Wspieraj 
Wspieraj 
Wydawnictwo 
Obserwuj 
Tekst został wyróżniony w konkursie Na obrzeżach. Jak zmienia się Twoja Polska lokalna?, inspirowanym książką Andrzeja Andrysiaka i Janusza Kucharskiego.
**
Młodemu pokoleniu Gdańszczan Złota Karczma kojarzy się z jedyną w aglomeracji trójmiejskiej Ikeą znajdującą się na pobliskim parku handlowym. Starsi mieszkańcy znają to miejsce jako osiedle wybudowane dla milicjantów służących w Zmilitaryzowanych Oddziałach Milicji Obywatelskiej. Zamieszkiwali je również pracownicy służby zdrowia z rodzinami, głównie pielęgniarki.
Od tamtej pory w okolicy wybudowano tu nowe bloki mieszkaniowe, supermarket, czy wspomniany plac handlowy; na terenie osiedla organizuje się wydarzenia mające na celu aktywizację życia lokalnego. Jedną z najprężniej działających inicjatyw jest organizowany w ramach Budżetu Obywatelskiego projekt „Aktywna Matarnia”, który ma integrować trzy największe osiedla dzielnicy, a także poprawiać komfort życia i bezpieczeństwo, chociażby poprzez budowę nowych chodników, schodków czy miejsc rekreacyjnych.
Mimo że według administracyjnego podziału Złota Karczma stanowi część gdańskiej dzielnicy Matarnia (dawnej wsi, przyłączonej do miasta razem z wsiami Klukowo czy Firoga), „Złotokarczmianie” oddzielają swoją tożsamość od reszty dzielnicy grubą kreską, czy raczej „mostem”, jak się tutaj nazywa wybudowany nad obwodnicą wiadukt. Na lokalnej grupie na Facebooku ożywioną dyskusję budzi każdy post dotyczący nazwy zamieszkiwanego przez nich terenu czy działalności Rady Dzielnicy, która jakoby składa się z samych mieszkańców „prawdziwej” Matarni i celowo pomija kwestie ważne dla mieszkańców osiedla. Największe emocje budzi jednak zuchwałość „Przyjezdnych” w nazywaniu „Złotej” Matarnią.
„Przyjezdni” to nacechowane dość ambiwalentnym stosunkiem określenie mieszkańców kilku nowych bloków kontrastujących z pozomowskimi budynkami z wielkiej płyty. Wybudowane po 2010 roku mieszkania kupili zwykle młodzi ludzie. Przyciągnęły ich atrakcyjne ze względu na lokalizację ceny, szkoła, przychodnia zdrowia, plac handlowy i wjazd na obwodnicę, ale także Trójmiejski Park Krajobrazowy, z którym graniczy osiedle . Z perspektywy Przyjezdnych Złota Karczma wydaje się swoistym 15-minutowym miastem, przedmieściem Gdańska tylko w umiarkowanym stopniu skażonym (kilka lat temu) patodeweloperką. Gdy jednak Przyjezdni wychodzą poza ogrodzone patio dwóch nowoczesnych kompleksów budynków, zderzają się z rzeczywistością znacznie odbiegającą od wielkomiejskiego spojrzenia na świat.
Rodowici Złotokarczmianie, często z trudnymi wspomnieniami służby ich krewnych (a czasem i własnej) w ZOMO, sięgają po alkohol; pije się tu więcej niż w innych częściach miasta. Centrum życia lokalnego stanowi sklep spożywczy, stosunkowo niedawno przekształcony w Żabkę. Wcześniej należał do innej franczyzy lub był po prostu monopolowym, była tam ustawiona pod sklepem ławka zajmowana przez stałe grono klientów.
Obecnie najpopularniejszym miejscem zebrań Złotokarczmian są tereny wokół klatek schodowych, gdyż ze względu na brak balkonów w starszych blokach palacze zmuszeni są do wychodzenia na dwór. O dowolnej porze dnia można zauważyć pod co najmniej kilkoma klatkami wianuszek osób zawzięcie dyskutujących o bieżących wydarzeniach w okolicy.
U Przyjezdnych ten obraz budzi co najmniej konsternację. Po pierwsze, układ klatek schodowych w nowych blokach sprawia, że napotkanie sąsiada z piętra innego niż swoje własne lub parter należy do rzadkości (i to mimo, że w jednym bloku znajduje się około 40 mieszkań). Po drugie, jawne spożywanie alkoholu w miejscu publicznym, często w towarzystwie dzieci jest już (na całe szczęście) coraz mniej akceptowalne społecznie. Niektórzy próbują – w dobrej wierze lub ze złośliwości – zwracać uwagę na takie zachowanie, zwykle z wątpliwym skutkiem.
Gdy byłam raz świadkiem takiej sytuacji, przypomniał mi się polski serial Ranczo, w którym amerykańska repatriantka przyjeżdża do polskiej wsi i z towarzyszącym jej kompleksem zbawcy próbuje zmieniać lokalną rzeczywistość ku mieszanej reakcji mieszkańców. Serial, którego akcja zaczyna się kilka lat po wejściu Polski do Unii Europejskiej, osiągnął status kultowego głównie dzięki ukazanym kontrastom między polską wsią a zachodnim podejściem.
!["Odwagi! [o zaangażowaniu młodych]" Dominika Lasota](https://krytykapolityczna.pl/wp-content/uploads/2026/04/odwagi-plomienie-okladka.jpg)
![Piotr Wójcik "Trumponomika [o ekonomii Donalda Trumpa]"](https://krytykapolityczna.pl/wp-content/uploads/2022/12/plomienie_trumponomika-okladka.jpg)
Dla młodych ludzi, którzy ogromną część swojego życia spędzili bliżej centrum Gdańska, Matarnia zwykle jest przystankiem, młodzieńczym etapem w życiu, pierwszym „M””, które opuszczą, gdy dwupokojowe apartamenty w nowych blokach staną się po założeniu rodziny zbyt ciasne. Mieszkanie przejmą po nich studenci lub wynajmą je lokalsi, których standardy (i przede wszystkim zasoby finansowe) są dużo niższe. To samo mieszkanie, które dla trzyosobowej rodziny Przyjezdnych było niewystarczające, dla pięcioosobowej rodziny lokalsów będzie luksusem.
Dzięki lokalizacji i całkiem dobrze działającej tu komunikacji miejskiej cała dzielnica Matarnia nie jest odcięta od centrum miasta w takim samym stopniu jak wieś, natomiast przez dekady funkcjonowała raczej jako samodzielny obszar niż jako część gdańskiej aglomeracji. Prawie wszyscy „starzy” mieszkańcy znają się od dekad, znają historię, sytuację finansową czy poglądy polityczne sąsiadów – a te ostatnie często budzą między mieszkańcami antagonizmy i powodują tworzenie się kół dyskusyjnych pod klatkami schodowymi. Większość lokalsów pracuje na sąsiednim placu handlowym, pobliskim gdańskim lotnisku czy w niedalekich magazynach na obrzeżach miasta lub w tych okolicach szuka pracy. Sama też zatrudniłam się w złotokarczmiańskiej Żabce.
„Ja nie wiem, jak pani może tam z tymi snobami mieszkać” – słyszę od stałego klienta reakcję na wiadomość, że wynajmuję mieszkanie w jednym z nowszych bloków. Wzruszam ramionami, przypominając sobie, jak godzinę wcześniej jeden z Przyjezdnych pytał: „jak pani wytrzymuje z tymi wścibskimi pijakami?”. Wtedy po raz pierwszy zdaję sobie sprawę z toczącego się cichego konfliktu między lokalsami a Przyjezdnymi, który dużo większe emocje budzi oczywiście u tych pierwszych. Ich społeczność, którą przez lata tworzyli, właśnie ginie pod naporem zupełnie im obcego wielkomiejskiego indywidualizmu.
Dowodem na to niech będzie choćby niedawna sytuacja z najnowszego budynku mieszkalnego, położonego się między lokalną podstawówką a jednym ze starszych bloków. W oddanym do użytku niespełna dwa lata temu apartamentowcu mieści się siłownia, przeznaczona oczywiście wyłącznie dla mieszkańców budynku. Odkąd jednak wyciekł kod dostępu umożliwiający wejście, do siłowni zaczęła uczęszczać reszta Złotokarczmian, spośród których część nie miała oporów przed spożywaniem przy ćwiczeniach alkoholu. Spotkało się to oczywiście z natychmiastową reakcją administracji budynku, która zamieniła wspólny kod dostępu do siłowni na indywidualne chipy.
Dla lokalsów naturalna jest własność kolektywna, rozmowa z napotkanym na dzielnicy przechodniem czy spontaniczne integracje na terenie całego osiedla i pobliskiego Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego, zaś fakt towarzyszenia im nisko czy wysokoprocentowych napojów nie jest w ich rozumieniu czymś obiektywnie złym. To nie tylko odziedziczone po rodzicach nawyki, ale także jeden z niewielu wyuczonych sposobów konsumowania czasu wolnego. W miejscu, dodajmy, które teoretycznie jest częścią dużego miasta, a w praktyce od wielu lat jest od niego komunikacyjnie, a więc i kulturowo odcięte.
Dla Przyjezdnych przygodne próby nawiązania rozmowy przez obce dla nich osoby, często pod mniejszym lub większym wpływem alkoholu, podobnie jak komentarze na temat trybu życia innych ludzi, są odrażające, a zloty pod klatkami schodowymi czy na ławkach są przejawem demoralizacji, nie formą spędzania wolnego czasu. Na małej powierzchni wytworzył się więc dwie równolegle istniejące społeczności o różnych zapleczach kulturowych, które dopiero wchodzą na drogę do koegzystencji.
W stosunkowo jednolitym, zuniformizowanym polskim społeczeństwie Złota Karczma jest jaskrawym, niemal groteskowym przykładem mieszania się różnych środowisk klasowych i związanych z nimi utartych schematów kulturowych. Wraz z postępującą urbanizacją terenów podmiejskich oddalone od wielkomiejskiego centrum osiedla stają się „sypialnią” całej aglomeracji. Takie mieszanie się społeczności z różnym zapleczem kulturowo-ekonomicznym wywiera ogromny wpływ nie tylko na administracyjne funkcjonowanie osiedla, ale przede wszystkim na codzienne życie, światopogląd i wartości mieszkańców, zarówno Przyjezdnych, jak i lokalsów.
Wspieraj nas
Płatność odnawialna. W każdym momencie możesz zrezygnować z płatności.
Komentarze
Trolle, boty, ścieki zostawiamy platformom. U nas możesz wziąć udział w sensownej dyskusji. Ale najpierw zapoznaj się z jej regulaminem!