Wspieraj 
Wspieraj 
Wydawnictwo 
Obserwuj 
Solvey Balle, O objętości czasu t.1, t.2, przeł. Sylwia Izabela Schab, Wydawnictwo Poznańskie 2026
W domu jest człowiek. Słychać, jak przemieszcza się po pokoju na piętrze. Gdy wstaje z łóżka albo schodzi do kuchni.
Słychać jak korzysta z łazienki, przygotowuje sobie kawę, słychać też jak za oknem śpiewa ptak – codziennie ten sam i dokładnie o tej samej porze. Kiedy mężczyzna, też co dzień o tej samej porze, wyjdzie z domu, jego żona będzie mogła wyjść z pokoju gościnnego, zaparzyć sobie kawę, coś zjeść z własnych zapasów. Potem posprzątać tak, żeby nie zostawić żadnych śladów. Od jak dawna tak żyje – we własnym domu, w pokoju gościnnym, nie spotykając się z własnym mężem? Tygodnie, miesiące? I jak to możliwe, że on nie dostrzega jej obecności?
Dla Tary Selter wszystko zaczęło się dzień wcześniej, kiedy wyjechała 17 listopada z niewielkiego miasta na południu Francji, aby kupić kilka starych książek dla antykwariatu, który prowadzą wraz z mężem. 18 listopada spędza w Bordeaux. Następnego dnia, powinien to być 19 listopada, budzi się w hotelu, schodzi na śniadanie i bierze gazetę. Data pokazuje 18 listopada. Mężczyzna przy sąsiednim stoliku wygląda tak jak poprzedniego dnia i w tym samym momencie upuszcza serwetkę – tak jak wczoraj. Tylko że nie ma już wczoraj, jest tylko dzisiaj – 18 listopada, w którym utknęła. Jeszcze raz chodzi po swoich śladach, powtarza wczorajsze zachowania, liczy, że obudzi się następnego dnia.
W pierwszym tomie powieści Tara przechodzi wszystkie typowe etapy reakcji psychologicznej, kiedy trzeba zaakceptować to, co nieuniknione. Najpierw niedowierzanie i gniew. To niemożliwe! Wydaje mi się. Zachorowałam? Jutro wszystko wróci do normy. Potem etap spierania się z losem i próby znalezienia rozwiązania. Tara wraca do domu, gdzie wita ją maż, zdziwiony jej wcześniejszym powrotem. Wyjaśnia mu, co się wydarzyło, przekonuje, że to prawda i zaczynają szukać rozwiązań, próbują zrozumieć, co się wydarzyło, poznać reguły pętli czasowej, w której żyje Tara. Czy to ona wypadła z normalnego przebiegu czasu, czy to świat stanął w miejscu? Jednak co rano musi od nowa tłumaczyć mężowi, co się dzieje, przedstawiać mu wnioski z poprzedniego dnia, które tylko ona pamięta, i znowu razem będą głowić się nad rozwiązaniem. Może z nim spędzać tak dzień po dniu w relacji, która się nie rozwija, dosłownie nie ma przyszłości. Coraz wyraźniej widać, że to do niczego nie prowadzi. Nie ma wytłumaczenia, nie ma jasnych reguł.
Teraz pora na depresję. Tara przeprowadza się do pokoju gościnnego i znając co do sekundy rozkład dnia męża, żyje obok niego. Obserwuje wszystkie detale otaczającego ją małego świata pokoju, ogródka. Popada w odrętwienie, rejestruje wszystkie swoje stany psychiczne. I wreszcie musi zaakceptować sytuację, w której się znalazła, ruszyć dalej. Najpierw wyprowadza się z domu i znajduje puste mieszkanie, skoro jest puste dziś, będzie puste zawsze w jej świecie. A później – o tym opowiada tom 2 – rusza w podróż po Europie w poszukiwaniu pór roku, od zimy w Norwegii do lata w Hiszpanii. Pojawiają się też wydarzenia zapowiadające, że kolejne tomy mają nam coś jeszcze do zaoferowania. Bo będzie to septologia.
Urodzona w 1962 roku Balle jest duńską pisarka i wydawczynią. Pisze niewiele, ale jej zbiór opowiadań opublikowany w 1993 roku okazał się nie tylko sukcesem artystycznym, ale też komercyjnym. Zamieszkała na niewielkiej wyspie i założyła małe wydawnictwo, w którym wydaje kolejne tomy dzieła, nad którym od lat pracuje, cyklu O objętości czasu. Pierwszy tom ukazał się w 2020 roku, ostatniego jeszcze nie ma. W 2022 została uhonorowana – za pierwsze trzy tomy – Nagrodą Literacką Rady Nordyckiej, najważniejszym wyróżnieniem w Skandynawii.
Nie jest nowym Knausgardem, nie opowiada o sobie, chociaż obraca się w znanym sobie kręgu doświadczeń – bohaterka jest kulturalną kobietą z klasy średniej i porusza się, przynajmniej jak dotąd, tylko po Europie Zachodniej, autorka przez dłuższy czas mieszkała we Francji. Jej septologia nie jest też podobna, na szczęście, do septologii noblisty, nie ma w niej Pana Boga, katolicyzmu i alkoholizmu. Nie jest to też science fiction i choć Balle stara się budować spójny świat przedstawiony, to możemy przyłapać ją na niekonsekwencjach. Ale w końcu to tylko scenografia, szybko orientujemy się, że nie o zagadkę czasu i przestrzeni tu chodzi, tylko o czas subiektywny, doświadczany przez bohaterkę jakby to było ograniczone naczynie.
Nie ma tu dramatycznych wydarzeń ani dramatycznych emocji, język jest chłodny, a akcja toczy się powoli i w filozoficznym nastroju, z rzutem okiem wstecz na historię, jednak bez erudycyjnych popisów. Wnikliwa i drobiazgowa obserwacja, bo do wykorzystania ma przecież tylko jeden dzień. Ale to nie znaczy, że nie ciekawi mnie, co będzie dalej, jakie jeszcze doświadczenia przygotowała autorka dla Tary? Jak będą wyglądały jej kolejne próby znalezienia szczeliny w naczyniu czasu, w którym została uwięziona?
Trzeci tom w polskim tłumaczeniu ukaże się na początku stycznia 2027 roku. I już się cieszę na ten noworoczny prezent. Musiałam powstrzymywać się przed pokusą sprawdzenia, o czym są kolejne tomy, choć dziś można to tak łatwo zrobić.
Wspieraj nas
Płatność odnawialna. W każdym momencie możesz zrezygnować z płatności.
Etgar Keret, Autokorekta, przeł. Agnieszka Maciejowska, Agora 2026
Patrząc wstecz, myślę, że nie powinienem krzyczeć na Nie-Debbie. Sama Debbie zawsze mówiła, że krzyk niczego nie rozwiązuje. A co może zrobić człowiek, jeśli tydzień po pełnym łez rozstaniu na lotnisku ze swoją dziewczyną, która leciała do Australii na studia doktoranckie, natyka się na nią jak gdyby nigdy nic w Starbucksie na East Village?
Nie-Debbie przybyła ze świata równoległego, który różni się od naszego tylko jednym szczegółem. Bierze udział w teleturnieju, którego uczestnicy – zwycięzca dostanie milion dolarów, przegrani na zawsze muszą pozostać w innym świecie – mają odkryć ten szczegół. I odkryła, nasz świat jest światem bez Boga. A my musimy z tym żyć. I nie musimy zaraz ateistycznie się unosić – wiadomo, że Boga nie ma, więc w czym problem? Powiedzmy więc, że musimy żyć w świecie, w którym brakuje sprawiedliwości, miłości i współczucia.
Przepraszam, że zdradziłam puentę, ale między początkiem i puentą jeszcze coś jest i to tylko jedno z 35 opowiadań tego tomu. Krótkich, często absurdalnych, doprawionych czarnym humorem, ale też ciepłych, patrzących na bohaterów z pobłażliwą sympatią. Pojawia się w nich też częstokroć motyw AI albo cyfrowych symulacji. Zdradzę wam jeszcze ostatnie zdanie ostatniego opowiadania: „Mrok na zewnątrz stale się pogłębiał”. To najsmutniejszy tom opowiadań Kereta, jaki znam.
W Izraelu Autokorekta ukazała się w 2024 roku i może zastanawiacie się, czy są w niej jakieś aluzje do sytuacji politycznej w Izraelu? Jest opowiadanie o religijnym żydzie, który modli się o powrót porwanych mieszkańców swojej wspólnoty, jest też (wyjątkowo realistyczne) o tym, jak chłopcy, kiedy pies jednego z nich zostaje przejechany przez Araba, postanawiają w akcie zemsty polać benzyną i podpalić arabskiego psa. Ale nie to jest w tym wszystkim najważniejsze. Motywem przewodnim książki, nie tylko w tytułowej Autokorekcie, jest ponawianie prób zrobienia czegoś lepiej lub przynajmniej inaczej niż poprzednim razem. Przeważnie nie kończy się to dobrze, kolejne próby prowadzą do kolejnych niezbyt szczęśliwych rezultatów.
Możemy czytać to na dwa sposoby. Jest źle i co byśmy nie zrobili, będzie źle, albo, mimo że jest źle, wciąż trzeba się starać, żeby było lepiej, nawet jeśli wciąż nam się to nie udaje.
Komentarze
Trolle, boty, ścieki zostawiamy platformom. U nas możesz wziąć udział w sensownej dyskusji. Ale najpierw zapoznaj się z jej regulaminem!