Wspieraj 
Wspieraj 
Wydawnictwo 
Obserwuj 
🔴 7 listopada 2026 roku uzbrojony mężczyzna otworzył ogień do przypadkowych osób na Rynku Głównym w Krakowie. Zginęło sześć osób, a 15 zostało rannych.
🚔 Według policji od rozpoczęcia pościgu do zatrzymania napastnika minęły zaledwie 2 minuty i 3 sekundy. Podczas interwencji rannych zostało dwóch funkcjonariuszy.
🔎 9 listopada sprawca zmarł w szpitalu. Prokuratura kontynuuje śledztwo, które ma wyjaśnić m.in. jego motywację i ewentualne powiązania z organizacjami ekstremistycznymi.
Mateusz Witczak: Jak odpowiedzialnie mówić o sprawcy? Czy w ogóle powinniśmy analizować jego życie, skoro ważną motywacją zamachowców jest często chęć zyskania sławy?
Andrzej Mroczek: W pierwszych momentach uwaga kieruje się na ofiary, natomiast przedstawienie sylwetki sprawcy jest istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa. Musimy przecież wiedzieć, jakimi motywacjami się kierował, czy działał sam i jakie są szanse eskalacji (czy np. mógł on podłożyć w jakimś miejscu ładunek wybuchowy).
To wszystko ważne informacje także dla społeczeństwa – ludzie próbują wytłumaczyć sobie, co pchnęło zamachowca do ataku. Czy były to np. zaburzenia osobowości, a może był przez kogoś inspirowany?
Jeżeli chodzi o imię i nazwisko – to decyzja prokuratury. Przypuszczam, że ujawniono je dlatego, że personalia sprawcy szybko zaczęły funkcjonować w przestrzeni publicznej, prokuratura mogła więc dojść do wniosku, że nie ma sensu utrzymywać ich w tajemnicy. Podała je do wiadomości już po wejściu policji do mieszkania i odkryciu ciał rodziców i siostry. Ponieważ najbliższa rodzina Michała O. nie żyła, nie było przesłanek, żeby ukrywać to nazwisko.
W mediach pojawia się teraz określenie „samotny wilk” – kłopotliwe semantycznie, bo sugeruje silnego, sprytnego drapieżnika, co może sprzyjać romantyzowaniu jego czynów. Profesor Brian Jenkins sugeruje, by w takich sytuacjach mówić jednak o „bezpańskim psie” (ang. stray dog).
To specjalistyczny termin, w 1995 roku ukuło go FBI, określając tak Unabombera, a więc Teda Kaczyńskiego. Przez lata był on w nieuzasadniony sposób nadużywany – również przez pseudoekspertów, nazywających w ten sposób np. oszołoma, który biegał z nożem po Polach Elizejskich, wymachując flagą tzw. Państwa Islamskiego i krzycząc: „Allahu Akbar!”.
W kontekście akademickim „samotny wilk” oznacza konkretny profil psychologiczny sprawcy – to osoba, która działa samotnie lub z niewielką pomocą. „Samotnym wilkiem” jest np. Anders Breivik, który opublikował własny manifest (inna sprawa, że wzorowany na manifeście wspomnianego Unabombera).
Nie używałbym jednak tego terminu w kontekście zamachu w Krakowie, bo w tej chwili nie wiemy nic na temat motywów sprawcy. Nie wiemy też, czy zostawił jakiś manifest.
Choć nie znamy jeszcze wyników śledztwa, w sieci trwa przypisywanie mu rozmaitych afiliacji. Minister Marcin Kierwiński dość szybko wskazał na możliwą fascynację skrajną prawicą, prezes Kaczyński odpowiedział, oskarżając szefa MSWiA o „ordynarne kłamstwo”.
Pan Kaczyński akurat wie o tej sprawie najmniej, dlatego nie powinien tak ostro oponować. Minister Kierwiński dysponował informacjami źródłowymi od prokuratury i funkcjonariuszy, którzy byli na miejscu – konferencję zorganizował przecież po ich wejściu do mieszkania w Ostrowcu. Zapewne przekazali oni przełożonemu wstępną informację np. o emblematach i flagach, które tam zastali. Zobaczymy, czy znajdzie ona potwierdzenie dowodowe. Za wcześnie, by o tym mówić.
Jak pan ocenia reakcję policji? Wiemy już, że od momentu podjęcia pościgu do ujęcia sprawcy przy ulicy Dietla upłynęły 2 minuty i 3 sekundy. Gdy jednak sieć obiegł film z akcji, przeczytałem w sieci wpis: „policjant strzelający do mordercy leżącego na plecach z podniesionymi rękoma nie tylko złamał polskie prawo, ale i dopuścił się próby morderstwa”.
Gdyby autor cytowanego przez pana komentarza miał jakiekolwiek pojęcie o sytuacji kryzysowej, to by takich bzdur nie napisał. Przypomnę, że sprawca miał przy sobie kilka sztuk broni. Kiedy został postrzelony i upadł, karabin AR-15 rzeczywiście wypadł mu z rąk, ale w każdej chwili mógł sięgnąć po pistolet. Policjant oddał kilka strzałów, by wyeliminować zagrożenie.
Prokuratura wszczęła śledztwo, kwalifikując atak jako czyn o charakterze terrorystycznym. W świetle ustawy o działaniach antyterrorystycznych procedura opisana przez autora tego niemądrego wpisu nie ma zastosowania. Policjant mógł użyć broni palnej przeciwko osobie dokonującej zamachu, nawet jeśli skutkiem miałaby być jej śmierć lub bezpośrednie zagrożenie życia i zdrowia.
Reakcję policji oceniam wzorowo, zwłaszcza że sprawca przemieszczał się bardzo szybko. Warto podkreślić, że funkcjonariusze nie strzelali do samochodu w trakcie pościgu – skutki mogłyby być tragiczne, mogliby np. zranić przechodniów.
Wspieraj nas
Płatność odnawialna. W każdym momencie możesz zrezygnować z płatności.
Z raportów FBI wiemy jednak, że zachodni terroryzm uległ w ostatnich latach przeobrażeniom. Sprawcy coraz rzadziej przyjmują konkretną ideologię czy wstępują do organizacji terrorystycznej, szybciej też się radykalizują.
Jakiś czas temu FBI ukuło termin „nihilistycznego terroryzmu” – takiego, który nie odnosi się wprost do żadnej ideologii.
Były dyrektor agencji mówił z kolei o „ekstremizmie baru sałatkowego” – przemieszaniu elementów różnych ideologii.
Jeżeli prokuratura nie stwierdzi, że do czynu pchnęła sprawcę konkretna ideologia – mamy do czynienia właśnie z „terroryzmem nihilistycznym”. W takim wypadku sprawca działa po to, by siać zniszczenie, chcąc naruszyć istniejący porządek społeczny czy prawny. On po prostu napawa się przemocą, sprawia mu ona satysfakcję. Na tę chwilę nie możemy jednak wykluczyć niczego.
Natomiast nie lubię za często odwoływać się do Amerykanów, bo to zupełnie inne społeczeństwo i zupełnie inne warunki kulturowe.
Pomówmy zatem o najnowszej edycji Raportu o sytuacji i tendencjach w zakresie terroryzmu w Unii Europejskiej Europolu. Dowiadujemy się z niej, że coraz częściej sprawcami ataków są osoby młode – w ubiegłym roku jeden z zatrzymanych miał zaledwie 12 lat! Dlaczego właśnie młodzież jest szczególnie podatna na radykalizację?
Szwedzi i Niemcy wskazują, że młode osoby często są wykorzystywane przez zorganizowane grupy przestępcze, ponieważ pragną przynależności do grupy i nie mają jeszcze wyrobionego poglądu na „dobro” czy „zło”. Dlatego tak ważne jest, by dzieci miały w domach autorytety oraz by czuły się one otoczone akceptacją. W przeciwnym razie zaczną ich szukać w sieci, być może trafiając na zamknięte grupy, gdzie ludzie podający się za ich rówieśników (na ogół jednak znacznie starsi) mogą je łatwo ukierunkować.
To także kwestia czynników biologicznych: u młodych osób dopiero rozwijają się kora przedczołowa (odpowiedzialna za kontrolę impulsów) czy ciało migdałowate (uczestniczące w przetwarzaniu emocji i strachu). Tak naprawdę nasz mózg staje się w pełni ukształtowany mniej więcej w okolicach 26 roku życia.
Niedawno prezydent Nawrocki zaapelował o publiczną dyskusję na temat dostępu do broni w Polsce. Jak mówi: „Sama broń nie daje bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo daje dopiero wyszkolony i odpowiedzialny człowiek, który tej broni używa”. Czy lepiej uzbrojony naród faktycznie byłby bezpieczniejszy?
Ale w jaki sposób? Przecież gdyby w Krakowie więcej osób miało broń, mogłoby dojść do masakry, nawet nie chcę myśleć, co by się wydarzyło, gdyby ktoś zaczął strzelać do samochodu sprawcy.
W Polsce mamy kilka kategorii broni, np. broń strzelecką (którą, uzyskawszy pozwolenie, przy sobie nosić) czy broń do celów kolekcjonerskich – co pięknie brzmi, mówimy o normalnych jednostkach broni. Glocka pozyskanego „do celów kolekcjonerskich” można trzymać w domu, by sobie na niego patrzeć, ale i tak da się przecież z niego wypalić.
Bardzo mnie śmieszą pojawiające się co jakiś czas opinie, zgodnie z którymi taka broń „pomoże nam obronić rodzinę w razie napaści zbrojnej”. Ich autorzy zapominają o jednej kwestii: w momencie ogłoszenia stanu wojennego broń, która jest w depozytach cywilnych, trzeba zdeponować w ciągu 48 godzin w jednostkach policji.
Jak po zamachu w Krakowie powinno zareagować państwo? I w jakim stanie jest nasza edukacja antyterrorystyczna?
Centrum Badań nad Terroryzmem Uniwersytetu Civitas założyliśmy w 2005 roku, był to pierwszy w Polsce taki ośrodek badawczy. Od tego czasu publikowaliśmy poradniki, książki i opracowania, w których pisaliśmy, jak należy się zachowywać w takich sytuacjach, jak teraz. Absolutnymi podstawami są edukacja i profilaktyka – mamy gotowe programy, dobrane do konkretnych grup wiekowych, które teraz trzeba wdrożyć w system edukacji.
Jestem byłym policjantem, patrzę więc na sprawę z perspektywy zagrożeń asymetrycznych – takich z jakimi spotkaliśmy się w Krakowie. Na ten moment pojęcie o nich jest w szkołach niemalże zerowe. Jeżeli już jakaś placówka zamawia „szkolenie”, to przychodzi na nie kilku chłopaków, którzy zapamiętują głównie, że prowadzący krzyczał: „Na ziemię!”, „Gleba! Gleba! Gleba!”. To nie jest edukacja. To pokazówka. Wiedzę o tym, jak reagować na zagrożenia asymetryczne, musimy włączyć nie tylko w programy nauczania, ale również do zakładów pracy czy instytucji.
Co się tyczy przygotowania państwa, na pewno nie pomaga nam fakt, że środków z programu SAFE nie możemy wykorzystać [w związku z wetem prezydenta – przyp. red.] na policję. Moim zdaniem konieczna jest także reforma ustawowa, bo ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej nie mówi o zagrożeniach asymetrycznych, zamiast tego kładąc nacisk na zagrożenia militarne. Mnóstwo rozmawiamy w Polsce o schronach i alarmach, niewiele zaś o bardziej przecież prawdopodobnych zagrożeniach asymetrycznych.
A później następuje – jak w Krakowie – efekt czarnego łabędzia. Wydawało nam się, że „przecież u nas nic takiego nie może się wydarzyć”. Otóż właśnie się wydarzyło. Wyciągnijmy z tego lekcję.
*
Andrzej Mroczek – ekspert ds. terroryzmu, przestępczości zorganizowanej i zarządzania kryzysowego. Zastępca dyrektora Centrum Badań nad Terroryzmem Uniwersytetu Civitas, były funkcjonariusz policji i służb specjalnych oraz pracownik MSWiA.
Komentarze
Trolle, boty, ścieki zostawiamy platformom. U nas możesz wziąć udział w sensownej dyskusji. Ale najpierw zapoznaj się z jej regulaminem!