CZĘŚĆ PIERWSZA

1995

1.

Mięśnie. Prążkowane, w kratkę, w kropki, gładkie, tatuowane, wszystkie! Wiosna jest taka gorąca, mięśnie takie widoczne. Koszule rozdęte jak ego seryjnego mordercy, ramiączka koszulek napięte jak sznur, na którym zaraz zadynda wisielec. Tak, najchętniej zawisłby na tych ramiączkach, upalny czerwiec na ulicy to koszmar. Idzie i czuje, jakby za moment miał zostać powieszony. Podobno wtedy najbardziej chce się żyć. A żyć to dotykać tych mięśni, palcami, nosem, wargami, językiem. Nie może wystawić palców ani tym bardziej języka. Spoci się tylko, choć sam już nie wie, od duchoty, czy od widoku koszuli rozdętej jak ego seryjnego mor…

Koszula jest jasnozielona, karuzela skojarzeń kręci obrazami. Wiosenna bujność traw, Warren Beatty i Natalie Wood, tacy młodzi, stary film, erotyczna elektryczność. Rzuciłby się w te trawy jak oni i tarzał, tarzał, aż do zaburzeń błędnika. Morderca ma twarz niewiniątka. Rzeź niewiniątek? Na płótnie Breugla przecież leży śnieg! Gdyby była zima, morderca o twarzy niewiniątka miałby na sobie grubą kurtkę, wtedy każdy wygląda na mięśniaka i łatwo się pomylić. Damian jednak nie pomyliłby się, nawet zimą od razu dostrzega cielesną potęgę, zaszytą i przestębnowaną, czekającą na wiosnę gorącą jak tegoroczna, by znów go olśnić, znów onieśmielić. Rozdęta Koszula kieruje się do metra. Już wchodzi na ruchome schody. Damian za nią, choć powinien iść gdzie indziej. Gdybyśmy czasem nie szli w przeciwną stronę… Ale idziemy, idziemy, skręcamy nagle, nie wiedząc dlaczego, robimy coś, co nijak się nie tłumaczy. I właśnie to coś ostatecznie wyjaśnia nam, po co żyjemy.

Jakim cudem między nimi staje na schodach ta starsza kobieta? Spadła z nieba jak anioł w Niebie nad Berlinem? Karuzela skojarzeń potrafi zakpić z największych mądrali. To niemożliwe, anioły u Wendersa są niewidoczne dla ludzi, a starszą kobietę widać doskonale, zasłania Rozdętą Koszulę. Zamiast zieleni smętne romby żakietu, szare na czarnym. Anioł nie rozkraczyłby się na ruchomych schodach, zwyczajnie by uleciał, zaś starsza kobieta traci równowagę i nie ulatuje. Nogi, głowa, torebka, ratunku! Okrzyk z opadającej na Damiana głowy zatyka mu ucho, nogi wypychają Zieloną Koszulę wprost na trotuar. Torebka, niewypychana, sama zjeżdża ze schodów, otwierając się groźnie jak paszcza jakiejś żarłocznej ryby.

– Trzymaj! – krzyczy Koszula do Damiana, podnosząc nogi kobiety. Tak, do Damiana!

– Trzymam! – to Damian do Koszuli, pilnując, by głowa nie grzmotnęła o posadzkę. Tak, interakcja!

– Dziękuję, bardzo panom dziękuję – stoi już o własnych siłach. – Tak bardzo chciałam zobaczyć, jak wygląda to nasze nowe metro. Wiecie, że czterdzieści lat temu Stalin dał Bierutowi do wyboru metro albo pałac kultury i ten osioł wybrał pałac?

Karuzela Damiana przyspiesza: Stalin, mundur, wąsy, Gułag, samobójstwo żony. Bierut, Człowiek z marmuru, Mateusz Birkut, Radziwiłowicz, Janda, ten redaktor w telewizji, chowający się przed nią do kibla… Jaką rybę przypomina otwarta torebka, wciąż leżąca na posadzce? Młodą piranię? Sprawdzić, czy piranie są czarne. Po chwili nie ma już ani torebki, ani kobiety, jakby jednak uleciała. Jest za to Zielona Koszula, są mięśnie, prążkowane, w kratkę, w kropki, gładkie, tatuowane, wszystkie. I twarz, ani mordercy, ani niewiniątka, regularna, męska, bez szczególnych znaków. I znów się do niego odzywa.

– Niezła robota, tylko powinieneś chwycić ją za ramiona, nie za kręgosłup… Sorry, że tak cię pouczam, ale ta wiedza może ci się przydać, jestem ratownikiem medycznym.

– Racja – bąka Damian. – Dzięki.

A na karuzeli kręcą się już bohaterowie Baywatch, w końcu ratownicy! Zatem plaża, piasek, lazur morza, chłopak w ratowniczej budce, topielec, zaginione dziecko, kradzież, zabójstwo… Matka i siostra oglądają to w każdą niedzielę. Zielona Koszula przechodzi przez bramkę metra. Jeśli Damian nie zrobi tego samego, popełni zabójstwo, a nawet samobójstwo. W ostatniej chwili wbiega na peron, wciskając się tymi samymi drzwiami. W środku plaża, piasek, lazur morza. Czy wypada usiąść obok, skoro niemal cały wagonik jest pusty? Wypada, nie wypada, rozdęty rękaw sam wskazuje mu to jedno jedyne miejsce: lazur w ratowniczej budce, obok. Następna stacja: Pole Mokotowskie.

– Całkiem ładne to metro – Koszula odzywa się niemal od razu. – Tylko jeszcze krótkie… Też przyszedłem je obejrzeć, jak ta babka. A właściwie przyjechałem. Z Białegostoku.

– Żeby obejrzeć metro?

Uśmiech. Bezbronny entuzjazm pasjonata.

– No, żeby się przejechać, pooglądać stacje. To moje trzecie, widziałem już w Pradze i w Moskwie!

Zaskoczony Damian nie zliczyłby tych mięśniaków, za którymi od czasu do czasu wędruje. Z Karuzeli spadają Schwarzeneggery i Van Dammy, z pewnością więcej niż trzech. Wiosna, lato, ciepła jesień, ramiączka napięte jak sznur, na którym zaraz zadynda wisielec. „Zdarza mi się w istocie, jak kalifowi przebiegającemu Bagdad w postaci prostego kupca, iść za jakąś interesująca osóbką, której sylwetka mnie zaciekawi”, wyznawał baron Charlus. Damian zna siedem tomów Prousta na wylot.

– Bez szału, choć nowocześnie – Koszula ocenia przez szybę wygląd peronu.

Następna stacja: Racławicka. Damian też ocenia, ale sytuację. Jeśli natychmiast się nie odezwie, to po co to wszystko? Baron Charlus, by nawiązać rozmowę z pewną „sylwetką”, przejechał raz z paryskiego Dworca Orleańskiego do samego Orleanu. Damian nie ma jednak odwagi barona. Dotychczas łaził za szerokimi plecami jak bezpański pies za torbą pełną mięsa. Nikogo nie zaczepił i nikt go nie zagadał. Nikt się nie obejrzał, nie uniósł rozdętej koszuli, nie uchylił tiszerta, nie dał do zrozumienia: no chodź, podejdź, wyciągnij palec, wystaw język, powieś się z rozkoszy na moim ramiączku… I całe szczęście! Z nikim też nie podnosił starszej kobiety na ruchomych schodach. Zatem musi szybko się odezwać, bo inaczej po co to wszystko? Okoliczności sprzyjają jak nigdy. Następna stacja…

– W Moskwie metro jest niesamowite. Stacje w centrum są jak pałace – rozkręca się nieznajomy. – W Pradze jest piękne, lecz zwyczajniejsze.

– Ciekawe, kiedy dojedzie na nasza Pragę – odzywa się, wreszcie znajdując powiązanie, choć to kompletnie nieciekawe.

– Chyba za trzy lata otworzą główną stację w śródmieściu, w dziewięćdziesiątym ósmym. Pragi nie ma na razie nawet w planach! A wiesz, że po raz pierwszy metro chcieli budować w 1925 roku? Miało się nazywać Kolejka Podziemna „Metropolitan”.

Faktycznie pasjonat. A podróże kształcą. Następna stacja… Przez to, że siedzi obok, Damian nie widzi jego twarzy i nie może napawać się sylwetką. Lepiej było usiąść w kącie naprzeciwko. Przecież nie szuka znajomości, jeszcze tego by brakowało! Zatem siedzi, nie widzi, znowu milczy. A jednak nie wysiada. Następna stacja… Ursynów. Stokłosy. Imielin. Wszystkie wydają mu się identyczne. Dopiero Natolin jakiś wyrazistszy, bo nagle słyszy:

– Moja dziewczyna śmieje się, że ja to bym mógł mieszkać na jakimś peronie albo w wagoniku metra!

Jego dziewczyna. Cóż w tym dziwnego? Czego się spodziewał? Na Kabatach, przy pożegnaniu, stacja końcowa prosimy o opuszczenie wagonu, następuje przywitanie.

– Tak w ogóle to jestem Alek.

– Damian – imadło miażdży mu rączkę.

– To… cześć!

2.

Cześć, do niezobaczenia! Alek, Aleksander. Karuzela natychmiast kręci najróżniejszymi Alkami. Aleksander Wielki, przystojniak podobno podrywający swych żołnierzy. Tak mógłby wyglądać słynny wódz… Aleksander von Humboldt, wielki dziewiętnastowieczny podróżnik i geograf, od zawsze straszący w encyklopedii. Tak nie mógłby wyglądać, rozwichrzona czupryna, majestat bokobrodów, nie… Aleksander Newski, średniowieczny ruski książę. Nie, nie: w arcydziele Eisensteina Newski nosi fircykowatą, niemęską tunikę i jeszcze moment, a zatańczy kazaczoka… Damian wynurza się na powierzchnię. Coś musi ze sobą zrobić, nim Alek obejrzy peron i wsiądzie do powrotnego pociągu. Nigdy nie był na Kabatach. Kosmiczne osiedle budowane w środku lasu. Tu mógłby wylądować Méliès z pierwszego filmu science-fiction, lecący w roku 1905 swym absurdalnym cygarem na Księżyc. Przysiada na stosie betonowych płyt, czyichś przyszłych ścian. Przez budowę przechodzi półnagi robotnik, szerokoplecy, niech go szlag, upalny czerwiec to koszmar. Nigdzie za nim nie pójdzie, limit na dziś wyczerpany. Zresztą, bez szans na szpiegowanie – nie ma tu labiryntu ulic, nie ma tu jeszcze prawie żadnych ulic. Robotnik majestatycznie odpływa z horyzontu, nie wiedząc, że właśnie jest wspaniałym, podziwianym statkiem.

„Typ leptosomatyczny”, zakreśliła higienistka w jego kwestionariuszu zdrowia studenta. Znaczy drobny, chudokościsty. Damian nigdy nie będzie miał szerokich pleców, bez względu na to, jak by je wyćwiczył. Ani mocnych nadgarstków. Ani takich mięśni, w jakie wciskają się ramiączka koszulek, napięte jak sznur dla dobrowolnego wiselca. Jego koszula nigdy nie będzie rozdęta. Leptosomatyk, kurde! Nie pyknik, facet-statek i nie atletyk z silnie rozwiniętym kośćcem mięśni, jak tłumaczy Kretschmer w słynnej teorii konstytucjonalnej. Leptosomatyk, astenik, drobinka, kurde! I tę drobinkę od zawsze ciągnie do czegoś większego. Jak opiłki żelaza do kawałka magnesu, jak gazetowe paprochy do ebonitowej laseczki, co z upodobaniem demonstrowała na fizyce nauczycielka w kształcie grzyba, typ pykniczny. I to, do czego ciągnie tę drobinkę, opiłek żelaza, gazetowy paproch, nie ma nic wspólnego z ogromem modelek Rubensa. I nikt o tym nie wie, choć Damian żyje już dwadzieścia trzy lata.

Alek nie zna teorii Kretschmera i nie zrobiłaby na nim wrażenia. Jedni są chudzi, inni przy ciele i o czym tu teoretyzować. Ręka jak ręka, zawsze była duża, plecy to plecy, zawsze były szerokie. Teraz jego ręka jest jeszcze większa, a plecy szersze. Wygląd jak wygląd. Zaczął chodzić na nową siłownię w Miejskim Ośrodku Sportu, bo w pracy dostali karnety. Dla rozrywki, bo krzepę, przydatną w zawodzie, po prostu ma, z krzepą się urodził. Jak ojciec, jak brat. „Moje dęby”, mawiała z dumą matka, nim zżarł ją rak. Po tej śmierci ojciec przestał być dębem, wychudł, stał się smutnym krzakiem leszczyny, a Tolek, upasiony przez ukochaną Zośkę, przypomina raczej… Jak nazywa się to drzewo, w którym chora Nel… O, więc Tolek przypomina raczej pień baobabu. Baobab. To chyba wszystko, co Alek wyniósł ze szkoły na temat literatury. Kolejki, zwłaszcza podziemne, są znacznie ciekawsze. Rozgląda się teraz po stacji. Jest szara, nijaka, lecz gdy pociąg zaczyna nerwowo terkotać, gdy już gotuje się do drogi… Dlatego jeszcze nie wsiądzie do wagonika, jeszcze ponapawa się perspektywą ruszenia z magicznego punku A. Z żadnego z następnych przystanków, choćby i wysiadł, by dokładniej je obejrzeć, pociąg nie ruszy jak z pierwszego. Tu coś się zaczyna. Ruch, pęd, przygoda, bo choć cel dokładnie po torach wytyczony, ostatecznie nie wiadomo, co wyniknie. Alek przepuszcza pięć pociągów. Pięć razy przygląda się, jak coś się zaczyna, i nie ma pojęcia, że jemu dziś też zdarzył się Początek.

Damian zaraz wróci do domu, właściwie już może wracać. Tamten na pewno pojechał. Bez koszuli, choć nawet o tym nie wie, zielona koszula została przecież Damianowi w rękach. Będzie ją sobie uchylał, kawałek po kawałku rozpalając wyobraźnię najpierw w powrotnym metrze, a potem już bez świadków, aż po kojący finał, wygodnie jak lubi, w fotelu, z okrzykiem, a nie na bezdechu w łazience. Dziś nie musi zaspokajać się szeptem, matka i siostra do jutra na działce… Poprzednim razem „został mu” czyjś chabrowy sweter, wcześniej tiszert z nadrukiem ZAWSZE MASZ WYBÓR. I tak też wyglądał jego właściciel, szafa posuwająca się jak czołg z oczywistą pewnością wyboru. Wybór Damiana to poddać się lub zginąć. Nie zginie. „Kryć się, kryć się!”, krzyczą na wojennych filmach i godnie mógłby nosić tiszert z takim nadrukiem. Zawsze ukryje, co trzeba. W okopach erudycji i dowcipu, by nikt nie miał wątpliwości, iż sobie tylko żartuje, napędzając się karuzelą skojarzeń, czyż to nie doskonała broń na wszystko? Oto zjeżdża właśnie z powrotem pod ziemię i od razu wyrasta przed nim ta mała wariatka Zazie z groteski Malle’a, która biegała po paryskim metrze. Już skacze po schodach w tę i we w tę, raz jest za nim, raz przed nim. Teraz chyba za nim, bo stuka go w wąskie, drobne, leptosomatyczne plecki, jakby do drzwi stukała, szaławiła!

– Hej, już wracasz?

Zielono mi i Wiosna – ach to ty, i Jeszcze w zielone gramy…

– Tak, miałem małą sprawę – tłumaczy się, zaskoczony.

– Warto wyjść na górę? – Alek wskazuje wielką łapą tę górę, jak gdyby była jeszcze jakaś inna.

– Nie – Damian macha leptosomatyczną rączką. – Osiedle w budowie, zaschnięte błoto, beton, Alternatywy 4.

– No, to chyba wracamy – twarz niemordercy uśmiecha się, kto by nie znał Alternatyw?

Tego Damian nie przewidział. Mógł mu powiedzieć, by sam zobaczył, co jest na górze i uciec. Czego właściwie chce? Zostać z nim czy uciec? Dopiero teraz ma odwagę dłużej spojrzeć w jego oczy. Są zielone jak nieszczęsna, rozdęta koszula i bystre. Na czym polega bystrość oczu? Może na tym, że w każdym oku są jakby jeszcze po dwa? Więc niby para, a dwie, niby spojrzenie, a dwa. Patrzą na siebie. Dwie pary oczu na dwie, dwa spojrzenia na dwa. Wsiadają, pociąg rusza. Co za przyspieszenie: na torach, w biciu serca. Damian dyskretnie zerka na wszechpotężne nadgarstki. Według Kretschmera to nadgarstki atletyka, według Damiana to Piękno w najczystszej postaci.

– Sorry, tak się rozgadałem o metrze, że nawet nie spytałem, co porabiasz w życiu – Alek jest, po prostu. Damiana nie ma, piękno onieśmiela.

– Studiuję. Kulturoznawstwo – duka i nie może się nadziwić, że kości tego nadgarstka są takie szerokie i schodzą się niemal pod kątem prostym. Można by na nim postawić szklankę jak na stole albo kryształowy kieliszek szampana. Nie, kieliszek nie, piękno na pięknie, za dużo.

– Ciekawe?

– Co?

– Kulturoznawstwo.

– Ogólnie tak, ale w tej szkole niezbyt – zdejmuje kryształowy kieliszek szampana ze stołu-nadgarstka. Co by tu jeszcze postawić?

– Metro to… też kultura. Na przykład ten musical.

Damian nic już nie stawia. Musical Metro! Szampan wylewa się z kieliszka wprost na jego terytorium.

– Okropny!

– Mnie się podobał. I tysiącom ludzi!

Obaj są zaskoczeni, a Damian wręcz zły. Natychmiast zapomina, że miał tylko przejść kilka, kilkadziesiąt, ostatecznie kilkaset metrów za Koszulą, odbyć niewinny seans szpiegowania, by mu się potem lepiej robiło, no, wiadomo co, na bezdechu w łazience albo wygodniej, w fotelu, z okrzykiem. Metro, esencja najgorszego gustu, jak wszystkie te Evity i Dzwonniki z Notre Dame! Cóż to w ogóle jest za sztuka?

– „Gwiazdo zaranna, wysłuchaj mnieee…” – nuci pod nosem Alek. – Fajne!

– Daj spokój, kicz! „Gwiazdo zaranna…” No, błagam!

– Śpiewam to często mojej dziewczynie, gdy ma o coś pretensje – chichocze niezrażony. – Dobra, miło było, ale chyba teraz wysiądę, obejrzę Wilanowską…

Nie wysiada, bo do wagonika wbija się taki tłum, jakby cała Warszawa pracowała w okolicy. Wierzbno. Racławicka. Pole Mokotowskie… Alek nadal coś mówi, co? Damian coś odpowiada, co? Nie umiałby powtórzyć tej rozmowy. W tłoku, który niemal miażdży im głowy i nogi, szeroki nadgarstek atletyka dawno opadł na jego leptosomatyczne, żabie udko i wciska się w każdą myśl.

Na szczęście zaraz dojedziemy, wysiądziemy i rozejdziemy się, każdy w swoją stronę. Szkoda, że zaraz dojedziemy, wysiądziemy i rozejdziemy się, każdy w swoją stronę. Niech już ten Alek zdejmie nadgarstek z mojego uda, facet z aktówką chyba jednak się przygląda. Kryć się! Kryć się! I co by powiedziała mama? Nie, niech nie zdejmuje. Niech rozłoży mi na nodze swą wielką atletyczną łapę i trzyma przez całą drogę, długą, niekończącą się jak trasa Orient Ekspressu. Metro Politechnika, przystanek końcowy, ale uwaga, nie dzisiaj, nie dzisiaj, niespodzianka, nie wysiadamy, następna stacja Metro Paryż, a potem Strasburg, Monachium, Wiedeń, Budapeszt, aż do samego Stambułu… Tygodnie podróży z łapą na moim udku! I niech patrzą, niech wszyscy widzą, kurde! Komplet pasażerów, oscarowa misjonarka Ingrid Bergman i hrabia Michael York, demoniczna Lauren Bacall i oczywiście sam inspektor Poirot prowadzący śledztwo w sprawie morderstwa w jednym z luksusowych przedziałów.

3.

Jakim cudem lądują w małym ogródkowym barze przy Politechnice? Takim, jakim między nimi stanęła na ruchomych schodach starsza kobieta z torebką-piranią, jeśli piranie są czarne. Cuda to cuda. Patrzą na siebie, dwie pary oczu na dwie, dwa spojrzenia na dwa. Kiedy Damian ostatnio pił piwo? W lutym, gdy siostra podstępnie ściągnęła go na domówkę do wspólnej koleżanki? Zobacz, sztywniaku, ile fajnych dziewczyn… Teraz jest czerwiec, gorąco. Zachodzące słońce wciąż gra, piwo mocniejsze. To, co nowo poznany atletyk najspokojniej bierze na masę, leptosomatyk wyciska z oczu. Po półlitrowym kuflu ma już nie dwa spojrzenia, lecz cztery. Pewnie dlatego łatwiej mu znieść dialogi o metrze, Metrze, kulturze i Kulturze. Koszula w ogóle się nie zna, gust typowo polski, radio disco polo, telewizja biesiadna. Zdaje się, że ostatnią książką, jaką miał w ręku, było W pustyni i w puszczy, bo skąd nagle brat rozmiarów baobabu? A może Alek tylko oglądał film? Koszula się nie zna, lecz jak wspaniale jest rozdęta! Na zieleni pojawiły się plamki potu. Piękno na pięknie i jakoś wcale go nie za dużo…

– Jeszcze po browarku?

Protest Damiana jest rachityczny jak jego kości. Domowniczki na działce, a na trzeźwo trudno słuchać tych bzdur. Za to Alek czuje się coraz lepiej. Rozpiera go energia. Zła energia, bo fajnie się gada, ten kolega całkiem sympatyczny, ale miał tu przyjechać z Moniką. Z nią miał pić piwko w zachodzącym słońcu. Nie musieliby od razu wracać do Białegostoku, po cichu liczył na noc w hotelu. „Nie będę latała po jakichś dworcach i tunelach!”, zakrzyknęła. Nawet się nie wściekł, zrobiło mu się przykro. Tak przykro, że już nie tłumaczył jej, że w metrze, choć dla niego takie ważne, spędzą przecież najwyżej godzinę. A zresztą, czort z tym hotelem, noc i tak by się pewnie nie udała. Monika jest taka porządna, po ślubie i amen! Nie ma takich dziewczyn. Lecz czy nie dlatego zamierza się z nią ożenić? Żal Alka przyrasta z kolejnym, trzecim kuflem.

– Ej, a ty masz dziewczynę? – wielka łapa wyciera atletyczną pianę z ust.

– Jasne – Damian trzeźwieje, by nie pogubić się w dalszych zeznaniach.

Kryć się, kryć się! Na szczęście już wychodzą, kiedy zdążył zapaść zmrok?

– Jaka jest? – Alek nie ustępuje.

– E, no, fajna…

– Ale jaka? Drobna? Postawniejsza?

Po trzech kuflach Alka obchodzą już chyba tylko panienki, a Damiana tapczan. Bez panieniek i nawet bez tego, no, co mógłby dziś zrobić komfortowo, w fotelu i z okrzykiem.

– Drobna.

– Lubię drobne… Jak ma na imię?

– Dorota.

– Włosy? Oczy? Ile lat?

Damian wystawia coś więcej niż list gończy z dokładnym opisem, bo nawet imię się zgadza. Jego siostra jest drobną blondynką o niebieskich oczach, ma dwadzieścia lat i na imię Dorota.

– Super, lubię takie! – cieszy się Alek. – Musicie fajnie razem wyglądać, ty też drobny i blondyn, i masz niebieskie oczy…

Dwie konsternacje. Osobne, choć przenikające się. Alek łapie się na tym, że zauważył cielesność Damiana. Ułamek sekundy. Damian też zauważa, że Alek zauważył. Cała sekunda, dwie, trzy, zauważenie zostaje. I sam już nie wie, co nim bardziej wstrząsa. Niespodziewana uwaga Alka czy zbyt dokładny list gończy, jaki wystawił siostrze, owszem, podobnej, chociaż nie bliźniaczce. Powinien był zmienić jakiś szczegół. Na szczęście są niemal na przystanku, z którego ma autobus prosto na tapczan.

– Ja już tu, dzięki za popołudnie. A ty?

– Mam dwie godziny do pociągu, pokręcę się po centrum, może jeszcze zajrzę do metra… Daleko masz do domu?

– Nie, raptem cztery przystanki.

– To chodź, odprowadzę cię…

Damian idzie, chichocze i nie może się nadziwić. Że ma w ogóle siłę iść. Że wraca do domu jak niedawno Dorota, na piechotę, podchmielony i odprowadzany przez seksownego bydlaka. Mama nie odzywała się do niej przez tydzień, a jemu by za to jeszcze rozścieliła tapczan. Nasz mól książkowy, mól filmowy, nasz pięknoduch, nasz samotny biały żagiel zabalował! I ma kolegę! Obie uznałyby ten widok za fatamorganę, a gdyby jeszcze miał jakąś bliższą koleżankę… Tak, wasz mól zabalował. I ma kolegę. Przesiedział z nim w piwnym ogródku tyle czasu, ile wystarczyłoby do przeczytania opasłego tomiszcza Umberto Eco. Przesiedział, choć Alek nie jest pasjonującym rozmówcą. W dodatku ten tragiczny gust. Przesiedział, bo miał przed sobą piękną, rozdętą koszulę, wiosenna bujność traw. I oczy, i usta. Takie usta mogą nawet chwalić Kasię Kowalską.

– Z czego się śmiejesz?

Jak ma nie chichotać, skoro idą z nimi najpiękniejsze pary, jaka szkoda, że Alek ich nie widzi: płomiennoruda Rita Hayworth i miśkowaty Orson Welles, drobniutka Audrey Hepburn i zwalisty George Peppard, czarnooka Pola Negri i Rudolf Valentino, no, Pola i Rudi może nie, bo to ona była atletyczna, a on leptosomatyk, biedaczek.

– Gadaj, też się pośmieję!

– Lepiej ty opowiedz o swojej dziewczynie – Damian wkracza na bezpieczny teren.

– Jest drobna… Blondynka… Naprawdę w porządku… Ładna… Niepuszczalska…

„Ja, ja, ja, ja!”

– I z czego znowu rżysz? – Alek też się uśmiecha. – Upiłeś się. Są jeszcze takie!

– Czyli chodzący ideał?

– Aż tak to nie – nie słyszy kpiny, słyszy Monikę, nie będę latała po jakichś dworcach i tunelach, krzyczał jego ideał.

Macha łapą, nie zepsuje sobie ostatnich chwili na wyjeździe. To dlatego przez całe popołudnie nawet nie wspomniał o pracy, o tych dwóch koszmarnych wypadkach, z których ratował zaczadzoną rodzinę i niedoszłego samobójcę… Może jeszcze grzmotnie sobie jakiś browarek w drodze powrotnej na dworzec? Lecz najpierw trzeba by się pozbyć trzech obalonych. Tylko gdzie, skoro mnóstwo ludzi, prawie żadnych drzew, a bramy pozamykane?

– Nie przejmuj się, nie ma chodzących ideałów – pociesza go Damian, choć przecież jest całkiem inaczej.

Są! I dosłownie tylko takie: chodzące, wyłuskiwane z leptosomatycznego tłumu, obserwowane, wyśledzone aż po kojący finał w łazience lub w fotelu. Jak ten ideał obok, który zaraz odwróci się i pójdzie w swoją stronę… Stają przy bramie Damiana, oczywiście zamkniętej i jakiejś teraz smutnej, choć podświetlonej migającymi lampkami. Smutek bramy: ostatni rzut oka na zieleń koszuli, którą zaraz przejmie i rozepnie tylko jego wyobraźnia.

– Wpuścisz mnie na podwórko? Może gdzieś da się wysikać? – Alek przestępuje z nogi z na nogę.

Da się. Kurde, w której kieszeni ma klucz, za dużo wypił… Da się, ale w domu.

– Tu jest łazienka! – słyszy po chwili własny, podekscytowany głos.

Damian ma parę sekund, może minutę, jeśli Alek zwykł potem myć ręce. Tak samo szybko, jak wytrzeźwiał, zamyka pokój Doroty, wchodzi do swojego. Lecz właściwie po co, skoro tamten tylko załatwi się i wyjdzie? Zrzuca z biurka ryżego słonika, prezent od siostry, mógłby powiedzieć, że od dziewczyny, mógłby nic nie mówić. Ale ryży słonik niemęski. Kryć się, kryć się!

– Co za ulga…

– Wyobrażam sobie – zmienia Alka w drzwiach łazienki.

Uda o uda, dżinsowe szur-szur. Alek nie słyszy żadnego szur-szur, jak nie usłyszałby miauczenia kota, bo w domu przez lata miał dwa. W ogóle coś szurało? A jakże, tak intensywnie, że Damian ma w uszach tylko ten jeden dźwięk. Szur-szur nagłośnione na całą głowę, łazienkę, przedpokój, do którego wreszcie wychodzi, by się pożegnać. Koszula siedzi na taborecie pod wieszakiem i przeciąga się. Lżejszy o litry piwa, cięższy po słońcu i za długim dniu, Alek odpoczywa, choć jest pełen jakiejś nieokreślonej siły. Wszystkie mięśnie biorą udział w pokazie na tle fioletowego płaszcza mamy. Zieleń na fiolecie prezentuje się doskonale, tylko ta mama! Całkiem jakby stała za Koszulą i jeszcze moment, a zacznie wygrażać Damianowi. Na złodzieju czapka… A tak gore, że karuzela skojarzeń zrzuca mu obraz Celnika Rousseau Portret Josepha Brummera, niby też jaskrawy, choć inne kolory, a siedzący w innej pozie, w dodatku z wąsami i z papierosem. Durna karuzela.

– Dobra, zbieram się – oznajmia Brummer.

– Zadzwoń, gdybyś był w Wawce, skoczymy na piwo… – zdumiony własną propozycją i zadowolony z użycia samczej Wawki zamiast niemęskiej Warszawy Damian powinien już zapisywać numer telefonu. Lecz nie może się ruszyć, nie jest w stanie oderwać się od zafałszowanego obrazu Celnika Rousseau.

Patrzą na siebie. Dwie pary oczu na dwie, dwa spojrzenia na dwa.

– I co z tym telefonem? – przeciągnięty Alek najchętniej by się jeszcze czegoś napił.

Damian wreszcie notuje, Alek chowa kartkę. Nieokreślona siła kręci się wokół żalu, że jednak miało być inaczej. Mógłby teraz spacerować z Moniką po Starówce, a potem zamknąć się z nią w ładnym, hotelowym pokoju z jednym, dużym łóżkiem. Nie szkodzi, że na wiele by nie pozwoliła. Przytuliłby ją, wtuliłby się, nie miałby ochoty na kolejny browar.

– „Gwiazdo zaranna, wysłuchaj mnieee!” – wyrywa mu się z ust.

Damian nie może tego znieść.

– Daj spokój, chodź, włączę ci coś naprawdę pięknego!

4.

Naprawdę piękna jest Cassandra Wilson. I’m Old Fashioned… Damian, staromodny jak Cassandra, najchętniej zapaliłby świecę. Płyta by grała, a on patrzyłby na swego Brummera bez wąsów i papierosa, i bez mamy, która na szczęście została na wieszaku w przedpokoju. Tylko by patrzył. Aż by patrzył. Nigdy tak długo nie patrzył na żadnego mężczyznę za jego przyzwoleniem. Dotychczas zaczynało się i kończyło na kradzieży: wszystkiego poniżej wzroku. Perfekcyjny z niego kieszonkowiec, choć największym złodziejem jest wobec siebie samego. Zwędził sobie już co najmniej pięciolatkę, bojąc się, wypierając, przeklinając, odrzucając. Zabijając się w łazience albo na fotelu zamiast posmakować naprawdę.

– Ona ma głos jak facet – dziwi się Alek.

Damian wyczuwa w tym jakiś zawód. Jak facet, nieponętna.

– Nie podoba ci się? Zmienię – jednak zapala świecę.

Podoba, nie podoba, Alek nigdy niczego takiego nie słyszał.

– Nie zmieniaj, ma klimat – wciąga go improwizacja fortepianu, coś jakby jego koty weszły na klawiaturę, oba, lecz z dziwaczna gracją. – Słuchaj, jest może coś do picia?

Damian słucha, słucha, tylko jego, Cassandry właściwie nie słyszy. Picia nie ma. Przecież Alkowi nie chodzi o wodę czy herbatę, a po tym, co się stało z ojcem, mama nie pozwala trzymać w domu żadnego alkoholu. Kurde, nie pójdzie przecież teraz do sklepu, nastrój pryśnie, czy zresztą on nie powinien… I czy już nie dosyć, nie dosyć atrakcji?

– Czy nie powinieneś zaraz wyjść, żeby zdążyć… – nagle za zasłoną spostrzega butelkę wina.

To nie kolejny cud, nie aż taki. Dorota już kilka razy chowała w jego pokoju butelczynę zakupioną na jakąś imprezę. Tu jest bezpieczna, mama jest pewna świętości jego sanktuarium.

– Wyrzucasz mnie? – żartuje Alek. – Jeszcze mam czas.

– To świetnie, bo mam wino!

Cassandra śpiewa Blue Skies. Niebo od dawna ciemnogranatowe. Wino bordowe. Płomyk świecy rudy. Takich kolorów Celnik Rousseau nie połączył na żadnym obrazie. Kolory tańczą, rozmowa się nie klei. Damian nie chce opowiadać o swojej dziewczynie, Alek nie chce rozmawiać o pracy.

– Wypadki, ciągle wypadki, nie pytaj…

Błogosławiona Cassandra: na prośbę Alka płyta od początku. Jest w niej całe przytulenie, wtulenie się w Monikę w hotelowym łóżku. A może już nie w Monikę, tylko w kogokolwiek, kto miękki i ciepły? Sekret, którego Damian nie zamierza poznać. Kryć się, kryć się, zakryć siebie samego. A co, jeśli nie zakryje? Jest nuta przyzwolenia, lecz jedynie nuta, nie wystarczy do improwizacji. I spowolnienie jakieś jest, nawet jeżeli to tylko zasługa winopiwa. Niepłynący czas sprawia, że Alek nie zdąży już na pociąg. Ogólna wesołość. Następny jest o piątej rano.

– Spoko, nie będę cię męczył, zaczekam sobie na dworcu.

– Nie wygłupiaj się, w domu są trzy tapczany! Czego jeszcze posłuchamy?

– Niech to gra…

Damian nalewa po ostatnim kieliszku, sobie znów znacznie mniej, porcja leptosomatyczna. Alek jeszcze raz wędruje do łazienki. Gdy wraca, siada obok, siedzą jak wtedy w metrze, szur-szur. Zdrowie! Monice ta Cassandra na pewno by się nie podobała. Lubi to, co zna, lub coś podobnego. Tak trudno ją przekonać. Może jednak nie jest wymarzoną żoną? Na zapowiedzi nie dali… Zdrowie! Skoro ten Alek tak się wsłuchuje w Sweet Lorraine, pokaże mu pocztówki z grafikami Miro, swoje nowe odkrycie. Czy w szalonym bohomazie dorosłego dziecka odnajdzie Arlekina? Damian nie musi wstawać, by schylić się do szuflady, tylko się odwraca, kurde, co się z nimi mogło stać?

– Pokażę ci…

Pocztówki są, Alka nie ma: zwieszona głowa opada na aksamitną poduszkę i chrapie. Damiana też nagle nie ma, bo co teraz? Koszula rozdyma się i opada. Rozdyma, opada. Wyciąga rączkę, zatrzymując ją tuż nad potężnym torsem. Przy każdym oddechu palec to dotyka, to zawisa nad przepaścią tajemnicy. Blue… skies… Blue… skies… Blue… skies… Przerywa, gdy Cassandra kończy śpiewać, wystraszony ciszą. Zdmuchuje świeczkę i mechanicznie zdejmuje spodnie, czyż mama nie uczyła go, że w spodniach się nie śpi, bo nogi nie odpoczywają? Układa się przy Alku jak przy gipsowej formie bezcennego posągu przygotowanego do odlania w brązie. Wkleja się delikatnie, by przypadkiem jej nie uszkodzić, choć zwalista forma wygląda na niezniszczalną. Leży więc, mumia w egipskim sarkofagu, i nie śpi, jak miałby spać?

Alek czuje ciepło, poznaje drobne ciało Moniki, choć może to Elka. Poznać: odgadnąć, spostrzec, zrozumieć coś, domyślić się czegoś, zorientować się w czymś, jaki ktoś jest, przejrzeć, rozpoznać kogoś. Przytula to ciało, całuje w szyję. Nie odgaduje, nie spostrzega, nie domyśla się. Damian też poznaje. Poznanie: proces zdobywania wiedzy o rzeczywistości. Rzeczywistość jest nie do opisania. Drży objęty, muskany w wiotki kark. Alek, a raczej to, czym się stał, nieokreślona siła, określona potrzeba, zwodzona, zbyt długo hamowana, pochłania miękką szyję, już dżinsy rozpięte w atawistycznym odruchu, a może rozpięły się same jak w pociągu, przyciasne po praniu, koszula lepi się do skóry i skóra do skóry, co za duchota panuje w tym hotelu! Damian, ukryte pragnienia, piwowino, wiosenna bujność traw, jest, był tylko w slip… Blue… skies… Blue… skies… Blue… skies… Noc staje się bohomazem Arlekina podglądanym z podłogi przez małego, ryżego słonika zrzuconego z biurka, bo niemęski.

Rano Damian pamięta wszystko. Co pamięta Alek?

– Ładnie zabalowaliśmy – mamrocze i jak najszybciej chce wyjść, nie czekając na proponowaną kawę. – Sorry, muszę zdążyć na pociąg!

Nieprzytomny Damian odprowadza go do drzwi.

– Wiesz co? – zatrzymuje się jeszcze. – Nie jestem ratownikiem medycznym, choć kiedyś chciałem być. I nie mieszkam w Białymstoku. Ale metro kocham naprawdę! – próbuje się uśmiechnąć. – Trzymaj się, dzięki!

Drzwi zamykają się same. Damian zalewa wrzątkiem dwie łyżeczki cukru i jakby nigdy nic sypie kawą po wierzchu. Życie na opak: kiedy się budzisz po spełnieniu, które się miało nie spełnić, marzeń, o jakich marzyłeś nie marzyć, i jest ci dobrze i najlepiej, choć powinno być źle i najgorzej.

5.

Alek wraca do swojego życia. Do złamań, zatruć, zatrzymanych serc. Jego serce też wciąż się zatrzymuje. Drugi dzień zadaje sobie te same pytania. Naprawdę to zrobił? Był do tego zdolny? Jak to możliwe, że nie wiedział, co robi? Bo nie wiedział, nie wiedział! Nie domyśliłem się, nie zorientowałem, nie rozpoznałem! Znów powtarza sobie listę powodów, które tłumaczyłyby niewytłumaczalne. Wino na browarach, upał, zmęczenie, ta dziwna płyta, świeca, jeszcze była świeca, może z tych nasączonych jakąś wschodnią substancją, po jakiej człowiekowi chce się… Chłopak trochę jak dziewczyna… Ale chłopak, kurwa, chłopak!

Już drugi dzień czeka na Monikę. Obrażona, że nie wziął jej ze sobą do Warszawy, pojechała do rodziców. No, wściekł się, kto by się nie wściekł: nie będzie latała po jakichś dworcach i tunelach! Czeka na nią, żeby… Żeby co? Gwiazdo zaranna wysłuchaj mnieee! Przecież nie zamierza rozmawiać z nią o tym, co się zdarzyło. Chce prosić, by jednak dali już na te zapowiedzi. Nie będzie wtedy robił głupstw. Jest coraz bardziej rozżalony, że nie ma jej akurat teraz, kiedy tak bardzo jej potrzebuje. Drugi samotny wieczór zamienia żal w złość. Nie, to nie upał, płyta czy świeca. Wszystko przez nią, przez Monikę. Gdyby pojechała z nim do Warszawy, gdyby zanocowali w hotelu, a zresztą mogli i wrócić tego samego dnia… Wszystko przez nią, przez Monikę, lecz wcale nie dlatego, że nie pojechała! Fajnie, że nie jest z niej jakaś cichodajka, ale ile można czekać? Gdyby go ostatnio nie zwodziła, gdyby nie wspominała, że może jednak nie po ślubie, bo nie kupuje się kota w worku, gdyby nie włożyła tej sukienki w groszki, której więcej nie ma niż jest, gdyby nie zaprosiła go do akademika na Campari pod nieobecność Sylwii i Wiery, i gdyby potem nie tańczyła w te groszki, obiecując, że niedługo, choć jeszcze nie dziś… Więc gdyby go nie zwodziła, Alek zrobiłby to sam ze sobą. Co za problem? Mało razy to robił? Ale chciał być w formie, gdy tylko nastąpi ów moment, chciał doprowadzić do czegoś… do czegoś niezapomnianego! Cholera by wzięła! A może wszystko przez tę kobietę, która w metrze upadła na ruchomych schodach?

– Tato, czy ten telewizor musi się tak drzeć?!

– Od czasu, gdy jeździsz w pogotowiu, zrobiłeś się straszny nerwus – mruczy ojciec sprzed telewizora.

– Eh, zjadłbyś coś, nie tylko palił i palił – zawstydzony Alek podaje mu miskę truskawek.

Lecz ojciec, krzak leszczyny zamiast dębu, nie chce truskawek. Truskawki to radość. Truskawki trzeci rok rosną wyłącznie na cmentarzu, w grobie matki. I może to właśnie truskawek zabrakło, gdy Alek wreszcie spotkał się z Moniką.

– Oszalałaś? Dlaczego ścięłaś włosy? Jak mogłaś?!

Całe misternie ułożone przywitanie bierze w łeb. Monika od razu się burmuszy, Alek traci kontenans i rozpaczliwie szuka słów, by wybrnąć z sytuacji. Nie ma czasu zastanawiać się nad swoją furiacką reakcją. Nie ma czasu dojść do przerażającego wniosku, że Monika w nowej fryzurze przypomina mu Damiana.

– Miałaś je zapuszczać aż do ślubu – Alek głaszcze ją po tych bezwłosach, uspokojony znalezionym wyjściem.

– To… oświadczyny? – po naburmuszeniu ani śladu.

– Myślę, że trzeba by wreszcie dać na zapowiedzi – uśmiecha się Alek i dopiero teraz wręcza jej bukiet peonii. – Co o tym sądzisz? – pyta, choć dobrze wie, że na to czekała.

– Sadzę, że pomyliłeś kwiaty – chichocze zadowolona Monika. – Gdzie czerwone róże?

Peonie, róże, co za różnica? Gdzie jego radość, dreszcz emocji, poryw serca, siła do przenoszenia gór? Alek odczuwa tylko jakiś niezrozumiały pęd ku określonej, ustabilizowanej przyszłości.

– Kocham cię – mówi szybko. I wierzy w to, co mówi. – Kocham cię – powtarza jeszcze raz. Dlaczego powtarza?

– Ja cię też – szepcze Monika, wzruszona. Wzruszenie nie jest najlepszą pożywką do wyznań.

Pocałunki. Te są na pewno prawdziwe.

– Siadaj – pieszczotliwie chwyta go za ucho i ciągnie na swoją wersalkę. – Sylwia i Wierka nie wrócą do nocy. Wiesz jakie one są…

Do końca nie wie, ale Monika jest inna. Nie biega za facetami, sobota niestracona bez dyskoteki, żadnej poprawki w studium pielęgniarskim. Chce mieć dom i dzieci. Może by mogli potem otworzyć razem jakąś firmę? Tyle teraz powstaje małych firm. Pielęgniarka i ratownik medyczny na wezwanie. Sadza ją kolanach. Mierzwi jej bezwłosy, o tak znacznie lepiej… Oczywiście, że ją kocha. I zaraz to udowodni. Że kocha, że jest zakochanym mężczyzną, że jest mężczyzną!

– Ejże, daj spokój… Ej, no coś ty… Przestań… Odbiło ci? Alek…! Uspokój się… Jak się natych…miast nie uspo… Aaaalek!

Szamotanina trwa krótko. Atletyczny Alek nad leptosomatyczną Moniką ma przewagę na całej linii. Dziś zresztą miałby ją nawet, gdyby był drobny i chudy. Krew na wytartym obiciu wersalki wygląda jak farba. Jest mężczyzną, prawdziwym mężczyzną!

– Wypierdalaj. Nie chcę cię widzieć. Nigdy! – dyszy Monika.

6.

Tak, wszystko przez kobietę, która upadła na ruchomych schodach z torebką-piranią. Damian sprawdził, piranie mogą być czarne. Damian sprawdził, istnienie może być piękne jak bohomaz Arlekina. I już nie wraca do swego życia, choć pozory zostają zachowane. Mama nie widzi żadnych zmian. Dorota też nie, poza tajemniczym zniknięciem butelki wina zza zasłony. Oto ile możemy zobaczyć, gdy nam tego nie ułatwiają.

Tamtego dnia nie przebudził się, nie otworzył oczu i nie zobaczył znów tego samego świata. On jeszcze raz się urodził. I wszystko musi zaczynać od początku. Urodzony na nowo idzie Marszałkowską i owszem, widzi wszystkie te rozdęte, prążkowane, w kratkę, w kropki, gładkie, tatuowane, lecz już by za nimi nie poszedł. Nie będzie szukał pożywki dla wyobraźni. Jeżeli jest jeszcze wisielcem, to takim, którego w ostatniej chwili odcięto, by poczuł wreszcie smak, którego zawsze sobie odmawiał. Kryć się! kryć się! Bo rozmodlona matka: „Wstydu nie mają!”. Bo ojciec, nim poszedł na odwyk: „Kurwa, jak bym takiego dorwał!”. Bo siostra: „Koleś nawet na mnie nie spojrzał, po prostu zbok!”. Damian zdusił w sobie, bo mu się wydawało, że tak się da bez specjalnych konsekwencji. Nie udusił.

To, co wydarzyło się przed dwoma dniami, to jedynie przedsmak tego smaku. Coś jak z tą dziwaczną indyjską przyprawą o nazwie nie do wymówienia, kto przywiózł? W każdym razie najpierw czujesz, że piecze, tak piecze, że drętwieje ci język, ale pieczenie jest osobliwie przyjemne, wciągające, wciąga do środka jakieś ciepło, ni to słodkie, ni kwaśne, a zarazem słodkie i kwaśne, i nagle już bez tego nie można, czekasz, co zdarzy się dalej, czym stanie się to słodko-kwaśne, na co się w tobie rozszczepi? Damian nie wie na co. Dziwna przygoda była zaledwie jak otworzenie słoika, lecz jest pewien, że takie rozczepienie następuje. Marlon Brando, Maria Schneider, Paryż, puste mieszkanie, ostatnie tango, on ją na masło. Oglądał słynny film w DKF-ie i zastanawiał się, o co tyle hałasu. Nigdy tego nie rozumiał. I teraz chce, musi zrozumieć. Nie, nie wróci do swego życia. Tamten, Alek, pewnie wrócił. Do jakiego? Gdzie? I czemu kłamał o Białymstoku? Damian nie drąży tematu. Nie zastanawia się też specjalnie, dlaczego Alek zaczął, ma przecież dziewczynę. Zajęty sobą nie myśli o nim, nowo narodzeni myślą tylko o sobie. I tak nie wymyśliłby, że Alek już nie ma dziewczyny.

Próbuje ją odzyskać, bezskutecznie. Monika nie odbiera telefonów, nie otwiera drzwi.

– Odejdź, bo wezwę policję – tnie go słowami, gdy przychodzi po nią do szkoły.

Szef karetki jest zdenerwowany. Przy zawale jakiejś anorektyczki podał diosminex zamiast nitrogliceryny.

– Co z tobą? Weź sobie wolne, bo narobisz siary!

Wolne? To jest najbardziej zajęte wolne, które Alek kiedykolwiek wziął. Zajęte w każdej sekundzie, buzujące jak zwoje mózgowe Einsteina, gdy formułował teorię względności. Względność: zależność czegoś od różnych czynników. Ale od jakich? To jasne, że nie wiedział, co robi. Ani w Warszawie, ani w akademiku. Jasne i za proste. Na ile nie wiedział, co robi? Raz wyciśniętego pytania już nie wciśnie w żaden niebyt. Wagoniki po torach, ruch, pęd, przygoda. Kiedy wyjął z kartonu swoje stare kolejki? Przyciska guzik do dechy, rozpędzone wagoniki wypadają z szyn. Sam też wypada z szyn, bo śledztwo w sprawie poszukiwania winnego katastrofy przynosi zaskakujące rezultaty. To on, tamten, Damian jest wszystkiemu winny! Nawet jeśli go przypadkiem dotknął, objął, bo tego, co wydarzyło się później, Alek nawet nie śmie nazwać… Dlaczego nie odskoczył, nie wstał, nie dał mu po pysku? Kurwa, co za perfidia, nawet się najpierw rozebrał, nim wlazł do niego na ten tapczan! To przez niego Alek chciał jak najszybciej przytulić się do Moniki, a potem…

– Pedał!

– Synu, co się stało? Krzyczałeś? – ojciec staje w drzwiach.

– Tragedia…

– Nie wiesz, co mówisz – obrusza się ojciec. – Tragedia jest tylko wtedy, gdy ktoś umrze! – przez chwilę patrzy na wytrącone z torów wagoniki. – Ten żółty przywiozła ci mama z wycieczki do NRD…

Alek chce zostać sam. Ojciec chce wrócić przed telewizor. I tak wiedzą, że mogą na siebie liczyć. Trzaśnięcie drzwi. I drugie, w splot słoneczny. Skoro pedał, musi mieć HIV jak oni wszyscy! A jeśli HIV… „Tragedia jest tylko wtedy, gdy ktoś umrze”.

7.

Nowo narodzony Damian wie, że na nikogo nie może liczyć. I nie ma pojęcia, jak zabrać się za organizację swojego nowego życia. Nie napisze na czole, że jest gejem, jak to się teraz ładnie mówi, i że szuka innych gejów. Przeczytałaby mama i siostra, sąsiedzi i koledzy ze studiów, i w ogóle cały świat. Wszyscy przeczytaliby, że jest chory, trędowaty, niebezpieczny dla otoczenia. Nie tylko dla mamy jest oczywiste, że każdy gej ma AIDS, bo to boska kara nałożona na każdego geja. Zatem na czole nie napisze. Napisze, odpowiadając na ogłoszenie. Nigdy nie kupował żadnych wiadomo jakich pisemek wystawianych w kioskach z innymi gazetami, obok lub w jakimś ciemnym kącie, w zależności od światopoglądu kioskarza. Lecz wiedział, że są. Zerkanie na okładki było niemal tak podniecające, jak chodzenie za rozdętymi koszulami.

Z misją na Przylądek Horn udaje się tramwajem. Na końcu trasy, przy pętli, jest kiosk, na który kiedyś trafił, jadąc za daleko. Bez świadków kupuje „Mena” i „Wampa” leżące sobie beztrosko jak „Przekrój”. Kupuje oba, żeby nie było, choć co miałoby być, skoro kioskarka podaje mu je jak pastę do zębów. Na obu okładkach są reklamy ogłoszeń towarzyskich. Zeszycik z cizią w seledynowych pończochach wyrzuca do kosza po drodze do domu, niebawem jakiś szczęśliwiec go wyciągnie. Drugi, z głupawo uśmiechniętym chłopakiem przypominającym wszystko tylko nie mena, chowa na dnie torby. Otworzy ją w środku nocy, jakby miał tam brylanty skradzione u Tiffanny’ego. Nazajutrz odpowiada na trzy ogłoszenia, ale odpowiedzi nie mogą przecież przyjść na adres mamy! By je dostać, musi wynająć skrytkę pocztową. Sekretna poczta, sekretne życie – takie zamierza prowadzić. Lepsze niż żadne. Cieszy się na nie radością spóźnionego nuworysza. Kto dziś zaczyna uprawiać seks w wieku dwudziestu trzech lat?

– Chciałbym wynająć skrytkę – mówi szeptem, oglądając się za siebie, a na karuzeli Kloss, Stirlitz i Bond, i nie szkodzi, że razem nie pojawili się nigdy w żadnej scenie.

– Proszę wypełnić formularz – nakazuje znudzona pani na poczcie, chyba niegustująca w kryminałach.

Alek też mówi szeptem, choć stoi sam w budce telefonicznej, nie ma kolejki. Widział Klossa, Stirlitza i Bonda, lecz nie w głowie mu taka maskarada. Jedyną maską jest spokój, bez którego ta rozmowa nie powiedzie się, choć sprawa, w jakiej dzwoni, jest iście kryminalna.

– Damian?

– Tak…

– Tu Alek, pamiętasz mnie? Dałeś mi telefon.

Jak mógłby nie pamiętać. I jak ukryć zdumienie?

– Jasne, cześć! Co słychać?

– Słuchaj, krótka piłka: masz HIV? Sorry, to bardzo ważne.

Damian kamienieje. W drzwiach do mieszkania zgrzyta klucz mamy.

– No coś ty, dlaczego miałbym mieć? – rzuca szybko i jeszcze bardziej zniża głos. – Ja jeszcze nigdy z nikim…

Bajać to my, ale nie nas! Alek nie wierzy. Prawiczek? Podstępny pe…

– A ty masz? – pyta Damian, który nagle sobie uświadamia, że seks działa obustronnie.

– Czy mam co?

Lecz Damian nie może już wypowiedzieć słowa HIV, bo mama zdejmuje płaszcz.

– No… to?

Teraz Alek kamienieje.

– Oszalałeś? Słuchaj… Możesz zrobić badania? Bo ja tu w Białymstoku nie bardzo, ludzie się znają…

– Mogę – mówi spokojnie Damian. W Warszawie się nie znają.

Alek gryzie się w język, kłamstwo ma krótsze nogi niż sądził, kurwa, powiedział mu wtedy, wychodząc, że nie mieszka w Białymstoku, że nie jest ratownikiem, w jakiejś panice, żeby go nie szukał. Nie przypuszczał, że sam będzie do niego dzwonił! Lecz Damian nie może go o to spytać, bo mama stoi w kuchni i zmienia się w jedno wielkie ucho. W ucho od śledzia z lektury z podstawówki, w Jerzego Urbana, wachlującego się uszami na konferencjach prasowych podczas stanu wojennego, w zabandażowane ucho van Gogha po słynnym odcięciu…

– Dobra, jeszcze się odezwę – kończy Alek i wznosi się na wyżyny. – Dzięki, cześć!

– Kolega? – mama rozstawia zakupy.

– Tak…

– Znam?

– Nie.

– A co możesz?

– Co… mogę?

– No, powiedziałeś mu, że możesz…

Damian, świeżo upieczony właściciel skrytki pocztowej, patrzy na mamę i po raz pierwszy dostrzega nie troskę, a niską, trywialną ciekawość.

– Coś mogę, mamusiu – odpowiada ze smutną pewnością.

Nazajutrz zmęczona, bezosobowa pani, kolejna poczciarka, pobiera mu krew. Na wyniki czeka się tydzień. W progu gabinetu niemal zderza się z bladym chłopakiem. Jeśli Strach ma wielkie oczy, to tak patrzy Przerażenie. Alek dzwoni już po południu. Mama w pracy, odbiera Dorota.

– Halo, kto mówi?

– Dorota – rechocze Dorota.

– Jest Damian?

– Brader! Telefono!

Brader. Wyjaśnia się kolejne kłamstwo. Dorota to siostra, jasne, pedał jak nic! Wyniki za tydzień? Dopiero w przyszły piątek? Dobrze, ale musi zobaczyć papier. Normalny dokument można by przesłać faksem, lecz ten jest nienormalny. Alek przyjedzie, zamieni dyżury. W sobotę.

– Okej, więc do soboty!

– Masz randkę męsko-męską? – siostra stroi się na jakieś wyjście.

– Oczywiście! – Damian żartuje, jak zwykle. I nie jak zwykle. Bo odkąd narodził się na nowo, odkąd nie kryje się przed samym sobą, w okopach dowcipu panuje rozprężenie.

Dorota zerka na brata. Gdyby mu włożyć perukę i lekko wypchać biust, wyglądałby jak ona. Lecz od środka żadnego pokrewieństwa. Nasz mól książkowy, mól filmowy, samotny biały żagiel… Damian zerka na siostrę. Wieczór bez ludzi to czas stracony. Wychodząc, zakwita, choć dopiero ledwie żywa wróciła z zajęć. Gdy czasem zerka na nich mama, czujnie, jakby od razu była gotowa rzucić się na pomoc, natychmiast zastanawia się nad ironią losu. Ironia: ukryta drwina, utajone szyderstwo. Chłopak to jednak chłopak. To on powinien wracać w środku nocy, nie Dorota. Dobrze, że taki mądry, oczytany, ale… A dziewczyna to jednak powinna być dziewczyna. Dobrze, że towarzyska, ale… Ojej, mężczyzna to mężczyzna, kobieta to kobieta, drzewo to drzewo, a ptak ptak, nie kura. I koniec. Zawsze tak było i będzie. Czy ksiądz odprawia mszę w swetrze? Jest jeszcze drwina ukryta głębiej, szyderstwo utajone na dnie dna, z uporem przysypywane przez mamę wyolbrzymianym mozołem codzienności. Bo jak córka pijaka mogła wyjść za pijaka?

8.

Wiosna – ach to ty, choć od kilku dni lato. Wiosenna bujność traw, mimo że Alek wysiada z pociągu w koszuli w szkocką kratę… Więc ścięta głowa Marii Stuart, potwór z Loch Ness, kamienne domy Edynburga jak skały, wrzosowiska, po których Jane Eyre uciekała od Witcliffe’a, szalona Kochanica Francuza, czyli Meryl Streep stojąca na falochronie i wyczekująca daremnie swego oficera… A może to nie była Szkocja, tylko Walia? Damian nie ma pewności, karuzela często szwankuje, gdy widzi coś wyjątkowego. Alek w szkocką kratę jest wyjątkowo przystojny. Robert Burns, wygląda jak Robert Burns bez głupio ulizanej grzywki! Alek nie zna wierszy Burnsa i nie jest romantycznie usposobiony. W pociągu, jak zawsze, trochę się odprężył. Ruch, pęd, przygoda. Nie jechał jak Maria Stuart na ścięcie, od wczoraj wie, że Damian nie ma wirusa, więc nie ma go też Monika, nie mówiąc o nim samym. Ostatecznie upewni się za chwilę, gdy pedał pokaże mu papier, lecz skoro już wyszedł po niego na dworzec, przecież nie kłamie.

– Masz zaświadczenie?

– Tak – zdezorientowany Damian podaje mu papier.

Minus. Damian Podgórski. Minus. Nie plus.

Alek oddaje papier i mechanicznie zmierza ku wyjściu do miasta. A jeśli to jakiś inny Damian?

– Masz dowód?

– Tak – karnie odpowiada Damian, wyciągając dowód. Co we własnej, natychmiastowej podległości sprawia mu przyjemność? Nieznoszący sprzeciwu ton z atletycznego ciała Alka?

Są już na zewnątrz, wśród resztek parku pod Pałacem Kultury. Alek przystaje. Damian. Podgórski. Rok urodzenia, adres, chyba zgadza się.

– No, w porządku – zwraca mu dowód.

A jednak nie w porządku. To wszystko jest, kurwa, nie w porządku! Odprężenie, zyskane w pociągu, zmienia się w jakąś ciemną energię. Dopiero teraz patrzą na siebie. Dwie pary oczu na dwie, dwa spojrzenia na dwa.

– Idziemy na piwo? – szczebiocze Damian i nagle jest mu gorąco, biało, a jakby czarno, zaraz się przewró…

Dlaczego przez wrzosowiska ucieka Meryl Kochanica Streep? Skąd Jane Eyre na falochronie? Ścięta głowa… ale nie Marii Stuart, a Roberta Burnsa. I nie spada z szafotu tylko pochyla się nad nim, wciskając w nos jakąś szmatę. Próbuje się poruszyć.

– Nie wstawaj, leż płasko! – Alek fachowo udziela pierwszej pomocy swej ofierze.

Etyka ratownika medycznego? Też, ale natychmiast po uderzeniu ciemna energia zniknęła, pojawiło się zdumienie, że jednak był do czegoś takiego zdolny. Lepiej nie podnoś na nikogo tej łapy, bo marnie skończysz, śmiał się trener w Ośrodku Sportu. I Alek nigdy dotychczas nie podniósł… Tych zdumień coś ostatnio za dużo, jest jednym wielkim zdumieniem. Damian tego nie wie, posłusznie leży na ławce. Smak krwi. Zapach uwijającego się nad nim Alka. Po co to robi, skoro go sam uderzył i czemu uderzył? Jakiś obłęd! Obłęd: rodzaj psychozy, na którą składają się logicznie usystematyzowane urojenia, bez zaburzeń uczuciowości. Zatem nie obłęd, zdecydowanie nadużywamy pojęcia paranoi. Po prostu ciąg całkiem realnych zdarzeń, które wywołały niepojęte skutki. Z tych skutków Alek chce się wygadać. Nie tylko, by się wytłumaczyć. Potrzebuje po ludzku wypowiedzieć na głos to, co w nim tkwi. I może to zrobić jedynie wobec Damiana, winnego lub współwinnego, sam już nie wie, w każdym razie wyłącznie wobec niego.

– Siądź, jeśli chcesz, byle powoli i głowa trochę do tyłu!

Damian stosuje się do zaleceń. Tak, woli siedzieć. Jest w końcu na ławce w parku w środku miasta. Jeszcze ktoś zobaczy, że tak leży… Zobaczenie przez ktosia to koszmar wyssany z mlekiem matki.

– Przepraszam. Wszystkiego za dużo, za dużo, rozumiesz?

Rozumie, nie rozumie, Damian i tak nie miałby siły wstać. Ani mówić. Da radę tylko słuchać. By zostać wysłuchanym, Alek nie może znów rzucić się na niego, obwiniając, obrażając, oceniając.

– To, co nam się wtedy zdarzyło, no wiesz – zaczyna delikatnie. – Chyba nie bierzesz tego poważnie? Pijacki wybryk…

A jednak w środku stóp, w miejscu, którego na co dzień się nie czuje, Alek nie jest tego pewny.

– …bardzo kocham Monikę…

Lecz i tego nie jest pewny.

– …gdybym mógł to wszystko cofnąć…

Tak, cofnąłby. Każdy chciałby cofnąć burzę, po której wcale nie czuć odświeżonego powietrza. Powiedziawszy, co musiał, Alek spogląda wreszcie na Damiana.

– Sorry za tę fangę, dobrze, że nie w nos. Zdejmuj koszulę, dam ci swoją.

– Ale…

– Zakrwawiona, ściągaj – podaje mu szkocką, ma pod spodem tiszert. – Podwiń rękawy – śmieje się, patrząc na wątłe ciałko tonące w trzy razy za dużej koszuli.

Mięśnie. Prążkowane, w kratkę, w kropki, gładkie, tatuowane… Damian też próbuje się uśmiechnąć, choć boli go pół twarzy i czuje, jak puchnie.

– Chodź, złapię ci taksówkę do domu.

– Nie mogę tak wrócić! – znajduje siłę, by krzyknąć. – Nie wrócę!

Szmata tamująca krew, podkoszulek na zmianę wciśnięty przez Alka do torby, ląduje w śmietniku. A oni obaj w hotelu nieopodal, w smętnym, całkiem tanim pokoju z widokiem na rotundę. Tak samo nieoczekiwanie, jak ta kobieta na ruchomych schodach z torebką-piranią. Jak oświadczyny zamienione w gwałt i jak skrytka pocztowa Bonda. Alek nie mógł go tak zostawić i to już nie była kwestia etyki ratownika. Nie mógł zostawić tak swego nowego, przedziwnego kumpla, który boi się mamusi, jedynego powiernika, duże, przemądrzałe dziecko. Trochę ma go na sumieniu, nawet jeśli ostatecznie nie do końca czuje się winny. Gdy wychodzi, by kupić jakieś środki na pokancerowaną twarz, Damian kładzie się w hotelowym łóżku. Przepędza widmo mamy, która za chwilę zapewne odejdzie od zmysłów, bo synuś nie wrócił na czas do domu. Coś jakby mentalnie tupnął nogą, jakie to łatwe! Opowiedziałby Alkowi, Alkowi, bo komu innemu, o tej skrytce pocztowej, bo co to za sekret, gdy nikt o nim nie wie? Lecz żeby pojąć, jakie to wielkie osiągnięcie, sukces na miarę dwudziestotrzyletniego życia, musiałby to życie opisać niemal od początku. A na początku był wstyd. I w środku był wstyd. I na końcu, nim Damian narodził się na nowo, też był wstyd. Rozdęty, atletyczny. Przysłaniał wszystko, co nie wiązało się z wiadomo czym, no, że w łazience lub na fotelu z okrzykiem pod nieobecność domowników.

– To naprawdę był mój pierwszy raz – mówi, ledwie Alek wraca do pokoju.

– Ej, możemy już o tym nie rozmawiać? Było, się zmyło. Pokaż tę gębę, zrobię okład.

Wstyd Alka. Też rozdęty, też atletyczny, choć jednak mniej osobisty. I nagła szansa na normalne, męskie porozumienie dwóch facetów, którym przytrafiło się coś idiotycznego.

– Więc nie jesteś pedałem?

– Nie, ale wreszcie będę!

– Jak to?

Alek słucha Damiana do świtu, nie tak znowu długo, bo czerwcowe świty szybkie. Potem będą mieli wrażenie, że tamten świt wstał wiele później, najpóźniej, jak zimą. Teraz kładzie się przy nim i obejmuje wielką łapą drobne kości przyjaciela. Obaj zasypiają na kilka godzin dobrym, oczyszczonym snem.

9.

Mama Damiana nie sypia już dobrym snem. I nie chodzi o tę straszną noc, gdy wydzwaniała po szpitalach, a od przeklętej policji usłyszała, że zaginięcie można zgłosić dopiero po dwudziestu czterech godzinach. Damian wrócił po czternastu. Więc nie chodzi o tę noc i nie o to, że pierwszy raz się z kimś pobił. Może i dobrze, że wreszcie gdzieś się połajdaczył? Mężczyzna to mężczyzna, kobieta to kobieta, drzewo to drzewo, a ptak ptak, nie kura. Jednak jest coś, czego nie rozumie. Opuchnięta twarz doszła do siebie po tygodniu, a on nie. Dlaczego tak mało się odzywa? Czemu ucieka jej z kuchni, gdy już nie jest potrzebny?

Damian też nie sypia dobrym snem. Owszem, przejął się tym, co przydarzyło się Alkowi, nawet bardzo, lecz przede wszystkim jest podekscytowany. Po miesiącu dostał na ogłoszenie trzy odpowiedzi. Co z nich wyniknie? Adresy zwrotne to skrytki pocztowe.

Dobry sen nie dla Alka. Rok szkolny się skończył i Monika wyjechała. Nie szkodzi, że ani razu nie wyszła do okna, choć godzinami wystawał pod akademikiem. Była, była kwadrans marszu stąd, kwadrans marszu stąd była nadzieja, a teraz? Owszem, historia Damiana zrobiła na nim wrażenie, lecz gdyby przez cudze losy nie można było spać, cały świat chodziłby nieprzytomny. Pedał też człowiek, i to z jakimi problemami! Alek nigdy tak nie sądził, bo nigdy się nie zastanawiał. Pedał to pedał, tak go wychowano. Damiana też tak wychowano. Tyle że jednego w pogardzie dla innych, a drugiego wobec samego siebie. Może dlatego o Damianie Alek myśli jednak współczująco: gej. Jeśli między Moniką, Moniką i Moniką w ogóle o nim myśli.

Monika, u rodziców pod Elblągiem, właściwie wcale nie śpi. Nikomu nie powiedziała, co się wydarzyło. Rodzice pytają na przemian: co u Alka? Kiedy przyjedzie? Oświadczy się wreszcie czy nie? Ewka, o, Ewka czuje, że coś nie tak. W końcu prawie rówieśniczka i siostra. Ale i jej nie powiedziała. Nie jest w stanie.

Tylko Dorota śpi doskonale po kolejnej dyskotece i jak zwykle nie może wstać. Lecz i na nią przyjdzie czas.

10.

Damian nie wyjawi, że to jego pierwsza randka. Randka? Że to jego pierwsze spotkanie z gejem. Pierwsze świadome, bo ilu ich spotkał, nie mając o tym pojęcia? Nie ma pojęcia! O tej randce już po kilku chwilach wie, że będzie zarazem ostatnią. Chłopak wydawał się postawny, jest tylko gruby, typ pykniczny, ma szare zęby i nic do powiedzenia.

– Dokąd pójdziemy? – pytają te zęby, bezskutecznie płukane coca-colą.

– Do domu.

– Gdzie do domu?

– Każdy do swojego.

Drugi… Do drugiego Damian nawet nie podchodzi. Już wchodząc do kawiarni, widzi tylko jego, choć kompletnie nie ma siódmego zmysłu, którym swój wyczuwa swego, bo i skąd miałby mieć bez doświadczenia i ćwiczeń? Ale tamten właśnie zapala papierosa. Liz Taylor w Butterfield 8 robiła to bardziej po męsku, a przecież zaciągała się i krztusiła jak prawdziwa dama! Damian nie może nawet podejść, by powiedzieć, że nic z tego, bo jeśli ktoś zobaczy, że zadaje się z takim… No, wiadomo jakim… Zobaczenie przez ktosia: czyż mama nie wpoiła mu, że to najgorsze, co człowiekowi może się przydarzyć? Wpoiła też, że należy zawsze mówić „dzień dobry” i „do widzenia”. Jak ma tamtemu powiedzieć „dzień dobry”?

Trzeci ma na imię Poldek. Uśmiecha się szeroko i trudno się nie uśmiechnąć. Poldek, Podróż za jeden uśmiech, nieszczęśliwie zakochana ciotka puszczająca w kółko Gdy mi ciebie zabraknie, Duduś Fąferski z gigantyczną walizką, wykończona Alina Janowska oprowadzająca wycieczkę po zamku w Malborku… Dzieciństwo mola filmowego, mola książkowego, samotnego białego żagla, który przestaje być samotny. Ze spotkania na spotkanie wyczuwają się z Poldkiem coraz lepiej. Już sierpień i Damian mógłby kupić nowy numer „Mena”, by odpowiedzieć na kolejne ogłoszenia. Nie robi tego, ponieważ Poldek ze znawstwem i wdziękiem uczy go, czego nie umiał. Od pocałunków po coś, co podoba mu się najbardziej, a czego już posmakował, choć się nie przyznał… I oto znów wraca od swego, jak go nazwać, kumplokochanka? Czy kumplokochanek to już chłopak? Słów  m ó j   c h ł o p a k  Damian nie złożyłby w jedno nawet głęboko w tyle głowy, widmo mamusi czuwa. Wraca metrem, myśli o Alku, metro od razu kojarzy mu się z nim. Dlaczego opowiedziałby o Poldku, a Poldkowi o Alku nawet nie wspomniał? Może porozumienie zawarte w momentach wyjątkowych też jest wyjątkowe? Czy wyznałby, że niestety Poldek ma jedną wadę? Jest szczupły, drobnokościsty, leptosomatyk, astenik, kurde!

Jacek Melchior, Kochanek

Warszawa 2016

Copyright © by Jacek Melchior, 2016

Copyright © for this edition by Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2016

Wydanie I

ISBN 978-83-65369-29-1

Redakcja: Marta Konarzewska

Korekta: Justyna Filipczyk

Projekt okładki, układ typograficzny i łamanie: Katarzyna Błahuta

Wydawnictwo Krytyki Politycznej

ul. Foksal 16, II p

00-372 Warszawa

redakcja@krytykapolityczna.pl

www.krytykapolityczna.pl

Książki Wydawnictwa Krytyki Politycznej dostępne są w siedzibie głównej Krytyki Politycznej (ul. Foksal 16, Warszawa), Świetlicy KP w Trójmieście (Nowe Ogrody 35, Gdańsk), Świetlicy KP w Cieszynie (ul. Zamkowa 1) oraz księgarni internetowej KP (wydawnictwo.krytykapolityczna.pl), a w cenie detalicznej w dobrych księgarniach na terenie całej Polski.

Skład wersji elektronicznej: Marcin Kapusta

konwersja.virtualo.pl