoich szeregach i dlatego uważa antyfaszyzm za bezprzedmiotowy. I spoko, to rozpoznanie nie jest łatwe, bo w polskim mainstreamie nie ma jeszcze przyzwolenia na jawnie faszystowskie gesty. Nikt tu publicznie nie wychwala Mussoliniego czy Hitlera i nie heiluje jak Elon Musk na oczach milionów. Faszyzm potrafi tworzyć swoiste estetyki i komunikaty, które znajdują drogę do polityki. Oswaja napisami na murach i wlepkami na przystankach, a rozpowszechnia przez slogany i motta, takie jak coroczne, medialnie uroczyste ogłaszanie hasła Marszu Niepodległości. Nie można jednak ignorować działaczek i działaczy wolnościowych, wykonujących zadanie demistyfikacji prawackich radykałów.
To po czym rozpoznać faszystę?
Bąbel: W sferze publicznej po retoryce. Faszysta w sposób przemocowy, wyższościowy zwraca się wobec grup społecznych, które rozpoznaje jako wrażliwe i bezbronne. Dokonuje podziału na lepszych i gorszych, pożądanych i niepożądanych i zachęca do nienawiści jednych wobec drugich w oparciu o samo tylko odczucie inności. I tworzy wymówki dla stosowania fizycznej przemocy wobec mniejszości.
Ale faszyzm nie funkcjonuje tylko na forum publicznym.
W życiu codziennym skrajną prawicę rozpoznajemy po symbolice, która jest dla niej kodem, wyróżnikiem pozwalającym na identyfikację wzajemną. Zarówno jeśli chodzi o mowę nienawiści, jak i symbolikę, są one od wielu lat badane i opisywane przez organizacje takie jak Stowarzyszenie Nigdy Więcej. Sans Visage chce na nowo zebrać, zaktualizować i udostępnić możliwie szeroką bazę danych identyfikującą faszyzm.
W pewnym sensie popularyzujecie wiedzę wypracowaną przez waszych antyfaszystowskich poprzedników. I to wszystko?
Zdecydowanie nie. Szczególnie ważne jest poszerzanie tej wiedzy o najnowsze i bieżące zjawiska internetowe. To coś, czego nie znajdziesz w tradycyjnych ruchach antifowych.
Jeszcze przed nagraniem rozmawialiśmy o fladze Kekistanu, nie miałem pojęcia, że istnieje coś takiego!
Samemu trudno za tym nadążyć i dlatego nasza strona internetowa jest z założenia otwarta na zgłoszenia nowo rozpoznanych trendów i virali. Zachęcamy, żeby przesyłać nam zrzuty ekranu, zdjęcia czy filmiki z sieci społecznościowych, które budzą wątpliwości.
Tarzan: Wiedza pochodząca od szeroko pojętego środowiska antyfaszystowskiego jest bezcenna, bo chociaż pewne symbole czy sformułowania oficjalnie są zakazane przez prawo, to jest to zaledwie ułamek tego, co obserwujemy każdego dnia na ulicach, a co często jest zakamuflowanym nawoływaniem do napaści. Często wdaję się w dyskusje z prawakami podnoszącymi argument, że na przykład mieczyk Chrobrego nie jest symbolem faszystowskim, bo głoszenie faszyzmu jest zabronione, a eksponowanie mieczyka, choćby przez ONR, nie. Ale takie swastykopodobne emblematy to już nie jest największy problem.
Faszyzm stał się bardziej subtelny?
Skrajna prawica promuje się przez znaki towarowe, tworząc marki biznesowe i śmiało rozpowszechniając faszyzm, chroniąc się pod egidą wolnego rynku i rozwiązań marketingowych. Najlepszym przykładem jest tu wieloletnia batalia sądowa skierowana przeciwko firmie odzieżowej Thor Steinar. Wiele instytucji publicznych w Niemczech zabroniło noszenia ubrań tej marki na terenie swoich budynków i udało się jakoś rozpowszechnić wiedzę o szkodliwości symboli używanych do „ozdabiania” jej ciuchów, ale wciąż pozostaje ona popularnym wyborem europejskich faszystów, dostępna jest powszechnie za pośrednictwem sklepów internetowych, również w Polsce. Sprzedają nawet faszystowskie kąpielówki. W Polsce powstają firmy kopiujące estetykę i model gospodarczy powołujący się na twardzielstwo i brak poprawności politycznej.
W Polsce twardzielstwa dodawał sobie ciuchami nawet prezydent, paradując w koszulkach Red is Bad.
Tarzan: I dlatego nie można poprzestać na stwierdzeniu, że prawnie da się określić, co jest faszystowskie, a co nie. Można stworzyć definicje, ale nowe nurty i trendy muszą być identyfikowane społecznie i Sans Visage stara się dostarczyć narzędzi do takiego rozpoznania.
Może wystarczy mieć uważność na tych polityków, którzy garną się do władzy?
Tarzan: Nie, politycy, którzy garną się do władzy to tylko wierzchołek góry lodowej, która swoje fundamenty ma dużo głębiej. Pochodzę z Łodzi, gdzie środowisko kibicowskie oznacza swoje terytoria napisami na ścianach budynków. Polega to na tym, że gdy idziesz dzielnicą i widzisz, że na murach są oznaczenia Widzewa, to czujesz się bezpiecznie, kibicując tej drużynie. Niestety, działa to również na poziomie ideologicznym. Faszyści, wypisując na murach nienawistne hasła albo paradując po mieście w ubraniach opisanych symbolami wzywającymi do fizycznego atakowania migrantów, osób nieheteronormatywnych albo przeciwników politycznych czują się pewnie i zachęca ich to do promowania totalitaryzmu. Postanowiłem, że nie będę tolerował takich znaków w moim mieście i czynnie je usuwam. Wiem, że jest wiele osób, których dotyka strach przed faszystowską przemocą, a pomaga im świadomość, że ktoś się temu sprzeciwia. A żeby niszczyć faszystowskie bazgroły, muszę umieć je rozpoznać.
Ale chyba nie chodzi o to, żeby odsuwać skojarzenia z faszyzmem od konkretnej strony politycznej?
Bąbel: Faszyzm chowa się dzisiaj za plecami każdej siły politycznej na prawo od Koalicji Obywatelskiej, ale to nie znaczy, że każda prawica jest faszyzmem. Przeciętny człowiek, który chce dokonywać rozróżnień politycznych i angażować się społecznie, nie może dać się wmanewrować, ale też nie powinien czuć się zupełnie zniechęcony, bo wtedy tym bardziej narażony jest na manipulacje. To na takim rachunku żerują partie tzw. prawicowego populizmu, jak hiszpański Vox, niemiecka AfD czy polska Konfederacja. Trzeba umieć rozpoznać tych, z którymi się dyskutuje od tych, którzy pozorują debatę.
Myślałem, że oni dążą do konfrontacji, a Antifa niestety oferuje im tę sposobność.
Bąbel: Wielu lokalnych „influencerów” opowiada na swoich kanałach o tym, czego to nie zrobi lewakowi, jak jakiegoś dopadnie. Mówią, co należy zrobić, że należy bić, przepędzać, odsyłać skąd przyszli. To jest ich główna karta, gdy starają się zaimponować młodym odbiorcom. Ja ich wyszukuję i staram się spotkać w miejscach, w których bywają. Pytam wtedy na spokojnie: jestem lewakiem z Antify, co mi teraz zamierzasz zrobić?
Czyli jednak jest element konfrontacji.
Czasami dochodzi do bójek, jednak są to rzadkie sytuacje. Większość z konfrontowanych osób odchodzi, ucieka, wstydzi się, nawet odwołuje wcześniejsze deklaracje. Sprawdzenie się ze mną i tak by niczego nie wyjaśniło, nic nie zmieni to, kto kogo pobije. Ja im daję okazję do zmierzenia się z ich własną ideologią. Oni sami widzą wówczas jej fałsz i słabość.

Czy naprawdę wszyscy kapitulują?
Tarzan: Często tak, lecz nie znaczy to, że grupy faszystowskie nie są groźne. Neonaziści chodzą po miastach bandami i napadają pojedyncze osoby. W takich sytuacjach czują się silniejsi niż w pojedynkę. Biją, szydzą, a coraz częściej grożą też nożem. Zawczasu konfrontując takich osobników, spuszczamy napięcie. Pokazujemy, że nie mają co liczyć na wzbudzenie w kimś strachu, bo my sami czynnie ich szukamy. No i demaskujemy tą ich programową nienawiść, to znaczy nawet jeśli trafia się typ z nożem, to niemal nigdy nie ma on ostatecznie chęci go użyć. Po prostu żaden naziol nie traktuje tej ideologii na tyle poważnie, żeby iść za nią do więzienia na długie lata. Dobrze jednak, aby przekonał się o tym zawczasu, zanim ten nóż pojawi się w emocjach, w sytuacji, gdzie nie ma czasu się zastanowić.
Wiemy już, że istnieją radykalnie prawicowi influencerzy, łatwiej chyba jednak natknąć się na influencerów neoliberalnych. Jedną z ich ulubionych historyjek jest „teoria podkowy”, czyli twierdzenie, że radykalnym lewakom i radykalnym prawakom bliżej jest w spektrum politycznym do siebie nawzajem niż do liberalnego centrum.
Tarzan: Z pewnością liberał może być antyfaszystą. Konserwatyzm może odrzucać przemocowy totalitaryzm homogenicznych mas. Tylko że historia już nie raz i nie dwa pokazała, że gdy faszyści dochodzą do władzy, to kapitalizm odruchowo wchodzi z nim w komitywę, a socjaliści oraz anarchiści są mordowani i muszą uciekać. Również jest to doskonale widoczne w dzisiejszej rzeczywistość, gdzie partie „centrowe” oraz „lewicowe” podkradają faszystowską retorykę, wykorzystując kryzys migracyjny, do własnych celów politycznych. Jest to dla antyfaszysty ważna świadomość potencjalnych sojuszy i źródeł siły wroga.
Bąbel: Ja też wskazywałbym raczej na bliskość centrum i prawicowej ekstremy. Po pierwsze należy zapytać, kto inicjuje przemoc, kto umożliwia jej realizację, a kto się broni. Dobrym przykładem jest będąca obecnie na wznoszącej popularność boneheadów, czyli nazistowskich skinheadów. W tych rozróżnieniach jest wiele niuansów, ale w skrócie opowiem, że bonehead to taki najbardziej szablonowy naziol: wygolona głowa, czarny flek, białe bojówki i błyszczące, wysokie glany z białymi sznurowadłami.
Ideologią boneheadów jest czysta przemoc i dominacja silnych nad pokonanymi. Oni nie atakują, by przeforsować jakieś rozwiązania polityczne, tylko by dać upust agresji i zbudować siebie na czyjejś krzywdzie. Wyrazisty styl sprawia, że są obecnie bardzo popularni na TikToku. Ich treści trafiają do dzieci i młodzieży, a neoliberalny rząd nic z tym nie robi.
Właśnie, TikTok. Jak wspominaliście, wasza świadomość zagrożeń o charakterze czysto sieciowym różni was od poprzedników. Jakie znaczenie odgrywają w faszystowskiej radykalizacji media społecznościowe?
Do powstania trendu potrzeba czegoś więcej niż groźna mina. Media społecznościowe znajdują się w rękach technokratów, największych piewców i promotorów rozwiązań wolnorynkowych. Algorytmy sprzyjają więc prawicy, powołując się na obronę wolności słowa, wypaczając jedno z podstawowych praw człowieka. Od lat eksploatują także ideologię redpill. To po prostu monetyzowanie frustracji młodych mężczyzn, którzy swoje zagubienie i niepowodzenia w świecie relacji seksualnych kompensują fantazjami o przemocy. Redpillowcy skupiają się na kobietach, ale również na osobach LGBTQ+.
Na czym polega wspólny mianownik między mizoginią redpillowców a nazizmem boneheadów?
Na pragnieniu fizycznego, przemocowego podporządkowania sobie osób rozpoznawanych jako słabsze fizycznie. Młodzi mężczyźni robią nazistom zasięgi, a ci realizują wyobrażenia chłopaków o samczej dominacji. Nawet jeśli taki niespełniony chłopiec nie odnajdzie się jako piewca brutalnej przemocy, to będzie mu łatwiej z takiego pułapu zejść na rasizm czy antysemityzm.
Mimo działalności takiej jak wasza, wydarzenia ostatnich miesięcy pokazały, że świadomość internetu jako pola walki ideologicznej jest społecznie bardzo niska. Czy to po atakach w szkołach, czy po zamachu terrorystycznym w Krakowie widać było zagubienie „dorosłych”.
Wynika to z faktu, że radykalna prawica, w przeciwieństwie do ruchów antyfaszystowskich zakorzenionych jeszcze w latach 90. XX wieku, nie ignorowała wartości sieci społecznościowych. Tymczasem wydarza się właśnie ciekawa rzecz, mianowicie wracają tradycyjne subkultury. Koncerty czy giełdy punkowe, skłoty czy marsze, które opisałeś w swoim tekście, były przez ostatnie dwie dekady powodem do dumy środowisk wolnościowych, były postrzegane jako autentyczny, analogowy kontakt, poza strukturami międzynarodowych korporacji. Dziś młodzież znowu masowo poszukuje tożsamości w modzie i muzyce oraz bazujących na nich dystynkcjach i wspólnotach. Pole to jest wypełniane aktualnie często przez środowiska prawicowe, które często również przedstawiają się jako „antysystemowe”, walczące z „ideologią woke. Jest to wszystko kuszące dla zbuntowanej młodzieży. Należy walczyć z tym zjawiskiem i można to robić tylko w sieci.
Czyli antyfaszyści uczą się doceniać internet, a faszyści… na odwrót? Przechwytują przechodzenie do realu?
Faszyści charakterystycznie się ubierają, słuchają niszowej muzyki oraz pielęgnują sentymenty. Podsuwają pod nos uniformy albo marki, które nie ustępują atrakcyjnością wzorów, modnym sportowym markom. Jeśli się nad takimi trendami nie pochylisz, to łatwo przegapisz zjawiska liczące sobie dziesiątki milionów odsłon.
Na przykład?
Takich trendów jest bardzo dużo, a nowi faszyści sięgają również po false flagi, kopiując styl zachodnioeuropejskiej Antify z czasów, gdy bardzo silne były wystąpienia czarnego bloku. Popularność zyskuje casualowy styl kibicowski z lat 70. i 80. Czterdzieści lat temu wyspiarscy kibice-chuligani wpadli na pomysł, że dla wtopienia się w tłum przed policją ubierać się będą możliwie pospolicie i normikowo. Dzisiaj w poszukiwaniu ciekawych stylówek młodzi ludzie odnajdują popularne wówczas marki na Vinted i kopiują tamte stroje. Tylko że wraz ze wzorcami estetycznymi narażają się na ekspozycję, na kult przemocy i wyrazistość faszystowskiej bandyterki.
Bąbel: Do tego prawacki internet przejął trendy takie jak bodyshaming i looksmaxxing. To wszystko trzeba na bieżąco kompromitować.
Czyli jest w Antifie miejsce dla twórców internetowych?
Tarzan: Jest miejsce na działanie. Również żmudne i mało spektakularne. Mogę się pochwalić osobistym osiągnięciem?
Jeżeli nie jest to powiązane z przemocą, to tak.
Tarzan: Mi i moim kolegom udało się dzięki różnym i złożonym aktywnościom spozycjonować witrynę Sans Visage tak, by pojawiała się na pierwszej stronie wyszukiwania, gdy w Google’u wpisze się hasło: Antifa Łódź. Przeskoczyliśmy lokalną stronę ONR i pracujemy nad przeskoczeniem „Tygodnika Solidarność”, który pisze farmazony na temat antyfaszyzmu. Takie same inicjatywy podejmowane są w całym kraju, staramy się mieć pierwsze wyniki we wszystkich większych Polskich miastach. Jest to superważne i pracochłonne.

A twoje sukcesy na antyfaszystowskim froncie?
Bąbel: Między innymi piszę artykuły na stronę i angażuję się w nagrywanie filmików do tzw. editów z konfrontacji. To też trzeba umieć zrobić. One czasem wydają się naiwne, ale przysparzają nam dużo popularności i są bezcenne. Można oglądać je dla beki z młodocianych faszystów, ale żeby z takim faszystą umówić się incognito na spotkanie albo wyśledzić go na ulicy, trzeba mieć mocne nerwy. Trzeba też dobrze kierować rozmową. Nasz cel ma zawsze przedstawione warunki równorzędne. Nie jest atakowany, a ewentualna eskalacja zależy od niego samego.
A jeśli ktoś jednak nie skapituluje?
To będę się bronił. Raczej się tak nie zdarza i nie da się nawet powiedzieć, że to ja go ośmieszam czy kompromituje. Gość sam to sobie zrobił. Ja kompromituję jego idee i poglądy.
Antifa jest antyprzemocowa i nastawiona na samoobronę. Fizyczna konfrontacja to coś, do czego jesteśmy zmuszeni, a nie cel sam w sobie. Celem jest dawanie poczucia bezpieczeństwa i wspólnoty osobom, które czują, że mogą być obiektem niesprowokowanego ataku na tle tożsamościowym lub etnicznym.
Jakie są teraz dla was największe wyzwania jako ruchu? Czy po wspomnianych wydarzeniach, eskalacji przemocy w szkołach i w Krakowie, zainteresowanie waszą działalnością jest większe? Czy w ostatnich miesiącach odczuliście jakieś zmiany?
Tarzan: Pracy jest dużo. Stale redagujemy naszą stronę i staramy się, by była zapraszająca i wkluczająca dla szerokiego frontu sprzeciwu wobec rosnących trendów faszystowskich i skrajnie prawicowych. Zależy nam, żeby z antyfaszyzmem mógł identyfikować się każdy, nie tylko skrajna lewica, i żeby każdy rozumiał, o co chodzi antyfaszystom w dzisiejszych czasach. Warto też zwrócić uwagę, że nas też już jest dużo i będzie coraz więcej, bo na całym świecie obserwuje się wzmożenie polityczne Generacji Z. Nie można przespać tego momentu, oraz momentu, w którym internet należy maksymalnie nasycić treściami, które dadzą odpór faszyzującym technokratom. Jeśli chcecie działać razem z nami przeciwko faszyzmowi, zapraszamy do formularza kontaktowego na stronie.










Komentarze
Trolle, boty, ścieki zostawiamy platformom. U nas możesz wziąć udział w sensownej dyskusji. Ale najpierw zapoznaj się z jej regulaminem!